Nieuwestad (Leeuwarden)

**Nieuwestad**
Buurt van Leeuwarden
Kerngegevens
Provincie	Friesland
Gemeente	Leeuwarden
Plaats	Leeuwarden
Wijk	Binnenstad
Coördinaten	53°12'3"NB, 5°47'38"OL
Oppervlakte	0,08 km²
- land	0,07 km²
- water	0 km²
Inwoners ; (2023)	360 ; (4.500 inw./km²)
Woningvoorraad	254 woningen
Foto('s)

Nieuwestad
	De Nieuwestad in oostelijke richting (2014)
Geografische informatie
Locatie	Leeuwarden
Wijk	Binnenstad
Coördinaten	53° 12′ NB, 5° 48′ OL
Begin	Wirdumerdijk
Eind	Westerplantage
Lengte	0,5 km
Algemene informatie
Naam sinds	1456
Opvallende gebouwen	De Waag
Detailkaart
	;

De Nieuwestad is een winkelstraat en een buurt in de binnenstad van Leeuwarden in de Nederlandse provincie Friesland.

De winkelstraat bevindt zich aan weerszijden van de gracht. De straat begint bij de Westerplantage en eindigt aan de oostzijde bij de Wirdumerdijk. Tussen beide zijden liggen enkele pijpen, van west naar oost: Adje Lammerts- of Westerpijp, Duca Martenapijp, Nieuwepijp, Langepijp en Tontjepijp. Bij het Waagplein ligt een voetgangersbrug. Aan de westzijde liggen de zijstraten Klein- en Groot Schavernek, Torenstraat en Burmaniastraat. Aan de noordzijde de straten Kleine Kerkstraat, Nieuwesteeg, Bagijnesteeg, Weerd en Herenwaltje. Aan de zuidzijde van de Nieuwestad bevinden zich de Oude Doelesteeg en de Oude Lombardsteeg die doorlopen naar het Ruiterskwartier.

Westzijde van de Nieuwestad (2010)
Gracht van de Nieuwestad (2018)
Nieuwestad in westelijke richting (2022)

Geschiedenis

De naam Nieuwestad werd in 1456 voor het eerst genoemd als toegevoegde buurt of gracht.^[2] In 1601 werd een gedeelte tussen de Lange pijp en de Martenapijp bestemd als vleesmarkt. De noord- of smalle zijde werd tot 1877 meestal niet als Nieuwestad aangeduid, maar naar de pijpnamen. De zuidzijde heet vanouds Nieuwestad (1456 Nye Stedsrea, 1475 upper Nyasted.^[3]

Twee zijtakken van de gracht zijn aan het einde van de negentiende eeuw gedempt. Het gaat om de Dokkumer Ee die vanaf de Nieuwestad door het Herenwaltje naar het Hofplein en verder via Eewal en Wortelhaven richting de Voorstreek liep. En een gracht die vanaf de Nieuwestad door de huidige Bagijnensteeg en Sint-Anthonystraat naar de eveneens gedempte gracht de Flits liep. Deze laatste gracht vormde in de middeleeuwen de grens tussen de terpdorpen Oldehove en Nijehove die in 1435 samen met Hoek tot de stad Leeuwarden fuseerde. De gracht van de Nieuwestad fungeerde rond die tijd nog als zuidgrens van de stad.

Monumenten

De Nieuwestad ligt binnen het Rijksbeschermd gezicht Leeuwarden. De straat telt 42 panden die zijn aangewezen als rijksmonument.

Daarnaast staan in de straat 25 gemeentelijke monumenten.

Adres	Beschrijving	Monument
Nieuwestad 9	Burmaniahuis	GM 0080/21
Nieuwestad 16	Winkel	GM 0080/57
Nieuwestad 17	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/141
Nieuwestad 20	Winkel-woonhuis	GM 0080/349
Nieuwestad 23-23a	Winkel-woonhuis	GM 0080/341
Nieuwestad 25	Winkel-woonhuis	GM 0080/342
Nieuwestad 28	Winkel met bovenwoning	GM 0080/272
Nieuwestad 33	Winkelhuis, 1962, architect M. Gerbenson	GM 0080/109
Nieuwestad 45 c.a./Kleine Kerkstraat 2	Winkel- en woonpanden	GM 0080/70
Nieuwestad 45a	Herenhuis	GM 0080/110
Nieuwestad 47	Koetshuis en paardenstalling	GM 0080/116
Nieuwestad 65-65a	Woonhuis	GM 0080/343
Nieuwestad 69 (vh 67) en Bagijnestraat 40b-d	Winkel-woonhuis	GM 0080/344
Nieuwestad 77-77a t/m d	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/117
Nieuwestad 78 (steeg)	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/65
Nieuwestad 88	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/120
Nieuwestad 94	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/121
Nieuwestad 95-95a t/m d	Winkel-woonhuis	GM 0080/345
Nieuwestad 95-97	Winkel-woonhuis	GM 0080/346
Nieuwestad 109-109a	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/118
Nieuwestad 129	Winkel-woonhuis	GM 0080/347
Nieuwestad 137	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/119
Nieuwestad 139	Winkel-woonhuis	GM 0080/348
Nieuwestad 141	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/64
Nieuwestad 162	Woon- en bedrijfspand	GM 0080/69