Herenwaltje (Leeuwarden)
| Herenwaltje | ||
|---|---|---|
 | ||
Herenwaltje (2021) | ||
| Geografische informatie | ||
| Locatie | Leeuwarden | |
| Wijk | Binnenstad | |
| Coördinaten | 53° 12′ NB, 5° 48′ OL | |
| Begin | Nieuwestad | |
| Eind | Raadhuisplein | |
| Lengte | 110 m | |
| Postcode | 8911HN | |
| Detailkaart | ||
  | ||
Het Herenwaltje is een straat in de binnenstad van Leeuwarden in de Nederlandse provincie Friesland. De straat loopt van de Nieuwestad noordzijde ter hoogte van de brug bij de Waag naar het Raadhuisplein.
Geschiedenis
Het Herenwaltje (1627 Raathuysburchwal, 1649 Eerden- ofte Raedhuisburchwaltje, 1664 Aerden waltje, 1692 Heerenwaltie, 1755 Eerdenwaltje, 1839 Aardenwaltje, 1843 Heerenwaltje ook wel Aardenwaltje) kon eerst na 1618 ontstaan, toen de magistraat het oude stadhuis, de Walta-stins (hoek Herenwaltje o.z.-Nieuwestad) verkocht met de bepaling, dat de gevel langs het water meer oostelijk moest worden gezet; er zal toen een onbestraat voetpad langs het grachtje zijn ontstaan. Het water onder het Herenwaltje werd, tezamen met dat van het Raadhuisplein, Hofplein, Gouverneursplein en de Eewal, in 1884 gedempt.[1]
Het Herenwaltje was voor de demping in 1884 een smalle kade aan de oostkant van de gracht tussen het Raadhuisplein en de Nieuwestad. Het heeft zijn naam te danken aan een verbastering van de Leeuwarder uitspraak Ee(r)denwaltje (van het Aardenwaltje). Later werd de naam in verband gebracht met de heren boterverkopers, die op het waltje kantoor hielden, in de buurt van de Waag.[2]
Herenwaltje westzijde vanaf Nieuwestad noordzijde (2018)
Herenwaltje oostzijde vanaf Nieuwestad noordzijde (2018)
Monumenten
De Herenwaltje ligt binnen het Rijksbeschermd gezicht Leeuwarden. De straat telt twee bouwwerken die zijn aangewezen als rijksmonument (RM). Daarnaast telt de straat twee gemeentelijke monumenten (GM).
| Adres | Beschrijving | Monument | Afbeelding |
|---|---|---|---|
| Herenwaltje 3 | Woonhuis. In de 17e eeuw was er een bierbrouwerij en moutmakerij gevestigd. In 1740 in gebruik genomen als woonhuis, waarvan de oostgevel aan de gracht in het Herenwaltje stond. De hoofdingang bevond zich aan de westgevel aan een steeg vanuit de Weerd. Sinds 2009 in gebruik als sociëteit met cafetaria. | GM 0080/68 |  |
| Herenwaltje 12 (Maria Annastraatje 1) | Pand met verdieping ter vervanging van topgevel, opslag (oorspronkelijk 17e eeuw) | RM 24216 |  |
| Herenwaltje 18 | Pand met geblokte rechte kroonlijst en ingangsomlijsting met gesmede ramskoppen (1790) | RM 24217 |  |
| Herenwaltje 20-22 | Zonnewijzer in de voorgevel van het pand is in feite geen zonnewijzer, maar een zonneklok. Het betreft de oudste bewaard gebleven gevelzonnewijzer in Leeuwarden. De Nederlandse tekst in de plaat luidt: “declineert vã tzuyden na twesten•2/3 gr•eñ inclineert•1 4/5 gr•” De Latijnse tekst daaronder luidt: “MORANVLLA FVGACIBVS HORIS” (er is geen oponthoud, geen verwijl, van de vlietende uren) en “MANTVANVS”. Met Mantvanvs kan Tiumme Mantuanus worden bedoeld, een Augustijnse koorheer, die in 1570 pastoor was te Achlum. | GM 0080/49 |  |
- ↑ W. Dolk, Leeuwarder straatnamen (1997). Oudere straatnamen in de binnenstad (pdf) via Historisch Centrum Leeuwarden.
- ↑ Leeuwarden. Naamlijst van straten. Heere(n)waltje. Leeuwarder Courant (19 december 1936) – via De krant van toen.
· 
· 
