Dedoplistskaro (gemeente)
Gemeente in Georgië  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Locatie in Georgië | |||
 | |||
| Geografie | |||
| Regio | Kacheti | ||
| Hoofdplaats | Dedoplistskaro | ||
| Oppervlakte | 2532 km² [1] | ||
| Hoogste punt | Nikorastsiche (1001 m) | ||
| Coördinaten | 41° 28' NB, 46° 7' OL | ||
| Bevolking | |||
| Inwoners (2024) | 20.125 [2] (7,9 inw./km²) | ||
| Etniciteit (2014) | Georgisch (91,5%) Armeens (4,3%) Azerbeidzjaans (83,8%) | ||
| Religie (2014) | Georgisch-Orthodox (93,6%) Islam (3,6%) | ||
| Overige informatie | |||
| Eerdere namen | Tsiteli-Tskaro (1938-1991) | ||
| Tijdzone | UTC+4 | ||
| Website | dedoplistskaro | ||
| Dedoplistskaro in Kacheti | |||
  | |||
| Foto('s) | |||
 | |||
| Nationaal park Vasjlovani in Dedoplistskaro | |||
| |||
Dedoplistskaro (Georgisch: დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი, Dedoplistsqaros moenitsipaliteti) is een gemeente in het uiterste zuidoosten van Georgië met 20.125 inwoners (2024) en een oppervlakte van 2532 km², gelegen in de regio Kacheti. De gelijknamige stad is het bestuurlijk centrum van de gemeente.
Dedoplistskaro is gesitueerd aan het zuidoostelijke uiteinde van het Gomborigebergte in het Iori-hoogland. Het nationaal park Vasjlovani beslaat ongeveer tien procent van de gemeente en heeft een combinatie van (semi-)woestijn, steppe-vegetatie, loofbossen en canyons die typisch zijn voor het gebied.
Geschiedenis
Archeologische opgravingen met vondsten uit verschillende tijdperken, waaronder de steentijd, tonen aan dat het gemeentelijk gebied heel lang bewoond is door mensen. De belangrijkste vondsten zijn gedaan rond de plaats Chornaboedzji, de oude burcht Chornaboedzji en overblijfselen van de stad Choratani. Het territorium was deel van de historische Georgische streek Kambetsjovani.
In de vroege middeleeuwen viel het gebied onder Hereti, dat in de 10e eeuw opging in het verenigde Koninkrijk Georgië.[3] Na het uiteenvallen van het Koninkrijk Georgië in de 15e eeuw behoorde het gebied van Dedoplistskaro tot het Koninkrijk Kachetië en voor korte tijd het fusiekoninkrijk Kartli-Kachetië tot het Russische Rijk in 1801 tot annexatie van Kartli-Kachetië overging.
Russische Rijk
Na de Russische annexatie werden de contouren geschapen van de moderne bestuurlijke indeling. Het gebied van de hedendaagse gemeente Dedoplistskaro werd onderdeel van het oejezd Signagi dat in 1801 opgericht werd als een van de vijf provincies van het nieuwe gouvernement Georgië. De stad Signagi was het bestuurscentrum van de provincies. Vanaf 1846 was het gebied onderdeel van het nieuw opgerichte gouvernement Tiflis.[4][5]
Het oejezd Signagi omvatte naast Dedoplistskaro het gebied van de moderne gemeentes Signagi, Lagodechi, de helft van Sagaredzjo en het grootste deel van Goerdzjaani. Binnen Signagi viel het gebied van Dedoplistskaro onder het district (oetsjastok) Sjirakski (Russisch: Ширакскій участокъ), genoemd naar de Sjirakivlakte in het gebied. De stad Dedoplistskaro was het bestuurscentrum van dit district.
Tijdens de Kaukasusoorlog in de 19e eeuw was het gebied onderdeel van een Russische verdedigingslinie tegen Dagestaanse invallen. De Russische soldaten bleven na het staken van de oorlog in het gebied wonen.[3]
Sjiraki en Vazja-Psjavela
Tegen het einde van de 19e eeuw vestigde het keizerlijk gezag Russen in het district Sjiraki. Dit veroorzaakte onrust onder de Georgische bergvolken uit de streken Toesjeti, Psjavi, Chevsoeretië en Goedamakari, die in de Sjirakivlakte hun winterverblijf hadden voor hun schapen en er watermeloenen teelden.
Zij begonnen zich vervolgens permanent te vestigen in Sjiraki, zonder toestemming van het keizerlijk gezag, wat ook tot conflict tussen deze volken onderling leidde. De bekende Georgische dichter en schrijver Vazja-Psjavela, die zelf uit Psjavi kwam, speelde een belangrijke rol in het protest tegen de Russische kolonisatie en voor het legaliseren van de vestiging van de Georgische bergvolken. Zijn actie resulteerde in de stichting van dorpen aan de noordrand van de Sjirakivlakte langs de Alazani.[6][7] Rond 1920 werden Armeniërs uit Azerbeidzjan verdreven en vestigde een aantal zich aan de Georgische kant van de Alazanirivier. Zo ontstond in de uiterste hoek van Georgië het dorp Sabatlo.
In de Sovjet-Unie
Met de vestiging van het communistische Sovjetregime kwamen er kolchozen in het gebied. In 1931 waren dat er 45.[6] Medio 1929 vonden bestuurlijke hervormingen van de Sovjet-Unie plaats en werd het oejezd Signagi afgeschaft. In 1930 werd het gebied van Dedoplistskaro ingedeeld bij het nieuwe en kleinere rajon (district) Signagi. In 1938 werd het district Tsiteli-Tskaro (წითელწყარო, Russisch: Цители-цкаро, vertaald als Rode Bron) als zelfstandige bestuurseenheid afgesplitst van Signagi, met Tsiteli-Tskaro als bestuurlijk centrum.[8]
Tijdens de de-sovjetisering van toponiemen in 1991 werd de naam van zowel het district als de stad gewijzigd in het huidige Dedoplistskaro, wat Koninginsbron betekent.[9] Het was de oorspronkelijke Georgische naam voor de plaats, verwijzend naar koningin Tamar. De Russische overheersers hadden deze naam begin 19e eeuw veranderd in Tsarski Kolodtsi (Царские Колодцы, Koninklijke Bron),[10] waarna de Sovjets in de jaren 1920 de verwijzing naar aristocratie subtiel veranderden in een communistische. In 1995 werd het district onderdeel van de nieuw opgerichte regio (mchare) Kacheti en in 2006 werd het district omgevormd naar een gemeente (municipaliteit).
Luchtmachtbasis
Middenin de Sjirakivlakte ligt de oude Sovjet luchtmachtbasis (Didi) Sjiraki. Het initiatief voor de aanleg van een basis op deze plek kwam van een Georgische Sovjetluchtmachtofficier die in 1950 gestationeerd was in Telavi. Hij ondervond op een moment technische problemen met zijn toestel en moest het op een veld in de buurt van de Alazani-rivier aan de grond zetten. Dat beviel hem zo goed, dat hij er alles aan deed de autoriteiten in Moskou te overtuigen in de Sjirakivallei een militair vliegveld te bouwen wat hem ook lukte.
Vanaf de jaren 1970 was er een regiment bommenwerpers gestationeerd waarvan piloten en toestellen later naar Afghanistan gestuurd werden. Na de onafhankelijkheid van Georgië en de val van de Sovjet-Unie werd in juni 1992 de basis opgedoekt. De Georgische krijgsmacht maakte er in de beginjaren incidenteel gebruik van, maar de basis is intussen vrijwel geheel gestript.[11]
Tijdens de opmaat naar de Irakoorlog in 2003 deed Georgië de voormalige basis in de aanbieding als steunpunt voor Amerikaanse troepenopbouw. Experts beoordeelden dat de landingsbaan van Sjiraki het meest geschikt was voor zware transporten ten opzichte van de bases bij Marneoeli en Tbilisi.[12] In najaar 2003 begon de OVSE met een programma ter vernietiging van 500 gevaarlijke bommen die nog op de basis lagen opgeslagen.[13] Tijdens de Russisch-Georgische Oorlog in 2008 werd de verlaten basis op 11 augustus door Russische toestellen gebombardeerd.[14]
Geografie
De gemeente Dedoplistskaro grenst in het westen en noordwesten aan de gemeente Signagi en in het noordoosten, oosten en zuiden aan Azerbeidzjan, waarmee bij het dorp Samtatskaro een weinig gebruikte grensovergang is. De gemeente ligt in het uiterste zuiden van de regio Kacheti, en is letterlijk het einde van Georgië, gelegen aan het uiteinde van het Gomborigebergte, met de rivieren Iori en Alazani als natuurlijke begrenzing. De Alazani is in het noorden en oosten de landsgrens met Azerbeidzjan.
Het Gomborigebergte heeft haar zuidoostelijke eindpunt in de gemeente, vlak bij de stad Dedoplistskaro, waar de Nikorastsiche net buiten de stad de hoogste berg is in de gemeente (1001 m). De kam van het Gomborigebergte is de grens met de gemeente Signagi. De Ioririvier stroomt in het zuidelijk grensgebied met Azerbeidzjan van noordwest tot zuidoost door de gemeente, en is voor een kort segment de landsgrens. De Iorivallei is deel van het natuurreservaat Tsjatsjoena.[15]
Sjirakivlakte
In het noordoostelijke deel van de gemeente ligt aan de Alazani de komvormige steppe-achtige Sjirakivlakte. Dit is een plateau met een hoogte van gemiddeld 550-600 meter boven zeeniveau en maximaal 740 meter langs de Alazani, die hier ruim 500 meter lager ligt.[17] Aan deze noordelijke rand van het plateau ligt het tweede cluster nederzettingen van de gemeente, met drie dorpen op het plateau en drie beneden aan de Alazani, waar de kleine grensovergang naar Azerbeidzjan is.
In deze dorpen wonen bij elkaar ongeveer 6000 mensen, waarvan bijna een derde in het grootste dorp Zemo Kedi. Het plateau wordt aan de zuidwestelijke kant omsloten door de heuvelruggen Nazarlebi en Kaladabra met een maximale hoogte van 876 meter boven zeeniveau. De Sjirakivlakte watert in het zuidoosten af door het nationaal park Vasjlovani naar het Azerbeidzjaanse Mingəçevir-reservoir. Ten zuiden van dit natuurgebied ligt langs de linkeroever van de Iori de Eldarivlakte, het enige Georgische gebied met een steppeklimaat. Hier ligt het laagste punt van Oost-Georgië.
Schaapsherders uit Toesjeti
In de zuidoosthoek van de Sjirakivlakte ligt de nederzetting Kasristskali. Dit dorp hoort bestuurlijk bij de gemeente Achmeta, dat hemelsbreed meer dan 120 kilometer naar het noordwesten ligt. Het dorp is het winterverblijf van schaapsherders uit de Noord-Georgische bergstreek Toesjeti. Zij maken elk jaar in het najaar de transhumance met honderden schapen vanuit het diep in de Grote Kaukasus gelegen Toesjeti, dat in de wintermaanden geheel geïsoleerd is, over de Abanopas naar het laagland van Kacheti.
Eerst trekken ze 100 kilometer naar (Zemo/Kvemo) Alvani bij de stad Achmeta, waar de meeste Toesjeten tegenwoordig wonen, om bij te komen van de driedaagse zware trek door en over de bergen. Van daar trekken ze zeven dagen naar de ruim 140 kilometer in het zuidoosten gelegen Sjirakivlakte waar ze gedurende de winter en het voorjaar in het dorp Kasristskali wonen. In mei maken de schaapsherders met hun schapen de trek terug naar Toesjeti. Dit is een traditie die teruggaat naar de 16e en 17e eeuw toen de hooglanders winterwoningen en landbouwgrond in Alvani en de Sjirakivallei kregen van koning Levan van Kachetië.[18]
Demografie
Begin 2024 telde de gemeente Dedoplistskaro 20.125 inwoners,[2] een daling van 5% ten opzichte van de volkstelling in 2014.
| Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Dedoplistskaro | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1923 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2014 | 2020 | 2024 | |||||||||
| Gemeente Dedoplistskaro | - | 30.796 |  36.316 | 37.330 |  35.405 | 37.299 | 30.811 | 21.221 | 20.759 | 20.125 | ||||||||
| Dedoplistskaro (stad) | 4.126 | 5.569 | 8.492 | 9.026 | 9.460 | 10.249 | 7.724 | 5.940 | 5.737 | 5.490 | ||||||||
| Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[19] Noot:[21] | ||||||||||||||||||
Etniciteit en religie
De bevolking van Dedoplistskaro bestond in 2014 voor 91,5% uit Georgiërs. Er wonen ruim 900 Armeniërs (4,3%), bijna 400 Russen (1,8%) en minder dan 300 Azerbeidzjanen (1,4%). Verder wonen tientallen Pontische Grieken en Osseten verspreid over de gemeente. Een opvallende minderheid zijn de ruim 50 Bosja die vrijwel allemaal in het dorp Tsjoeti wonen, waar ze ruim 40% van de bevolking zijn. De Armeniërs wonen gelijkelijk verspreid over drie plaatsen, te weten Dedoplistskaro, Chornaboedzji (de tweede grote plaats dat tegen Dedoplistskaro aan ligt) en het dorp Sabatlo in het uiterste oosten van de gemeente, waar zij ruim in de meerderheid zijn.
De religieuze samenstelling volgt in grote lijnen de etnische. Verreweg de meeste inwoners zijn Georgisch-Orthodox (93,6 procent), 3,6 procent is moslim, er zijn ruim 100 jehova's en enkele tientallen volgers van de Armeens-Apostolische Kerk.
Administratieve onderverdeling
De gemeente Dedoplistskaro is administratief onderverdeeld in 13 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 15 dorpen (სოფელი, sopeli) en één stad (ქალაქი, kalaki), namelijk het bestuurlijk centrum Dedoplistskaro.[1]
Dedoplistskaro heeft van alle Georgische gemeenten de minste nederzettingen, terwijl het qua oppervlakte een van de grootste is. Er zijn twee clusters van nederzettingen in de gemeente: in het noordwesten rond het Gomborigebergte, waar ook de stad Dedoplistskaro ligt en een cluster in het noordoosten aan de Alazani-rivier en de grens met Azerbeidzjan.
Bestuur
De gemeenteraad van Dedoplistskaro (Georgisch: საკრებულო, sakreboelo) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten.[22]
| Partij | 2014[23] | 2017[24] | 2021[25] | 2025[26] | |
|---|---|---|---|---|---|
| Georgische Droom (GD) | 25 | 21 | 24 | 27 | |
| Verenigde Nationale Beweging (UNM) | 2 | 3 | 5 | ||
| Overige partijen | 4 [27] |
1 [28] |
1 [29] | ||
| Totaal | 27 | 28 | 30 | 28 | |
Bezienswaardigheden
De gemeente Dedoplistskaro kent een voor Georgië uniek landschap en er zijn een aantal historische bezienswaardigheden in het Gomborigebergte in het noordwesten van de gemeente.
- Chornaboedzjikasteel, een burcht bij Chornaboedzji en de stad Dedoplistskaro in het Gomborigebergte waarvan de oudste beschrijvingen teruggaan tot de 5e eeuw.[30][31]
- Natuurmonument Artsivikloof. Een kalksteen-kloof in het Gomborigebergte, drie kilometer ten noorden van Chornaboedzji en Dedoplistskaro waar arenden en gieren gezien kunnen worden.[32]
- Huismuseum van de beroemde Georgische kunstschilder Niko Pirosmani in Mirzaani.[33]
- Nationaal park Vasjlovani. In 1935 opgericht natuurreservaat in het zuidoosten van de gemeente, met een oppervlakte van 251 km². Het kent een unieke combinatie van (semi-)woestijn, steppe-vegetatie, loofbossen en canyons. Het nationaal park is onderdeel van het Vasjlovani Beschermd Gebied dat een totale oppervlakte heeft van 353 km² met de natuumonumenten Artsivikloof, Tachti-Tepa moddervulkanen en de Kaklisjoere Alazani uiterwaarden.[34] Aangrenzend ligt de steppe Eldari.
- Natuurreservaat Tsjatsjoena in de vallei van de Iori in het zuiden van de gemeente. Diversiteit aan flora en fauna in een semi-aride landschap met mogelijkheden voor vogelobservatie.[15]
Vervoer
Dedoplistskaro is letterlijk het einde van Georgië en kent zodoende slechts enkele ontsluitingswegen in het noorden van de gemeente met de rest van het land. Vanaf de nationale hoofdweg S5 Kacheti Highway zijn de regionale Sh39 en de Sh41 de belangrijkste toegangswegen tot de gemeente. De Sh171 voert vanaf Tsnori (gemeente Signagi) langs de Alazani en de Azerbeidzjaanse grens naar de grensovergang bij Samtatskaro en gaat verder naar het afgelegen dorp Sabatlo.
De gemeente wordt aan drie zijden omgeven door Azerbeidzjan, maar de enige grensovergang bij Samtatskaro is een van de minst gebruikte grensovergangen van Georgië. Het zuiden van de gemeente is moeilijk bereikbaar met slechts onverharde wegen.
In de jaren 1950 werd Dedoplistskaro met het spoor verbonden door een 89 kilometer lange aftakking van de Kacheti-spoorlijn vanaf het dorp Katsjreti in de gemeente Sagaredzjo.[35] De passagiersdienst naar Dedoplistskaro werd net als de lijn naar Telavi in de jaren 90 opgeschort. Sindsdien wordt er nog wel een wekelijkse goederendienst onderhouden.[36] Met enige regelmaat wordt geopperd de passagiersverbinding weer tot stand te brengen.[37]
Geboren
- Niko Pirosmani (1862-1918), beroemd Georgisch kunstschilder en vertegenwoordiger van de naïeve kunst. Geboren in het dorpje Mirzaani in de gemeente.
Externe links
Referenties
- 1 2 (ka) Main Results of the 2014 Census (Publication) (pdf). Census.ge, National Statistics Office of Georgia (Geostat) p.145-148 (28 april 2016). Gearchiveerd op 13 februari 2020. Geraadpleegd op 11 augustus 2022.
- 1 2 (en) Population and Demography - Population by cities and boroughs (daba), as of 1 January. National Statistics Office of Georgia, Geostat (1 januari 2024). Gearchiveerd op 6 juli 2022. Geraadpleegd op 23 juli 2024.
- 1 2 (en) Dedoplistskaro. Georgian Travel Guide. Gearchiveerd op 27 mei 2022. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (ru) Армянский Телав в «Кавказском календаре» 1845–1866 гг. (Armeens Telavi in de "Kaukasische kalender" 1845-1866). Regnum (7 augustus 2020). Gearchiveerd op 12 augustus 2022. Geraadpleegd op 12 augustus 2022.
- ↑ (ru) Gouvernement Tiflis. Grote Russische Encyclopedie. Gearchiveerd op 2 januari 2020. Geraadpleegd op 8 augustus 2022.
- 1 2 (ka) შირაქის ველი გუშინ და დღეს (Sjirakivallei gisteren en vandaag). Agronews (24 december 2016). Gearchiveerd op 5 oktober 2022. Geraadpleegd op 15 augustus 2022.
- ↑ (ka) ვაჟას ღვაწლი შირაქის ახალშენის ზაშფენებაში (Bijdrage Vazha in de nieuwe vestiging in Shiraki) (pdf). National Parliamentary Library of Georgia Pag.370-373. Gearchiveerd op 15 augustus 2022. Geraadpleegd op 15 augustus 2022.
- ↑ (ka) Gemeente Dedoplistskaro - Universeel Encyclopedisch Woordenboek 2006. National Parliamentary Library of Georgia. Geraadpleegd op 12 augustus 2022.
- ↑ (ka) Dedoplistskaro - Universeel Encyclopedisch Woordenboek 2006. National Parliamentary Library of Georgia. Geraadpleegd op 12 augustus 2022.
- ↑ (ru) V.N. Kaloetskov e.a. (2020). Топонимия Ближнего Зарубежья: 100 лет переименований (Toponymie van het nabije buitenland: 100 jaar hernoemen) (pdf). Русское географическое общество (Russische Geografische Vereniging), Moskou, p.141-142. Gearchiveerd op 15 oktober 2022. Geraadpleegd op 15 oktober 2022.
- ↑ (ka) ბომბავდნენ თუ არა კახეთიდან ავღანეთს? (Waren ze Afghanistan vanuit Kakheti aan het bombarderen?). Kviris Palitria (20 juni 2016). Gearchiveerd op 23 juni 2023. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) US Military Buildup in the Middle East Reverberates in Georgia. Civil Georgia (17 januari 2003). Gearchiveerd op 23 juni 2023. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) OSCE Assists Georgia to Destroy Dangerous Bombs. Civil Georgia (3 oktober 2003). Gearchiveerd op 13 augustus 2022. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) Timeline of Overnight Attacks. Civil Georgia (11 augustus 2008). Gearchiveerd op 11 mei 2022. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- 1 2 (en) Chachuna Managed Reserve Administration. Agency of Protected Areas - Ministry of Environment and Natural Resources Protection of Georgia. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) Levan Tielidze, Ramin Gobejishvili, Levan Maruashvili en Nikoloz Astakhov (2019). Geomorphology of Georgia. Springer, "12 Eastern Georgia (Iveria) Intermountain Plain". ISBN 978-3-319-77764-1. Gearchiveerd op 11 oktober 2022. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ Geomorphology of Georgia, 12.4 Iori Upland, pagina 216-219.[16]
- ↑ (en) A rare look at a perilous journey in the Caucasus Mountains. National Geographic (27 mei 2021). Gearchiveerd op 13 augustus 2022. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) Population divisions of Georgia. Population Statistics Eastern Europe and former USSR. Gearchiveerd op 16 augustus 2022. Geraadpleegd op 25 juli 2022.
- ↑ (en) Population Dynamics in Georgia - An Overview Based on the 2014 General Population Census Data (pdf). National Statistics Office of Georgia, Geostat (29 november 2017). Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Bij de volkstelling van 2014 werd een onverklaarbaar gat ten opzichte van de data van het nationaal statistisch bureau Geostat gevonden. Uit VN begeleid onderzoek is gebleken dat de volkstelling van 2002 ongeveer 8-9 procent te hoog was. Zie[20], "1. Introduction", Pagina 1.
- ↑ (en) Election Code of Georgia - Chapter XVI – Sakrebulo Elections of Self-Governing Communities and Self-Governing Cities (except for Tbilisi) - Artikel 138 e.v.. Legislative Herald of Georgia (25 juni 2025). Geraadpleegd op 10 oktober 2025.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2014 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.7-8. Gearchiveerd op 1 april 2022. Geraadpleegd op 28 maart 2025.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2017 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.8-9. Gearchiveerd op 5 april 2022. Geraadpleegd op 9 augustus 2022.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2021 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.10-12. Gearchiveerd op 5 april 2022. Geraadpleegd op 9 augustus 2022.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2025 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.5-6. Gearchiveerd op 17 oktober 2025. Geraadpleegd op 17 oktober 2025.
- ↑ Europees Georgië (2), Patriotten van Georgië (2).
- ↑ Volkspartij (1).
- ↑ Lelo voor Georgië (1).
- ↑ (en) Khornabuji Fortress. Georgian Travel Guide. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (ka) Topoarchaeologisch woordenboek van Kartli - Chornaboedzji. National Parliamentary Library of Georgia. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) Artsivi (Eagle) Gorge Natural Monument. Agency of Protected Areas - Ministry of Environment and Natural Resources Protection of Georgia. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) Niko Pirosmanashvili house Museum. Georgische Museum Associatie. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (en) Vashlovani Protected Areas Administration. Agency of Protected Areas - Ministry of Environment and Natural Resources Protection of Georgia. Geraadpleegd op 13 augustus 2022.
- ↑ (ru) Archangelsky A.S., Archangelsky V.A. (1981). Железнодорожные станции СССР. Справочник часть 2 (Referentieboek Spoorwegstations van de USSR deel 2). Ministerie van Transport, Moskou, p.207. Geraadpleegd op 15 augustus 2022.
- ↑ (ka) Kakheti trainless railway. GRASS Factcheck (28 oktober 2016). Geraadpleegd op 11 augustus 2022.
- ↑ (ka) რკინიგზა კახეთში - დაპირება, რომელსაც ზურგს ჯერჯერობით არაფერი უმაგრებს (Spoorweg in Kacheti - een belofte die nog nergens door is gestaafd). Radio Tavisupleba (RFE/RL) (1 juli 2021). Geraadpleegd op 11 augustus 2022.
· 
· 