Tkiboeli (gemeente)
Gemeente in Georgië  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Locatie in Georgië | |||
 | |||
| Geografie | |||
| Regio | Imereti | ||
| Hoofdplaats | Tkiboeli | ||
| Oppervlakte | 478.8 km² [1] | ||
| Coördinaten | 42° 18' NB, 43° 1' OL | ||
| Bevolking | |||
| Inwoners (2024) | 15.755 [2] (32,9 inw./km²) | ||
| Etniciteit (2014) | Georgisch (99,1%) | ||
| Religie (2014) | Georgisch-Orthodox (99,2%) | ||
| Overige informatie | |||
| Eerdere namen | Okrib (1929-1934) | ||
| Tijdzone | UTC+4 | ||
| Website | tkibuli | ||
| Tkiboeli in Imereti | |||
  | |||
| Foto('s) | |||
_Tkibuli.jpg) | |||
| |||
Tkiboeli (Georgisch: ტყიბულის მუნიციპალიტეტი, Tkiboelis moenitsipaliteti) is een gemeente in het westen van Georgië met 15.755 inwoners (2024), gelegen in de regio (mchare) Imereti. De gemeente heeft een oppervlakte van 478,8 km² en in het Okriba heuvelland ligt aan de voet van het Ratsjagebergte. De gelijknamige stad is het bestuurlijk centrum van de gemeente Tkiboeli, die staat bekend om de steenkoolwinning en de theeplantages.
Geschiedenis
Het gebied van het hedendaagse Tkiboeli is net als omliggende gebieden al sinds de oudheid bewoond. Er zijn voorwerpen gevonden uit het middenpaleolithicum en de steentijd. Het gebied komt ongeveer overeen met het historische Okriba, een van militaire districten van het koninkrijk Imeretië. Na het uiteenvallen van het koninkrijk Georgië in de 15e eeuw lag het gebied van Tsjiatoera in het koninkrijk Imeretië, dat door zowel het Ottomaanse Rijk als Safavidisch Perzië werd bevochten. Door de Vrede van Amasya in 1555 kwam Okriba in Ottomaans gecontroleerd gebied te liggen.[3] Vanaf de 18e eeuw verloren de Turken het gezag in het gebied.
Russisch gezag
In 1810 werd Imeretië door het Russisch Rijk geannexeerd,[4] en werd de Russische bestuurlijke indeling ingevoerd. Deze legde de basis voor de hedendaagse indeling. Het gebied van Tkiboeli werd in 1846 een van de vijf gemeentelijk districten (oetsjastok) in de provincie Koetais van het gouvernement Koetais.[5] Hiermee werden de contouren van de moderne gemeente geschapen. De plaats Tkiboeli was het bestuurlijk centrum van het district. De vondst van grote steenkoolvoorraden in 1825 in Tkiboeli betekende vanaf de tweede helft van de 19e eeuw economische voorspoed, met name na de opening in 1887 van de spoorlijn Koetaisi-Tkiboeli.
Moderne indeling
Na de val van het Russische Rijk met de revolutie van 1917 en tijdens de Democratische Republiek Georgië bleef het district in deze vorm bestaan tot de grote bestuurlijke hervorming van de Sovjet-Unie in 1929-1930. In 1930 werd in de Georgische sovjetrepubliek het rajon (district) Okrib opgericht,[6][7] die overeenkomt met de hedendaagse gemeente Tkiboeli. In de jaren 1930 werd Okrib hernoemd in Tkiboeli. Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde regio Imereti, en werd het district in 2006 omgevormd tot gemeente.
Economie
Theeproductie was naast de mijnbouw een belangrijke economische activiteit gedurende de Sovjetjaren. Door de economische neergang in de turbulente jaren 1990 lag de theeproductie praktisch stil. Sinds 2019 is er meer dan 50 hectare theeplantage in de gemeente hersteld met de hulp van een internationaal programma. De biologische thee uit Tkiboeli wordt naar onder meer Nederland en andere landen in de Europese Unie geëxporteerd.[8]
Geografie
.jpg)
De gemeente ligt in het noorden van de regio Imereti en grenst rondom aan vijf gemeenten. In het westen grenst de gemeente aan Tskaltoebo, in het zuidwestelijke puntje aan de regiohoofdstad Koetaisi, in het zuiden grenst het aan Terdzjola en in het oosten aan Tsjiatoera. Ten noorden ligt ten slotte Ambrolaoeri (regio Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti).
Okriba
De gemeente ligt geografisch voornamelijk in het zogeheten Okriba-heuvelland, of ook wel het Noordelijke Imereti-heuvelland. Dit heuvelland is voornamelijk opgebouwd uit karstgesteentes en kent verschillende rivierkloven.[10] Er zijn een aantal depressies en vlaktes in het gebied, waaronder de Okribadepressie waarin Tkiboeli, Achalsopeli en het Tkiboeli waterkrachtreservoir liggen dat ondergronds afvloeit. Het meest uitgesproken natuurverschijnsel is het Nakerala kalksteenmassief met 300-600 meter hoge kliffen dat aan de noordkant van de stad Tkiboeli ligt.[11]
De Nakerala-richel ligt in de bergkam van het Ratsjagebergte dat de gemeentegrens met Ambrolaoeri en de regiogrens met Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti vormt. De bergkam van het Ratsjagebergte heeft ook de hoogste punten van de gemeente, tot circa 1800 meter boven zeeniveau. In het gebied zijn verschillende grotten te vinden waaronder de grotten van Tsoetschvati, een deels natuurlijk en deels door mensen uitgegraven grotcomplex van dertien verdiepingen. In deze grotten zijn archeologische vondsten gedaan van het middenpaleolithicum tot de bronstijd, met bewijs van de aanwezigheid van neanderthalers.[12]
Demografie
Begin 2024 telde de gemeente Tkiboeli 15.755 inwoners,[2] een daling van ruim 24% ten opzichte van de volkstelling van 2014.[1] Het aantal inwoners in de hoofdplaats Tkiboeli daalde met 17%.
| Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Tkiboeli | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1922 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002[13] | 2014 | 2020 | 2024 | ||
| Gemeente Tkiboeli | - | 32.952 |  44.411 |  42.733 | 39.451 | 36.686 | 31.132 | 20.839 | 18.223 | 15.755 | |
| Tkiboeli (stad) | 1.842 | [14] 9.202 | 22.702 | 23.153 | 21.821 | 21.867 | 14.464 | 9.770 | 8.995 | 8.130 | |
| Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[15][16][17][18] Noot:[13] | |||||||||||
Etniciteit en religie
De bevolking van de gemeente was volgens de volkstelling van 2014 vrijwel geheel mono-etnisch Georgisch (99,1%). De belangrijkste etnische minderheden waren enkele tientallen Russen, Oekraïners en kleinere aantallen Armeniërs en Osseten.[20] Vrijwel alle inwoners waren volgens de volkstelling Georgisch-Orthodox (99,2%). De enige significante religieuze minderheden waren jehova's (0,2%).[21]
Administratieve onderverdeling
De gemeente Tkiboeli is administratief onderverdeeld in 9 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 46 dorpen (სოფელი, sopeli) en één stad (ქალაქი, kalaki), het bestuurlijk centrum Tkiboeli.[1]
Bestuur
De gemeenteraad van Tkiboeli (Georgisch: საკრებულო, sakreboelo) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten.[22]
| Samenstelling Sakreboelo (zetels per partij) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Partij | 2014[23] | 2017 [24] | 2021 [25] | 2025[26] | |
| Georgische Droom (GD) | 13 | 19 | 17 | 26 | |
| Verenigde Nationale Beweging (UNM) | 5 | 4 | 8 | ||
| Boerdzjanadze - Verenigde Oppositie | 4 | ||||
| Overige partijen | 3 [27] |
4 [28] |
2 [29] |
1 [30] | |
| Totaal | 25 | 27 | 27 | 27 | |
Bezienswaardigheden
.jpg)
- Het Gelatiklooster (12e eeuw) is de belangrijkste bezienswaardigheid in de gemeente en sinds 1994 door UNESCO erkend als werelderfgoed. Het klooster staat in het dorp Gelati, acht kilometer ten noordoosten van de stad Koetaisi. In de directe nabijheid staan meerdere historische en monumentale kloosters en kerken.
- Het Motsametaklooster, een paar kilometer ten zuiden van Gelati boven de kloof van de rivier Tskaltsitela, oorspronkelijk uit de 11e eeuw maar in de huidige vorm gedeeltelijk uit de 19e eeuw. Koning Bagrat IV liet hier in de 11e eeuw een kerk bouwen nadat de Arabieren in de 8e eeuw een eerdere kerk vernietigd hadden. Twee prinsen van het voormalige prinsdom Argveti, door de Arabieren vermoord, zouden hier begraven liggen. Wandschilderingen uit de late middeleeuwen.[31][32]
- Grotten van Tsoetschvati. Een grottencomplex van 13 verdiepingen in karstgesteente waar in het middenpaleolithicum neanderthalers gewoond hebben. Sinds de jaren 1970 wordt er archeologisch onderzoek verricht.[12][33]
- Moechoerawaterval. Langs de weg van Tkiboeli naar het dorp Moechoera valt een 70 meter hoge waterval vanuit grotten van de kale kalksteenwand. De grotten huisvesten verschillende soorten vleermuizen.[34][35]
Vervoer
In Tkiboeli komen een paar belangrijke interregionale hoofdwegen samen die van belang zijn voor de verbinding van de gemeente met de rest van het land. De nationale route Sh17 (Koetaisi - Ambrolaoeri) is een belangrijkste ontsluitingsroute voor de regio Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti in het noorden via Tkiboeli over de 1217 meter hoge Nakeralapas langs Charistvala naar Ambrolaoeri. Vanuit Tkiboeli naar het zuiden geeft de Sh19 via Terdzjola toegang tot de autosnelweg S1 / E60. Verder is er de nationale Sh109 die vooral een gemeentelijke functie heeft en de nederzettingen in het geografische midden van de gemeente ontsluit.
In 1887 werd Tkiboeli via het spoor met Koetaisi verbonden, maar het passagiersvervoer werd tijdens de coronapandemie in 2020 opgeschort en is sindsdien niet hervat in tegenstelling tot andere regionale lijnen.
Geboren
- Keto Losaberidze (1949-2022), Georgische boogschutter geboren in de nederzetting Lekereti. Won de gouden medaille op de Olympische Zomerspelen van 1980 in Moskou.
Externe links
Referenties
- 1 2 3 (ka) Main Results of the 2014 Census (Publication) (pdf). Census.ge, National Statistics Office of Georgia (Geostat) p.102-106 (28 april 2016). Gearchiveerd op 13 februari 2020. Geraadpleegd op 27 augustus 2022.
- 1 2 (en) Population and Demography - Population by cities and boroughs (daba), as of 1 January. National Statistics Office of Georgia, Geostat (1 januari 2024). Geraadpleegd op 22 juli 2024.
- ↑ (en) Skinner, Peter F. (2014). Georgia, the Land Below the Caucasus - A narrative history, 1e druk. Narikala Publications, New York, Londen, Tbilisi, "Hoofdstuk 12 "Georgia in the 16th Century: Surviving Turkish and Persian Invasions"", pp.210-231. ISBN 978-0-9914232-0-0. Geraadpleegd op 27 augustus 2022.
- ↑ (ru) Oblast Imereti. Grote Russische Encyclopedie. Gearchiveerd op 21 augustus 2022. Geraadpleegd op 22 juli 2023.
- ↑ (ka) Tsintsadze, ქუთაისის მაზრა (Koetaisis mazra). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია - ტომი 10 (Georgische Sovjetencyclopedie - Deel 10) p.572 (1986). Geraadpleegd op 17 januari 2026.
- ↑ Russisch: окрибский район, Okribski rajon.
- ↑ (ka) Gemeente Tkiboeli - Universeel Encyclopedisch Woordenboek 2006. National Parliamentary Library of Georgia. Geraadpleegd op 27 augustus 2022.
- ↑ (en) A major Georgian tea maker adds dried fruit to its selection. GRETA project (7 juni 2022). Gearchiveerd op 29 augustus 2022. Geraadpleegd op 29 augustus 2022.
- 1 2 (en) Levan Tielidze, Ramin Gobejishvili, Levan Maruashvili en Nikoloz Astakhov (2019). Geomorphology of Georgia. Springer, pp. 201-203. ISBN 978-3-319-77764-1. Geraadpleegd op 22 augustus 2022.
- ↑ Tielidze, Geomorphology of Georgia, 11.3 Northern Kolkheti Foothill Hillock Relief ('Okriba or the Northern Imereti hillock subregion'), pagina 197-200, kaart pagina 190.[9]
- ↑ Tielidze, Geomorphology of Georgia, 9.10 Racha Range, pagina 147-148.[9]
- 1 2 (ka) Natural monument of Tsutskhvati Cave. Agency of Protected Areas - Ministry of Environment and Natural Resources Protection of Georgia. Geraadpleegd op 27 augustus 2022.
- 1 2 Bij de volkstelling van 2014 werd een onverklaarbaar gat ten opzichte van de data van het nationaal statistisch bureau Geostat gevonden. Uit VN begeleid onderzoek is gebleken dat de volkstelling van 2002 ongeveer 8-9 procent te hoog was. Zie [19], "1. Introduction", Pagina 1.
- ↑ Dorp en daba Tkiboeli gecombineerd.
- ↑ (en) Population divisions of Georgia. Population Statistics Eastern Europe and former USSR. Geraadpleegd op 25 augustus 2022.
- ↑ (en) Population cities & towns of Georgia. Population Statistics Eastern Europe and former USSR. Geraadpleegd op 25 augustus 2022.
- ↑ (en) Ethnic composition rural Georgia 1923. Population Statistics Eastern Europe and former USSR. Geraadpleegd op 25 augustus 2022.
- ↑ (ru) Etnische Samenstelling Georgië 1886-1959. Ethno Kavkaz. Geraadpleegd op 25 augustus 2022.
- ↑ (en) Population Dynamics in Georgia - An Overview Based on the 2014 General Population Census Data (pdf). National Statistics Office of Georgia, Geostat (29 november 2017). Geraadpleegd op 25 augustus 2022.
- ↑ (en) Ethnic composition of Georgia 2014. Population Statistics Eastern Europe and former USSR. Geraadpleegd op 17 juli 2023.
- ↑ (en) Religious composition of Georgia 2014. Population Statistics Eastern Europe and former USSR. Geraadpleegd op 17 juli 2023.
- ↑ (en) Election Code of Georgia - Chapter XVI – Sakrebulo Elections of Self-Governing Communities and Self-Governing Cities (except for Tbilisi) - Artikel 138 e.v.. Legislative Herald of Georgia (25 juni 2025). Geraadpleegd op 10 oktober 2025.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2014 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.65-66. Gearchiveerd op 1 april 2022. Geraadpleegd op 28 maart 2025.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2017 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.70-71. Gearchiveerd op 5 april 2022. Geraadpleegd op 27 augustus 2022.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2021 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.86-88. Gearchiveerd op 5 april 2022. Geraadpleegd op 27 augustus 2022.
- ↑ (ka) Protocol gekozen raadsleden en burgemeesters 2025 (pdf). CESKO Centrale verkiezingscommissie pp.46-47. Gearchiveerd op 17 oktober 2025. Geraadpleegd op 17 oktober 2025.
- ↑ Onafhankelijken (2), Patriotten van Georgië (1).
- ↑ Europees Georgië (2), Patriotten van Georgië (1), Democratische Beweging (1).
- ↑ Voor Georgië (1), Lelo voor Georgië (1).
- ↑ Lelo voor Georgië (1).
- ↑ (ka) Motsametaklooster - # 8561. Cultureel Erfgoed Portaal. Geraadpleegd op 29 augustus 2022.
- ↑ (ka) Motsametaklooster. Georgian Travel Guide. Geraadpleegd op 29 augustus 2022.
- ↑ (en) Housing of the Neanderthals 50.000 years ago in the caves of Tsutskhvati. Georgian National Museum (14 augustus 2019). Geraadpleegd op 21 augustus 2022.
- ↑ (en) Mukhura Waterfal. Agency of Protected Areas - Ministry of Environment and Natural Resources Protection of Georgia. Geraadpleegd op 29 augustus 2022.
- ↑ (ka) Mukhura waterfall. Georgian Travel Guide. Geraadpleegd op 29 augustus 2022.
· 
· 