NS 1700 (stoomlocomotief)

NS 1700
SS 815 te Amsterdam Weesperpoort in 1902.
Aantal	135
Nummering	SS: 801-935 NS: 1701-1835, 1308-1433
Fabrikant	Beyer, Peacock and Company, Werkspoor
In dienst	1899-1907
Asindeling	2'B
Spoorwijdte	1435 mm
Diameter drijfwielen	2150 mm
Diameter loopwielen	1219 mm, 1240 mm
Diameter tenderwielen	1219 mm, 1219 mm
Lengte over buffers	16339 mm, 16455 mm (na wijziging buffers)
Hoogte	4305 mm, 4408 mm
Maximumsnelheid	90 km/u, met oververhitter: 100 km/u
Aantal cilinders	2
Waterinhoud	13 m3
Brandstofvoorraad	4 ton kolen
Remsysteem	Westinghouserem
Bijnamen	Hartjes Overkokers Bogies Kleine Jumbo
Aantal bewaarde exemplaren	0
Portaal    Verkeer & Vervoer

De serie NS 1700 was een serie sneltreinstoomlocomotieven van de Nederlandse Spoorwegen (NS) en diens voorganger Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS).

Door de zwaarder wordende personentreinen, werd op basis van de serie 301-475 een nieuwe locomotief ontworpen met een hogere stoomspanning en daardoor een hoger vermogen. Ten opzichte van de serie 300 werd de voorste loopas vervangen door een bogie met twee assen. De eerste 125 locomotieven werden door Beyer, Peacock and Company in Manchester gebouwd en tussen 1899 en 1906 aan de SS geleverd met de nummers 801-925. Gedurende de bouw zijn de nodige verbeteringen doorgevoerd, waarvan sommige achteraf ook bij de eerder geleverde locomotieven zijn aangepast. Aansluitend werden twee series van vijf locomotieven door Werkspoor geleverd met de nummers 926-935.

De locomotieven waren zonder oververhitter geleverd. Nadat uit ervaringen met andere van oververhitter voorziene locomotieven het voordeel daarvan bleek, besloot de SS om ook een oververhitter op de serie 800 te beproeven. Na een mislukte poging met de 856 in 1911 werden de 865 en 889 in 1914 van een zogenaamde volbezette oververhitter voorzien. Hierbij werden ook de cilinders vernieuwd en de stoomverdeling van het type Stephenson vervangen door het type Walschaerts. Hiervoor diende wel de ketel iets hoger geplaatst te worden. Na goede ervaringen met deze twee omgebouwde locomotieven volgden in 1916 nog een zestal locomotieven, te weten de 900, 867, 895, 861, 916 en 908. Bij dit zestal werd de ketel nog hoger geplaatst, om de stoomschuifbeweging te kunnen vereenvoudigen. Hierdoor vervielen de karakteristieke hartvormige vensters aan de voorzijde van het machinistenhuis en werden vervangen door langwerpige vensters naast de verhoogde vuurkist en twee kleine rechthoekige vensters boven de vuurkist.

Bij de samenvoeging van het materieelpark van de HSM en de SS in 1921 kregen de locomotieven van deze serie de NS-nummers 1701-1835. De NS zette de ombouw met oververhitter voort bij 92 locomotieven, gebaseerd op het laatste omgebouwde zestal, tussen 1921 en 1930. Nadat de eerste locomotieven door de werkplaats Tilburg werden omgebouwd, werd nu ook de hulp van Werkspoor in Amsterdam en Utrecht ingeroepen. Door de financiële crisis, waardoor ook NS haar uitgavenpatroon diende te herzien, kwam na honderd locomotieven een eind aan de seriematige ombouw van 1700'en met een oververhitter. Desondanks werden tussen 1936 en 1939 nog vier locomotieven, waarvan de ketel diende te worden vervangen, mede van een oververhitter voorzien. Plannen om dit bij alle nog resterende nog niet van oververhitter voorziene locomotieven door te voeren strandden wegens te hoog bevonden kosten. Inmiddels was men in 1938 ook al begonnen met de afvoer van de eerste niet van oververhitter voorziene locomotieven van deze serie. In 1934 en 1935 werden de twee proeflocomotieven 1765 en 1789 (ex-SS 865 en 889) gelijk gemaakt aan de overige van oververhitter voorziene locomotieven. Ter onderscheid van de wel en niet van een oververhitter voorziene locomotieven werden de resterende niet van een oververhitter voorziene locomotieven vanaf april 1941 vernummerd in de serie 1308-1433, door eenvoudig de 7 door een 3, dan wel de 8 door een 4 te vervangen. De oude serie 1300 was inmiddels al afgevoerd, zodat deze nummers vrij waren om opnieuw te kunnen worden gebruikt. Ter voorkoming dat Tilburg werkplaatspersoneel tijdens de Tweede Wereldoorlog in Duitsland te werk zou worden gesteld, werden nog eens twee locomotieven van een oververhitter voorzien. De 1392 en 1345 werden in respectievelijk 1942 en 1943 na deze ombouw weer als 1792 en 1745 in dienst gesteld.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden meerdere locomotieven naar het oosten weggevoerd, acht hiervan keerden niet meer terug en werden als vermist opgegeven. Na de oorlog werden niet van een oververhitter voorziene 1300'en tussen 1945 en 1947 afgevoerd. De wel van een oververhitter voorziene 1700'en volgden tussen 1951 en 1957. Veel nog bruikbare ketels vonden nog een tweede leven als statische stoomvoorziening.

Locomotief 1794 werd na haar actieve dienst gebruikt als stationaire stoomketel in Arnhem. Daar bewoog ze dagelijks een paar meter onder eigen kracht om bij te vullen. Er gaat een vaak verteld verhaal dat ze op 1 november 1958 onderweg was naar Rotterdam Feijenoord voor een revisie, en onderweg toevallig President-Directeur F.Q. den Hollander tegenkwam in inspectierijtuig NS 20 ''Kameel''. Die zou verrast hebben gezegd: “Ik dacht dat we de stoomtractie een jaar geleden hadden afgeschaft,” en beval dat de regelaarsleutel van de locomotief verwijderd moest worden. Dit verhaal klopt echter niet: de locomotief was op weg naar een ander depot, niet voor revisie. In Rotterdam werd de regelaarsleutel inderdaad verwijderd, en op 3 juni 1959 werd de locomotief uiteindelijk verkocht voor sloop.

• 
  NS 1752 met de eerste trein na de oorlog. (15-5-1945)
• 
  NS 1779 met een trein ter hoogte van Amersfoort. (Juni 1938)
• 
  Een locomotief van de serie 1700/1800 met een trein nabij Oosterbeek Laag. (8-8-1938)
• 
  NS 1718 met rijtuigen, als laatste stoomtrein op het elektrische baanvak Rotterdam Hofplein - Den Haag, ter hoogte van Leidschendam. (31-10-1947)
• 
  NS 1815 langs het perron van het station van Zwolle. (4-9-1951)
• 
  NS 1729. (1945)
• 
  NS 1808 beschadigd door de oorlog bij het locomotievendepot te Arnhem. (1945 - 1946)
• 
  Gezicht op de perrons onder de 1e perronkap van Amsterdam C.S. met in het midden een stoomlocomotief uit de serie 1700/1800. (1930 - 1939)
• 
  NS 1768 vermoedelijk fabrieksnieuw. (1902)
• 
  NS 1753 met een goederen trein. (1945 - 1954)
• 
  Gezicht op de spoorbaan en op de machinistencabine met stoker en machinist vanaf de tender. (1910 - 1913)
• 
  De tijdens de oorlog uitgebrande NS 1711 in Maastricht. (September 1944)
• 
  NS 1716 bij de locomotiefloods te Amersfoort. (1930 - 1935)
• 
  NS 1799 bij de sloop van Amsterdam Weesperpoort. (1939)
• 
  NS 1805 met een trein op de wegkruising bij de gedenknaald bij Het Loo te Apeldoorn. (1950)
• 
  NS 1708 en NS 1798 met een trein naar Alkmaar op het station van Hoorn. (13-3-1938)
• 
  NS 1792 met de sproeitrein (onkruidbestrijdingstrein) vermoedelijk in de omgeving van Utrecht. (4-5-1953)
• 
  Vermoedelijk 1775 met een reizigerstrein uit Mariënberg te Almelo, ter hoogte van de aansluiting met de lijn Deventer-Almelo. (1953)
• 
  NS 1835 op het station Utrecht Maliebaan. (1930 - 1938)
• 
  Een locomotief uit de serie 1700 op het emplacement van station Amersfoort. (1925 - 1930)
• 
  De machinist die de drijfstang van de NS 1765 smeert, Op Utrecht CS. (1929)
• 
  NS 1752 met directie van de NS bij eerste trein na de oorlog. (mei 1945)
• 
  NS 1807 tijdens het kolenladen. (1920 - 1935)
• 
  NS 1780 vermoedelijk fabrieksnieuw. (1926 - 1930)
• 
  NS 1748 met een trein naar Gennep op station Boxtrel. (1930 - 1940)
• 
  NS 1724, um ca. 1944 (?)