Geschiedenis van Senegal
De geschiedenis van Senegal omvat de prehistorie, vroege geschiedenis, koloniale periode en onafhankelijkheid van de huidige Republiek Senegal.
Prehistorie
Vroege steentijd
De oudste sporen van menselijk leven zijn gevonden in de Falémé-vallei, in het zuidoosten van het land. Deze overblijfselen worden bedreigd, niet alleen vanwege de verzuring van de bodem in West-Afrika die de botten vernietigt, maar ook door toeristen op de Petite-Côte, de machines die gebruikt worden voor de winning van fosfaten in de regio Thiès, en door de tuinbouw en toenemende verstedelijking op het schiereiland Kaap Verde.
De aanwezigheid van mensen in de Early Stone Age wordt bevestigd door de ontdekking van stenen werktuigen die kenmerkend zijn voor het Acheuléen, zoals de vuistbijlen die Théodore Monod in 1938 meldde bij Fann op het schiereiland Kaap Verde, of de cleavers die in het zuidoosten van het land zijn gevonden. Ook zijn er stenen gevonden die bewerkt zijn met de levalloistechniek. Racloirs, gevonden op het schiereiland Kaap Verde, maar ook in de lagere en middelste valleien van de Sénégal en Falémé, werden als "Mousteroïde" beschreven.
Late steentijd
In de regio Senegambia is de periode waarin de mens de overgang maakte van jagers en vissers naar herders, landbouwers en vervolgens handelaren redelijk goed gedocumenteerd en bestudeerd. Het is het tijdperk waarin meer verfijnde objecten en aardewerk verschijnen.
Metaaltijd
In het geval van Senegal wordt de protohistorie vaak gelijkgesteld met de metaaltijd, waardoor ze tussen de eerste metaalbewerking en het ontstaan van het schrift wordt geplaatst.
Aan de kust en in de riviermondingen van de Sénégal, Saloum, Gambia en Casamance bevinden zich grote concentraties grafheuvels en schelphopen. Alleen al in de Saloum-delta zijn 217 van deze clusters geregistreerd, bijvoorbeeld bij Joal-Fadiouth, maar ze worden ook gevonden in het noorden bij Saint-Louis, evenals in de monding van de Casamance. Onder de geïdentificeerde weekdieren is Senilia senilis de dominante soort.
Het westen van het land is rijk aan grafheuvels van zand, die de Wolof mbanaar noemen en de Sérères podom. In Rao-Ngueguela, vlakbij Saint-Louis werd een massief gouden borstplaat van 191 gram gevonden.
In een gebied van bijna 33 000 km² in het zuid-centrale deel van het land, rondom Gambia, bevinden zich de steencirkels van Senegambia die in 2006 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO zijn geplaatst. Twee van deze locaties bevinden zich op Senegalees grondgebied, Sine Ngayène en Sine Wanar, beide gelegen in het departement Nioro du Rip. Sine Ngayène heeft 52 megalithische cirkels, waaronder één dubbele cirkel. In Wanar, waar er 24 zijn, zijn de stenen kleiner. Daar vindt men liervormige stenen, gehouwen uit lateriet, in de vorm van een Y of een A.
Het bestaan van protohistorische overblijfselen in de middenvallei van de Sénégal werd al eind jaren 1970 bevestigd. Aardewerk, geperforeerde keramische schijven en ornamenten werden opgegraven. Opgravingen op de site Sinthiou-Bara nabij Matam bleken bijzonder vruchtbaar. Artefacten van verre oorsprong, bijvoorbeeld uit de Maghreb, leverden bewijs op van transsaharahandel.
Vroege geschiedenis
Bij gebrek aan schriftelijke bronnen en monumentale overblijfselen in deze regio, moet de historiografie van de eerste eeuwen van onze jaartelling zich voornamelijk baseren op archeologische opgravingen, mogelijke vermeldingen door Arabische kroniekschrijvers en gegevens uit de mondelinge overlevering. De samenloop van deze informatie suggereert dat de vestiging in Senegal aanvankelijk vanuit het noorden en oosten plaatsvond, in verschillende migratiegolven. De laatste daarvan was die van de Wolof, Fulbe en Sérères, waarschijnlijk afstammelingen van de Bafour, die door de Berberse Almoraviden naar het zuiden werden verdreven.
Vóór de komst van de eerste Europese kolonisten werd de geschiedenis van de Sahelregio vooral gekenmerkt door de consolidatie van nederzettingen tot grote staatsentiteiten als het Ghana-rijk, het Mali-rijk en later Gao, die geleidelijk uiteenvielen. Terwijl de kern van deze grote rijken zich binnen het grondgebied van het huidige Mali bevond, nam het huidige Senegal een meer perifere positie daarin in.
Het oudste van deze rijken was dat van Ghana, waarschijnlijk in het midden van het 1e millennium gesticht door de Soninke, wier animistische bevolking leefde van landbouw en transsaharahandel, met name in goud, zout en textiel. Hun invloedssfeer breidde zich geleidelijk uit naar de regio's tussen de rivierdalen van de Sénégal en de Niger.
Het koninkrijk Tekrur bestond in de 9e eeuw gelijktijdig met het Ghana-rijk, als diens veel kleinere vazalstaat. Ghana en Tekrur waren de enige georganiseerde entiteiten vóór de islamisering. Het grondgebied van Tekrur kwam ruwweg overeen met dat van het huidige Fouta Toro. De stichting van Tekrur wordt bevestigd door Arabische manuscripten. Andere bronnen schrijven de stichting van Tekrur toe aan de Dyago-dynastie, die uit het noorden kwamen. De naam, ontleend aan Arabische geschriften, zou verband houden met de etnische groep van de Toucouleur.
De handel met de Arabieren was omvangrijk. Het koninkrijk importeerde wol, koper en parels, en exporteerde goud en slaven. De uitbreiding van een groot Arabisch-islamitisch rijk door middel van jihads was niet zonder economische en politieke gevolgen, en bracht de eerste echte stromen van de slavenhandel met zich mee. Deze voorzag Noord-Afrika en de Sahara van slavenarbeid. Tekrur was een van de eerste staten die zich tot de islam bekeerden, zeker vóór 1040.
Twee andere belangrijke politieke entiteiten werden tijdens de 13e eeuw gevormd en ontwikkeld, de koninkrijken Mali en Djolof, dat op zijn hoogtepunt een vazalstaat van de eerstgenoemde zou worden. Na de Mandinka-invasie bleven deze zich uitbreiden, eerst naar Oost-Senegal en vervolgens naar bijna het gehele huidige grondgebied van Senegal. Gesticht in de 13e eeuw onder leiding van de Wolof-hoofdman Ndiadiane Ndiaye breidde Djolof zijn heerschappij uit over de kleinere vorstendommen ten zuiden van de Sénégal (Waalo, Cayor, Baol, Sine - Saloum), waardoor de gehele Senegambiaanse regio werd verenigd en sociale en religieuze eenheid werd verkregen: de zogenaamde "Grote Djolof" die rond 1550 zou instorten.
Koloniale periode
Vanaf de 15e eeuw concurreerden Portugal, de Nederlanden en Engeland om handel in het gebied van het huidige Senegal.
Zie ook de Nederlandse kolonie SenegambiëColonie du Sénégal
De eerste Franse handelspost werd in 1624 gesticht in wat in 1626 de Franse Colonie du Sénégal zou worden, en welke met onderbrekingen tot 1946 zou bestaan.
Vanaf 1677 bezat Frankrijk op het eiland Gorée voor de kust bij wat tegenwoordig Dakar is een belangrijk vertrekpunt voor de slavenhandel.
In de jaren 1850 breidde Frankrijk zijn invloed uit op het vasteland van Senegal onder leiding van generaal Faidherbe.
Frans-West-Afrika
Zie Frans-West-Afrika voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Van 1895 tot 1958 maakte de kolonie samen met Frans-Mauritanië, Frans-Soedan (nu Mali), Guinee, Ivoorkust, Niger, Opper-Volta (nu Burkina Faso) en Dahomey (nu Benin) deel uit van Frans-West-Afrika (Afrique-Occidentale française), een federatie van acht Franse koloniën.
Territoire du Sénégal
In 1946 werd het territorium Senegal (Territoire du Sénégal) opgericht als overzees gebied van de Vierde Franse Republiek binnen de Union française. In 1958 ontstond hieruit de Republiek Senegal als lid van de Franse Communauté.
République du Sénégal
In 1958 stemde Senegal in een referendum voor de status van autonome republiek binnen de Franse Communauté.
Januari 1959 verenigde Senegal zich met Frans-Soedan om de Mali-federatie te vormen. Deze zocht in april 1960 onafhankelijkheid van Frankrijk. In juni 1960 werd de Mali-federatie officieel onafhankelijk verklaard. Vervolgens scheidde Senegal zich in augustus 1960 af van de Mali-federatie en riep op 20 augustus zijn soevereine onafhankelijkheid uit, met Léopold Senghor als eerste president.
Onafhankelijkheid
Senegal werd op 20 augustus 1960 formeel onafhankelijk door zich terug te trekken uit de amper één maand eerder van Frankrijk onafhankelijk geworden Mali-federatie, een losse federatie van Senegal en Mali. Dit gebeurde nadat op 4 april van dat jaar een onafhankelijkheidsverdrag met Frankrijk was getekend.
Senegambia
Zie Senegambia (confederatie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Senegal vormde tussen 1982 en 1989 een confederatie met het door Senegal ingesloten Gambia onder de naam Senegambia. De integratie tussen de twee landen kwam echter niet van de grond.
Na 1989
De ondergang van de veerboot Joola op 26 september 2002 leidde, vanwege de gebleken veronachtzaming van de veiligheidsvoorschriften, tot heftige kritiek op de regering. In reactie hierop ontsloeg president Abdoulaye Wade premier Mame Madior Boyé. Zij werd vervangen door kabinetschef Idrissa Seck.
Tot de belangrijkste problemen van Senegal behoorden de economische crisis en corruptie. Daarnaast was een gewapende onafhankelijkheidsbeweging actief in de provincie Casamance. De inwoners voelden zich onderdrukt door de Senegalese Wolof-meerderheid. In september 2002 kwam het tot een wapenstilstand en vredesbesprekingen, maar in januari 2003 kwam het opnieuw tot gewapende conflicten tussen leger en rebellen. Op 31 december 2004 werd officieel een vredesverdrag tussen de rebellen en de regering getekend.
Internationaal profileerde president Wade zich als een voorvechter voor democratie en economische liberalisering in Afrika. Hij was onder meer medeontwerper van NEPAD, een economisch hulpprogramma voor het Afrikaanse continent, en trachtte vergeefs te bemiddelen in de burgeroorlog in Ivoorkust.
Bij de presidentsverkiezingen van 2012, die zonder noemenswaardige incidenten verliepen, werd Wade verslagen door oud-premier Macky Sall, die hem opvolgde als president. Minister van Cultuur en Toerisme werd Youssou N'Dour. In 2019 werd Sall herkozen voor een tweede ambtstermijn, die na een grondwetswijziging ingekort werd tot vijf jaar. Na de presidentsverkiezingen van 2024 werd Sall opgevolgd door Bassirou Diomaye Faye.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) afgesplitst vanaf een ander artikel op de Nederlandstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie deze pagina voor de bewerkingsgeschiedenis.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Histoire du Sénégal op de Franstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
· 
· 