Geschiedenis van Malawi

Ngoni-man, ca. 1895

De geschiedenis van Malawi omvat de prekoloniale, koloniale en postkoloniale geschiedenis in het gebied van de huidige republiek Malawi.

Malawi ontstond op 6 juli 1964 als onafhankelijke staat uit het Britse protectoraat Nyasaland (sinds 1907; voor die tijd was het het Brits Centraal-Afrikaans Protectoraat.

Prehistorie

In Uraha, een Early Stone Age-vindplaats in de buurt van het gelijknamige dorp niet ver van Karonga in het noorden van Malawi, werd op 11 augustus 1991 het oudste fossiel ontdekt dat destijds aan het geslacht Homo werd toegeschreven: een onderkaak van Homo rudolfensis dat tussen de 2,3 en 2,5 miljoen jaar oud was.

Vroege moderne mensen bewoonden de omgeving van het Malawimeer 50.000 tot 60.000 BP. Al in de jaren 1920 meldde de Britse geoloog Frank Dixey dat hij artefacten had ontdekt nabij het Malawimeer in de heuvels van Uraha. Deze stenen werktuigen werden halverwege de jaren 1960 gedateerd op de Middle Stone Age. Aanzienlijk oudere lagen werden voor het eerst gerapporteerd door John E. Mawby in 1970, wat er toe bijdroeg dat het Duits-Amerikaans-Malawische onderzoeksproject Hominid Corridor zich vanaf 1983 in eerste instantie richtte op het gebied rond Uraha. Dit was gebaseerd op de gedachte dat vroege menselijke voorouders niet alleen in Zuid- en Oost-Afrika leefden, maar ook in het gebied daartussenin.

De vroegste vondsten uit de Later Stone Age in Malawi dateren van tussen de 17.000 en 10.000 BP. De meeste Later Stone Age-vindplaatsen in Malawi zijn rotsschuilplaatsen, een patroon dat ook in de rest van Afrika voorkomt. Chongoni in Centraal-Malawi omvat meer dan 200 plaatsen met rotsschilderingen die ongeveer 1800 jaar oud zijn.

Menselijke resten op een vindplaats gedateerd op ongeveer 10.000 BP vertoonden fysieke kenmerken die vergelijkbaar waren met die van de volkeren die tegenwoordig in de Hoorn van Afrika leven. Op een latere vindplaats, gedateerd op 1500 v.Chr., vertonen de resten kenmerken die lijken op die van de moderne San. Zij zouden verantwoordelijk kunnen zijn voor de rotstekeningen die ten zuiden van Lilongwe in Chencherere en Mphunzi zijn gevonden. Volgens de Chewa-mythologie waren de eerste bewoners van het gebied een ras van dwergboogschutters die ze Akafula of Akaombwe noemden.

Vroege geschiedenis

Bantoe-sprekende volkeren kwamen in de eerste vier eeuwen van onze jaartelling naar de regio en brachten het gebruik van ijzer en brandlandbouw met zich mee. Latere golven van Bantoe-vestigingen tussen de 13e en 15e eeuw verdrongen of assimileerden de eerdere Bantoe- en pre-Bantoe-bevolking.

Zie ook: Bantoe-migratie

Koloniale periode

Ngoni-tuin en wachthut, ca.1895

Brits Protectoraat Centraal-Afrika

Het Brits Protectoraat Centraal-Afrika was een Brits protectoraat dat in 1889 werd uitgeroepen en in 1891 werd bekrachtigd. Het besloeg hetzelfde gebied als het huidige Malawi. De Britse interesse in het gebied ontstond door bezoeken van David Livingstone vanaf 1858 tijdens zijn verkenning van het Zambezi-gebied. Dit stimuleerde missionaire activiteiten die in de jaren 1860 van start gingen, uitgevoerd door de Universities' Mission to Central Africa, de Church of Scotland en de Free Church of Scotland. Deze werden gevolgd door een klein aantal kolonisten.

De Portugese regering probeerde een groot deel van het gebied waar de missionarissen en kolonisten actief waren op te eisen, maar dit werd door de Britse regering betwist. Om een Portugese expeditie die feitelijk de bezetting zou claimen te voorkomen werd een protectoraat uitgeroepen, eerst over het zuiden van dit gebied en vervolgens in 1889 over het hele gebied.

Na onderhandelingen met de Portugese en Duitse regeringen over de grenzen werd het protectoraat in mei 1891 formeel bekrachtigd door de Britse regering.

In 1907 werd het hernoemd tot Nyasaland.

Nyasaland

Zie Nyasaland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Aanhangers van Chilembwe worden naar hun executieplaats geleid

In 1912 richtten een aantal zwarte voormannen de North Nyasa Native Association (NNNA) op. De NNNA probeerde binnen de bestaande structuren te ijveren voor betere leefomstandigheden voor de contractarbeiders op de plantages en in de mijnen.

In 1915 kwam de evangelist John Chilembwe in opstand tegen het Britse gezag. De opstand werd evenwel neergeslagen en Chilembwe gedood. Desondanks groeide hierna het nationaal bewustzijn onder de bevolking.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het Nyasaland African Congress (NAC) opgericht door nationalisten, die streefden naar zelfbestuur voor Malawi ('Nyasaland'). Het NAC verkreeg grote aanhang en begon radicaler te worden. Spoedig streefde het NAC naar een onafhankelijk Malawi.

Federatie van Rhodesië en Nyasaland

Zie Federatie van Rhodesië en Nyasaland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 1 augustus 1953 werden Noord-Rhodesië (het huidige Zambia), Zuid-Rhodesië (het huidige Zimbabwe) en Nyasaland (het huidige Malawi) samengevoegd tot een federatie (Centraal-Afrikaanse Federatie). In 1958 werd het Malawi National Congres (MNC) door Hastings Kamuzu Banda opgericht. Het NAC en de MNC verzetten zich krachtig tegen de federatie, die al in 1963 ter ziele ging. Toen verkreeg Malawi zelfbestuur met Banda als premier.

Onafhankelijkheid

Onder Britse Kroon

Zie Malawi (1964-1966) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 6 juli 1964 werd Malawi een onafhankelijke staat binnen het Gemenebest van Naties met de Britse koningin als staatshoofd. Hastings Kamuzu Banda bleef minister-president.

Republiek

Hastings Banda

In 1966 riep Hastings Kamuzu Banda Malawi uit tot een republiek en werd president. Spoedig daarna werden alle politieke partijen behalve de MNC verboden. Banda werd een dictator, die zich in zijn buitenlandse politiek vooral op het Westen oriënteerde. Pas in de jaren tachtig sloot Banda vriendschapsverdragen met buurlanden en andere Afrikaanse staten. Lange tijd was Malawi een van de weinige landen die banden onderhielden met het Zuid-Afrika onder de Apartheid.

In 1988 was er sprake van een kortstondige crisis met Mozambique, toen dat laatste land Malawi ervan beschuldigde steun te verlenen aan een Mozambikaanse verzetsbeweging.

In 1991 en 1992 waren er protesten tegen het bewind van president Banda en het eenpartijstelsel. In juni 1993 verkoos de bevolking per referendum dat het eenpartijstelsel moest worden afgeschaft. Spoedig daarna werden er verschillende partijen gelegaliseerd. Het Verenigd Democratisch Front (UDF) werd de voornaamste oppositiepartij. Bij de verkiezingen van 1994 werd Banda verslagen: UDF-kandidaat Bakili Muluzi werd de nieuwe president en premier.

Na 2000

Op 24 mei 2004 werd Bingu wa Mutharika tot president gekozen, en in 2009 herkozen. Hij overleed echter aan een hartaanval op 5 april 2012[1] zonder dat hij zijn jongere broer en minister Peter Mutharika al als opvolger had kunnen parachuteren. Mede dankzij de strijdkrachten werd hij opgevolgd door vicepresidente Joyce Banda.

In de twee jaar van haar regering kwamen enkele corruptieschandalen uit de tijd van haar voorganger aan het licht, waardoor ontwikkelingsorganisaties de geldkraan nagenoeg dichtdraaiden. Een tekort aan onder andere medicijnen was het gevolg daarvan, en Banda moest de munt devalueren. Daarmee werd ze al niet populair, maar haar pogingen om het verbod op homoseksualiteit op te heffen maakten haar regelrecht gehaat. Bij de verkiezingen van 2014 werd ze dan ook verslagen door Peter Mutharika, die vervolgens zes jaar de president was van het land. Mutharika werd aanvankelijk herkozen bij de verkiezingen van 2019, maar wegens onregelmatigheden werd deze uitslag ongeldig verklaard door het hooggerechtshof. Nieuwe verkiezingen vonden plaats in 2020, waarbij Mutharika alsnog verslagen werd door Lazarus Chakwera. Peter Mutharika werd opnieuw verkozen tot president nadat hij Chakwera versloeg bij de verkiezingen van 2025.

Zie de categorie History of Malawi van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.