Conclaaf van 1559

Conclaaf van 1559
Betrokken personen
Overleden paus	Paulus IV
Gekozen paus	Pius IV Geboren: Giovanni Angelo Medici  Italië
Camerlengo	Guido Ascanio Sforza
Deken	Jean du Bellay
Protodiaken	Alessandro Farnese
Kiesgerechtigde kardinalen	55
Aanwezige kardinalen	47
Periode en plaats
Begin sedisvacatie	18 augustus 1559
Begin verkiezing	5 september 1559
Uiteindelijke verkiezing	25 december 1559
Duur sedisvacatie	129 dagen
Duur verkiezing	112 dagen
Locatie	Rome
Chronologie
Conclaaf van 1555 (mei)   Conclaaf van 1559   Conclaaf van 1565-1566
Portaal    Christendom

Het conclaaf van 1559 vond plaats van 5 september tot 25 december 1559 in het Apostolisch Paleis te Rome, en volgde op de dood van paus Paulus IV op 18 augustus 1559. Het conclaaf leidde tot de verkiezing van Giovanni Angelo Medici als paus Pius IV. Het conclaaf van 1559 was het langste conclaaf van de 16e eeuw, en werd gekenmerkt door een langdurige politieke strijd, beïnvloeding door externe mogendheden, en de zoektocht naar een paus die hervormingen zou kunnen voortzetten na het strenge en eerder conflictueuze pontificaat van Paulus IV.

Paus Paulus IV overleed op 18 augustus 1559 op 83-jarige leeftijd. Tijdens zijn pontificaat voerde hij strenge kerkelijke hervormingen door, waaronder de Inquisitie en het opstellen van de Index librorum prohibitorum (Index van verboden boeken). Hij had weinig vertrouwen in het Concilie van Trente, dat hij in 1552 had ontbonden en sindsdien niet had heropend. Voor zijn dood had Paulus IV een bul uitgevaardigd (Cum ex officio Apostolatus) waarin gesteld werd dat een ketter niet kon worden gekozen tot paus. Dit gold met name voor kardinaal Giovanni Morone, die in 1557 gevangen was genomen in de Engelenburcht en door Paulus IV gevreesd werd als mogelijke opvolger. Na Paulus' dood werd Morone vrijgelaten en mocht hij deelnemen aan het conclaaf van 1559.

Van de 55 kiesgerechtigde kardinalen namen er 47 deel aan het conclaaf. Tijdens het conclaaf, op 1 december 1559, overleed karinaal Girolamo Recanati Capodiferro. Twee kardinalen, Jean du Bellay (deken van het kiescollege) en Giovanni Michele Saraceni, moesten het conclaaf verlaten wegens ziekte.

Het College was verdeeld in drie facties:

• Spaanse factie (17 kardinalen), geleid door Guido Ascanio Sforza en Cristoforo Madruzzo.
• Franse factie (16 kardinalen), onder aanvoering van Ippolito II d'Este en Louis I de Lorraine.
• Italiaanse factie (14 kardinalen), met Carlo Carafa en Alessandro Farnese als leiders.

De Spaanse kardinalen, die trouw waren aan keizer Karel V en later Filips II, probeerden de verkiezing te domineren en stelden kardinaal Rodolfo Pio da Carpi voor als hun kandidaat. Zij trachtten hem zelfs door middel van acclamatie te laten kiezen voordat de Franse kardinalen in Rome arriveerden, maar dit plan stuitte op fel verzet en mislukte.

Op 8 september ondertekenden de kardinalen een electorale capitulatie, waarin de toekomstige paus zich verplichtte tot hervorming van de Romeinse Curie, het hervatten van het Concilie van Trente en het bevorderen van vrede onder de christelijke vorsten. Ondanks deze afspraken verliepen de stemmingen stroef. Gedurende september, oktober en november werden in totaal 68 stemronden gehouden zonder dat een kandidaat de vereiste tweederdemeerderheid behaalde. Namen die herhaaldelijk opdoken waren die van Carpi, Gonzaga, Morone en Puteo, maar geen van hen wist een doorslaggevende meerderheid achter zich te krijgen.

De onderhandelingen werden beïnvloed door wereldlijke belangen. De Spaanse factie hield vast aan een kandidaat die de Habsburgse invloed in Italië kon garanderen, terwijl de Fransen, geleid door kardinaal d’Este en Louis I de Lorraine, een pro-Franse paus trachtten te verkrijgen. De Italiaanse groep, onder leiding van Alessandro Farnese en Carlo Carafa, laveerde tussen beide grootmachten en probeerde een compromisfiguur naar voren te schuiven. De lange duur van het conclaaf leidde tot spanningen en vermoeidheid. Bovendien werden sommige kardinalen ziek of overleden, wat de dynamiek van de stemmingen veranderde.

Pas in december 1559 kwam er beweging in de impasse. Toen duidelijk werd dat geen van de sterke kandidaten kans maakte, verschoof de aandacht naar een meer gematigde figuur: Giovanni Angelo Medici, een Italiaanse kardinaal die niet behoorde tot de machtige dynastieën en als relatief neutraal werd beschouwd. Hij werd gezien als een aanvaardbare keuze voor alle facties, omdat hij geen uitgesproken vijanden had en bereid leek tot samenwerking met zowel de Habsburgse als de Franse kroon.

Op de avond van 24 december 1559 werd Medici per acclamatie gekozen, en de volgende dag, op Kerstmis, bevestigde een formele stemming zijn verkiezing. Hij nam de naam Pius IV aan en op 6 januari 1560 werd hij gekroond. Zijn verkiezing betekende het einde van het langste conclaaf van de 16e eeuw en markeerde een periode van meer gematigd bestuur.