Geert Stel
| Geert Stel | ||||
|---|---|---|---|---|
| Persoonsinformatie | ||||
| Nationaliteit | Nederlands | |||
| Geboortedatum | 30 december 1847 | |||
| Geboorteplaats | Assen | |||
| Overlijdensdatum | 8 januari 1910 | |||
| Overlijdensplaats | Assen | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Beroep(en) | architect | |||
| ||||
Geert Stel (Assen, 30 december 1847 – aldaar, 8 januari 1910) was een Nederlands architect, makelaar en onderwijzer. Hij was een van de meest bepalende bouwmeesters van Assen rond de eeuwwisseling en gold als de favoriete architect van de opkomende burgerij.
Biografie
Stel werd geboren als zoon van timmerman Geert Stel sr. en Geertje Rutgers. Zijn vader was opzichter bij Gemeentewerken, maar na diens ontslag in 1864 maakte het gezin een armoedeval door en verhuisde naar een bescheiden woning aan de Molenstraat. Deze achtergrond vormde de basis voor Stels latere ambitie en zijn inzet voor sociale mobiliteit. In 1869 adverteerde hij voor het eerst als zelfstandig ontwerper, samen met Johannes van Houten.
Vergelijking met Johannes van Houten
Hoewel Stel en Van Houten generatiegenoten waren en beiden in dezelfde tijd opklommen op de sociale ladder, wat zich ondermeer vertaalde in een gezamenlijk inzet voor de Asser Werklieden Vereniging in de jaren 1870 en vroege jaren 1880, gingen ze toch geleidelijk aan hun eigen weg.
- Stijl: Van Houten streefde naar een overdonderend effect met rijke versieringen. Stel koos daarentegen voor een ingetogen en zakelijke vormentaal, die nauw aansloot bij de nuchtere Asser burgerij.
- Politiek en belemmeringen: Waar Van Houten verbonden bleef aan de sociaaldemocratie, bewoog Stel zich geleidelijk aan in meer progressief-liberale kringen. Binnen de Burgerkiesvereeniging Assen was Stel een invloedrijk figuur. Hoewel hij regelmatig stemmen kreeg om zich kandidaat te stellen voor de gemeenteraad, verklaarde hij zichzelf in 1895 'onmachtig' om een benoeming aan te nemen. Dit hield verband met zijn overheidsbetrekking als docent aan de Tekenschool; dergelijke ambtelijke functies waren indertijd onverenigbaar met een zetel in de raad.
Onderwijs en scholenbouw
Het onderwijs was een fundament in de carrière van Stel, zowel als docent als in zijn hoedanigheid van architect. Hij werd geroemd om zijn vaardigheden in het tekenonderwijs en gaf jarenlang advies aan diverse gemeenten over het opzetten van cursussen. In 1891 stond hij mede aan de basis van de Vereeniging tot Bevordering van Ambachtsonderwijs in Drenthe.
Architect van het onderwijs
Stel liet een omvangrijk oeuvre na op het gebied van scholenbouw en aan aan aanverwante woningen in de provincie Drenthe. Tot zijn gerealiseerde projecten behoren:
- Scholen: De bouw van de scholen in Grolloo (1882), in Dalen (1883), in Dalerveen (1883), in Wateren (1883), in Gasselte (1884), in Dwingeloo (1885), in Lhee (1887), in Valthermond (1888), in 1e Exloërmond (1888), in Nieuwediep (1894) en in Elp (1894). Tevens verzorgde hij de verbouw van de scholen in Leggeloo (1885), Gieten (1894), Gieterveen (1894), Balinge (1894) en in Wateren (1896).
- Onderwijzerswoningen: Hij ontwierp nieuwe woningen voor onderwijzers in Hooghalen (1883), Dalerveen (1883), Wateren (1883), Valthermond (1888), in 1e Exloërmond (1888) en in Wittelte (1900). Tevens realiseerde hij de uitbreiding van een onderwijzerswoning in Beilen (1883).
Al deze scholen en onderwijzerswoningen zijn in de loop der tijd gesloopt, op de zwaar verbouwde school van Elp en de onderwijzerswoningen van Wateren, Dalerveen en Wittelte na.
Volkshuisvesting en particuliere sector
Stel was een sleutelfiguur in de uitbreiding van Assen, waarbij hij zowel sociale als particuliere woningbouw realiseerde.
Sociale woningbouw
In 1876 was hij een van de oprichters van de Coöperatieve Bouwvereniging Eigen Haard. Voor deze vereniging ontwierp hij in 1883 een blok van vier werkmanswoningen aan de Steendijk 52-58. Deze woningen bestaan nog steeds. Het project beoogde via een huurkoopconstructie arbeiders een eigen huis te bezorgen. Het project werd echter geen succes en het bleef bij dit woningblok. Het experiment wordt in de lokale geschiedschrijving echter gezien als het beginpunt van de sociale woningbouw in de stad.
Particuliere verhuur en woningblokken
Een kenmerkend onderdeel van Stels werk was de bouw van kleine huizenblokken voor de verhuur, vaak bestaande uit twee of vier woningen. Dit deed hij zowel voor particuliere opdrachtgevers uit de opkomende burgerij als in eigen beheer. Deze blokjes werden met name gerealiseerd in het noordelijk deel van het huidige centrum. In de meeste gevallen zijn deze blokjes bij latere stadsuitbreidingen gesloopt.
Latere levensloop en overlijden
Na in 1906 nog verscheidene projecten gerealiseerd te hebben, trok hij zich daarna terug uit het openbare leven. In 1910 overleed hij na een langdurig ziekbed aan de gevolgen van kanker.
Links het eenvoudige huisje waar Stel opgroeide, daarnaast het nieuwe woonhuis en kantoor dat Stel liet bouwen.
Advertentie waarin Geert Stel zich aanbiedt als 'woninggids' oftewel makelaar (1893).
Enkele werken
| Jaartal | Locatie | Omschrijving | Status | Afbeelding |
|---|---|---|---|---|
| 1875 | Assen, Stationsstraat 31-33 | Dubbel woonhuis gebouwd voor Joh. Mulder | Gemeentelijk monument | ![]() |
| 1876 | Assen, Dr. Nassaulaan 7 | Villa Helena | Rijksmonument | ![]() |
| 1877 | Nieuw-Amsterdam, Verlengde Hoogeveense vaart | Villa Echtenstein | Gesloopt in 1937 | ![]() |
| 1882 | Assen, Javastraat 3 | Woonhuis voor S.A. Kan jr. | Ingrijpend verbouwd | ![]() |
| 1882 | Assen, Nieuwe Huizen 6 | Winkelpand voor U. van der Baan | ![]() | |
| 1883 | Dalerveen, Hakenbosch | Lagere school | Gesloopt | ![]() |
| 1884 | Rolde, Hoofdstraat 17 | Pastorie | ![]() | |
| 1884 | Assen, Vaart N.Z. 38 | Woonhuis gebouwd voor de wed. Keuchenius | Gemeentelijk monument | |
| 1884 | Assen, Kerkstraat 15-21 | Sigarenfabriek en winkel voor J.W. Küller | ![]() | |
| 1884 | Assen, Kerkstraat 27 | Waaggebouw | ![]() | |
| 1886 | Assen, Groningerstraat 63 | Herenhuis, gebouwd voor baron W.A. van der Feltz | Gemeentelijk monument | ![]() |
| 1890 | Gasselternijveen, Vaart 11 | Voormalig gemeentehuis | Rijksmonument | ![]() |
| 1896 | Assen, Vaart Z.Z. 21-21D | Veerhuis (verbouwing) | Gemeentelijk monument | |
| 1896 | Assen, Stationsstraat 25 | Woonhuis gebouwd voor A. Engers | Gemeentelijk monument | ![]() |
| 1897 | Assen, Stationsstraat 23 | Woonhuis gebouwd voor M.C. Lezer | Gemeentelijk monument | ![]() |
| 1899 | Assen, Torenlaan 18-18g | Drukkerij Provinciale Drentsche en Asser Courant | Gemeentelijk monument | ![]() |
| 1900 | Wittelte, Wittelterweg 10 | Schoolmeesterswoning voor de gemeente Diever | ![]() | |
| 1903 | Assen, Oudestraat 13-15 | Dubbel winkelpand, gebouwd in eigen beheer | ![]() | |
| 1903 | Assen, Torenlaan 22-24 | Hotel de Moriaan | ![]() | |
| 1906 | Assen, Nieuwe Huizen 3 | Hotel De Poort van Cleef | Onherkenbaar verbouwd | ![]() |
| 1906 | Assen, Zuidersingel 87-89 | Dubbel woonhuis voor mej. H. Zuidema | Gemeentelijk monument | ![]() |
| 1906 | Assen, hoek Javastraat/Oranjestraat | Herenhuis gebouwd in eigen beheer | Gesloopt in de jaren '70 | ![]() |
| 1906 | Assen, Witterstraat 5 | Woonhuis gebouwd voor J. Th. Vuistman | ![]() | |
| 1906 | Assen, Beilerstraat 82 | Landhuis De Eerste Steen | Rijksmonument | ![]() |
Zie ook
- Bouwen voor de opkomende burgerij, De bouwers van Assen deel 4; Geert Stel, door Bertus Boivin en Anthony Ruijtenbeek, Asser Historisch Tijdschrift 2025-04





















