Firma J.W. Küller

Sigarenfabriek Firma J.W. Küller
Aanzicht in 2023.
Locatie
Plaats	Kerkstraat 15-17, Assen
Coördinaten	52° 100′ NB, 6° 56′ OL
Status en tijdlijn
Start bouw	1884
Oorspr. functie	Sigarenfabriek met woon/winkelhuis
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Geert Stel
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

De Firma J.W. Küller was een prominente tabaks- en sigarenfabriek in Assen, die tussen 1869 en 1903 een belangrijke rol speelde in de lokale economie. Het bedrijf was op zijn hoogtepunt de grootste en meest constante werkgever van de destijds industriearme stad.

De fabriek werd opgericht door Johannes Wilhelmus Küller (1844–1892). Na eerdere vestigingen aan de Groningerstraat en op de hoek van de Nieuwe Huizen en de Noordersingel, kocht Küller begin 1884 een perceel aan de Kerkstraat van jonkheer meester Rudolf Otto van Holthe tot Echten. Deze grond maakte tot de verkoop in 1884 deel uit van de tuin van het nabijgelegen Hofstedehuis, een gebied dat zich oorspronkelijk uitstrekte tot aan de Jozefkerk.

Op het verworven perceel liet Küller een gecombineerd woon- en winkelhuis met een daarachter gelegen fabriek bouwen. Het gebouw, dat tegenwoordig het adres Kerkstraat 15-17 draagt, werd ontworpen door architect Geert Stel.

Het complex was voor die tijd modern ingericht; de vergunning uit 1884 stelde specifieke eisen aan de veiligheid van de vuurhaard onder de mechanische sigaren- en tabaksdrogerij. In 1896, onder de latere eigenaar Jacob Droste, werd de winkelpui van het pand vernieuwd. Na het vertrek van de fabriek in 1903 werd het gebouw door de nieuwe eigenaar J.C. Hegger verbouwd tot een luxueus winkelpand met een nieuwe gevel, waarin zijn zaak en daarnaast ook delicatessenzaak en magazijn De Prins werden gevestigd.

In de jaren zeventig van de 19e eeuw was er sprake van een sterke toename van de sigarenindustrie in Nederland. Hoewel er landelijk in de jaren tachtig stagnatie optrad door afnemende export, bleef de industrie in Assen groeien omdat zij zich richtte op de regionale markt. In 1882 produceerden de Asser fabrieken gezamenlijk circa twee miljoen sigaren.

De firma Küller nam hierin een centrale positie in als grootbedrijf:

• 1887: 85 werknemers (waaronder 34 mannen en 51 jongens onder de 16 jaar).

• 1895: 85 werknemers.

• 1903: Een laatste opleving met 104 personeelsleden.

Ter vergelijking: bij de ijzergieterij Hunze werkten in die periode gemiddeld 70 mensen en bij de Exportslachterij Thompson & Co gemiddeld 21, wat de firma Küller tot de belangrijkste werkgever van Assen maakte.

Na het overlijden van J.W. Küller in 1892 werd de zaak in 1893 overgenomen door Jacob Droste. Onder zijn leiding ontstonden er toenemende spanningen met de vakbonden over loonvorming en het "takenstelsel". Na diverse arbeidsconflicten besloot Droste in 1903 de fabriek te sluiten en te verplaatsen naar Eindhoven, waar de loonkosten lager lagen. Hiermee eindigde de periode van sterke concentratie van de sigarenfabricage in Assen.

• Johannes Wilhelmus Küller
• Jacob Droste