Vaart Zuidzijde 21 (Assen)
| Het Veerhuis | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Aanzicht in 2016. Het pand was destijds donker geverfd. | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats | Vaart Z.Z. 21, Assen | |||
| Adres | Vaart ZZ 21 | |||
| Coördinaten | 52° 100′ NB, 6° 56′ OL | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Start bouw | 1780 | |||
| Gereed | 1780, 1896 (verbouwing) | |||
| Verbouwing | 1896 | |||
| Oorspr. functie | Café | |||
| Huidig gebruik | veerhuis | |||
| Architectuur | ||||
| Stijlperiode | Eclecticisme | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Architect(en) | Geert Stel (verbouwing) | |||
| Prijzen en erkenningen | ||||
| Monumentstatus | Gemeentelijk monument | |||
| Monumentnummer | GM1_089 | |||
| Lijst van gemeentelijke monumenten in Assen | ||||
| ||||
Vaart Z.Z. 21, ook wel bekend als het voormalige Veerhuis, is een monumentaal pand aan de zuidzijde van de Vaart in de Nederlandse stad Assen. Hoewel het huidige uiterlijk grotendeels dateert uit het eind van de 19e eeuw, gaat de geschiedenis van de locatie terug tot de eerste bebouwing aan de Vaart in de 18e eeuw. Het pand is aangewezen als gemeentelijk monument en maakt deel uit van het beschermd stadsgezicht.
Geschiedenis
De oorsprong van het pand ligt in 1780, direct na de aanleg van de Vaart, toen het Landschapsbestuur de eerste huisplaatsen aan de zuidzijde uitgaaf. Mr. Petrus Hofstede kocht de huisplaatsen 5, 6 en 7. Op de twee buitenste kavels liet hij blokjes van telkens twee arbeiderswoningen bouwen. Het westelijke blokje (de huidige nummers 21 en 23) is in de kern bewaard gebleven, terwijl het oostelijke blokje later plaatsmaakte voor het Gratamahuis. Rond 1810 kwamen de percelen in handen van mr. Sibrand Gratama. In de loop van de 19e eeuw behield het pand aan de Vaart Z.Z. 21 zijn eenvoudige vorm, tot het in 1896 ingrijpend werd verbouwd.
Verbouwing door Geert Stel
In 1896 werd de oostelijke helft van het blokje (nr. 21) verbouwd in opdracht van mej. G. Dijkstra. De architect Geert Stel ontwierp een nieuwe opzet waarbij het pand werd voorzien van een volledige verdieping en een geheel nieuw uiterlijk kreeg. Lange tijd fungeerde het gebouw als 'Veerhuis', een centrale plek voor scheepsbevrachters. In 1920 werd de achtergelegen stal verbouwd tot vergaderzaal. Het aangrenzende bedrijfspand achter het veerhuis hoorde oorspronkelijk bij de graanhandel op nummer 19.
Architectuur
Het pand is opgetrokken vanuit een nagenoeg vierkante plattegrond en telt één verdieping onder een afgeknot schilddak, gedekt met platte Friese pannen. De gevels zijn grotendeels uitgevoerd in gepleisterde baksteen met schijnvoegen.
Voorgevel
De voorgevel is asymmetrisch ingedeeld. Aan de rechterzijde van de begane grond bevindt zich een laat-19e-eeuwse pui met een bewerkte houten omlijsting. De pilasters hiervan zijn voorzien van cannelures en kapiteeltjes. De puibalk heeft een geprofileerde kroonlijst en het grote venster is aan de bovenzijde gewelfd. Het linker deel van de gevel is drie traveeën breed en bevat de originele paneel-vleugeldeur met stolpnaald. Zowel de deur als de twee naastgelegen vensters staan onder een kalf met tandfries en een bovenlicht. De gevelopeningen aan deze zijde zijn gevat onder segmentbogen met sluitstenen en boogtrommels voorzien van ingegrifte lineaire decoraties. De verdieping telt vijf assen met T-vensters en wordt afgesloten door een geprofileerd entablement met een uitkragende gootlijst.
Zij- en achtergevel
De linker zijgevel bevat een deur onder een geprofileerd kalf met een getoogd bovenlicht in glas-in-lood. De achtergevel is op de begane grond tot circa twee meter hoogte gepleisterd en voorzien van schijnvoegen. Op de verdieping bevinden zich vensters onder rollagen en een gietijzeren roosvenster. De rechtergevel is niet zichtbaar, aangezien deze direct grenst aan het buurpand (nr. 23).
Waardering
Het pand wordt gewaardeerd vanwege zijn architectuurhistorische waarde als karakteristieke verschijning aan de Vaart. De historische waarde is gelegen in de langdurige functie als veerhuis en de verbinding met de vroegste stedenbouwkundige ontwikkeling van Assen na 1780. Als onderdeel van de 19e-eeuwse en vroeg-20e-eeuwse bebouwing heeft het pand bovendien grote ensemblewaarde binnen het beschermd stadsgezicht.
Afbeeldingen
De twee blokjes aan de Vaart met daarachter de grote tuin die Hofstede liet aanleggen op een kaart uit 1809.
Rechts, achter de bomen, het blokje ergens tussen 1890 en 1896.
Het blok in 1972. Beide panden zijn dan inmiddels flink verbouwd, nr. 23 werd in 1934 verbouwd.
Het blok in 2023.
Zie ook
- Monumentenkaart van de gemeente Assen
- Bouwen voor de opkomende burgerij, De bouwers van Assen deel 4; Geert Stel, door Bertus Boivin en Anthony Ruijtenbeek, Asser Historisch Tijdschrift 2025-04
- Vaart Z.Z. 19, artikel uit de Kennisbank van de RCE, door Anthony Ruijtenbeek
