Basaniet
Voor het afzettingsgesteente met dezelfde naam, zie lydiet.
Basaniet is een fijnkorrelig stollingsgesteente met een samenstelling rijk aan alkalimetalen en onderverzadigd in silica. Basaniet lijkt sterk op basalt en is vulkanisch of hypabyssaal van oorsprong. De magmatische variant van basaniet is een foïderijk type gabbro.
.svg.png)
Eigenschappen
Als fijnkorrelig kristallijn gesteente heeft basaniet meestal een extrusieve oorsprong, maar het kan ook vlak onder het aardoppervlak als ganggesteente gevormd zijn.
Basaniet bestaat ofwel geheel uit een fijnkorrelige kristallen (afanitisch), of heeft enkele grotere, met het blote oog onderscheidbare kristallen (fenocrysten) in een fijnkorrelige grondmassa (porfiritisch). De mineralen waaruit het gesteente is opgebouwd zijn vooral plagioklaas (anorthiet, de calciumrijke variant), veldspaatvervangers (foïden, met name nefelien en leuciet), clinopyroxeen (met name augiet) en olivijn. Kwarts is zowel in de modale als normatieve samenstelling afwezig.
In de IUGS-classificatie is basaniet op grond van modale mineralogie (volumeverhouding) een gesteente met minstens 10% olivijn.[1] Als gesteente minder olivijn bevat heet het tefriet. Basaniet heeft 10-60% veldspaatvervanger en minstens 90% van het totale gehalte veldspaten is plagioklaas.[1] In een QAPF-diagram valt basaniet in een veld rechts onderin. Gesteente met meer veldspaatvervanger heet tefritisch foidiet. Gesteente met minder dan 10% veldspaatvervanger heet basalt of andesiet. Gesteente met minder plagioklaas en meer kaliveldspaat heet fonolitisch basaniet.
Omdat basaniet erg fijnkorrelig is zal determinatie op grond van de verhouding tussen mineralen het niet altijd mogelijk zijn. De IUGS raadt in dat geval aan de chemische samenstelling te gebruiken voor classificatie. Het gewicht van basaniet bestaat uit 41-49,4% silica en 3-9,4% alkali's (Na2 + K2).[1] In het TAS-diagram valt het in het U1-veld. Gesteente met nog minder silica of nog meer alkali's wordt foidiet genoemd. Met een kleiner gewichtsaandeel in alkali's heet gesteente picrobasalt of basalt. Silicarijker gesteente kan (afhankelijk van het alkaligehalte) onder trachybasalt of basalt vallen.
Verwarring met lydiet
Basaniet is als stollingsgesteente niet hetzelfde als het sedimentaire lydiet. Verwarring is mogelijk omdat zowel basaniet als lydiet beide zwart zijn. Het woord basaniet is afgeleid van het Griekse basanos dat 'toetssteen' betekent. In tegenstelling tot lydiet wordt basaniet echter niet als toetssteen gebruikt. Lydiet is meestal herkenbaar aan de rechthoekige vorm waarin het door abrasie in grind terecht is gekomen.
Zie ook
Voetnoten
Bronnen en verwijzingen
- (en) Le Maitre, R.W. (ed.); Streckeisen, A.; Zanettin, B.; Le Bas, M.J.; Bonin, B.; Bateman, P.; Bellieni, G.; Dudek, A.; Efremova, F.; Keller, J.; Lameyre, J.; Sabine, P.A.; Schmid, R.; Sørensen, H. & Woolley, A.R., 2002: Igneous Rocks, A Classification and Glossary of Terms, Recommendations of the International Union of Geological Sciences Subcommission on the Systematics of Igneous Rocks (2nd ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-66215-4.
