Silicaverzadiging

Silicaverzadiging is in de petrologie een maat voor de hoeveelheid silica (SiO₂, siliciumdioxide) in gesteente of magma. De samenstelling is verzadigd in silica als SiO₂ deel is van de normatieve samenstelling - oftewel er is "vrije", ongebonden silica aanwezig. Een mineraal is silicaverzadigd als het stabiel samen met een fase van SiO₂ kan voorkomen. Een gesteente dat geen ongebonden silica bevat is onderverzadigd in silica. Een mineraal dat niet stabiel voorkomt in aanwezigheid van ongebonden silica is een onderverzadigd mineraal.

Het meeste verzadigde stollingsgesteente bevat silica in de vorm van het mineraal kwarts. Gesteente waarin stabiel kwarts voorkomt is silicaverzadigd. Veldspaatvervangers of foïden zijn mineralen die alleen in onderverzadigd gesteente voorkomen. Een magma is een vloeibaar mengsel, waarin veldspaatvervanger en kwarts twee componenten zijn. Bij afkoeling kristalliseert eerst een fase met intermediaire samenstelling, zodat het mengsel twee eutectica heeft. De verhouding tussen de componenten in het magma zal bij verdere afkoeling en kristallisatie door kristalfractionatie veranderen, maar die verandering is beperkt tot samenstellingen aan één zijde van de intermediaire fase.^[1] Daarom kunnen veldspaatvervanger en kwarts niet in hetzelfde gesteente kristalliseren.

Het aandeel van kwarts of veldspaatvervanger in het volume is een van de belangrijkste criteria voor de indeling en naamgeving van stollingsgesteente. Een QAPF-diagram toont deze indeling. Het diagram bestaat uit twee tegen elkaar aan liggende driehoeken. De bovenste driehoek toont silicaverzadigde gesteente; de onderste driehoek onverzadigd gesteente.