Lydiet

Lydiet, lyddiet, lydische steen, of kiezellei is een compacte, zeer fijnkorrelige grijs tot zwart gekleurde toetssteen, die bestaat uit cryptokristallijn silica. Lydiet is een donkere variant van jasper. Lydiet vormt door de diagenese van donker sediment, normaal gesproken leisteen met een hoog gehalte aan radiolariën. Het is daarom verwant aan radiolariet.

De naam lydiet komt van het koninkrijk Lydië in Anatolië.

Lydiet bestaat uit kwarts met verontreinigingen. De rechthoekige zwarte, glanzende blokjes die we vaak in Nederland in grind kunnen vinden, is van oorsprong een soort kiezellei, afgezet op een zeebodem uit kleine organismen, zoals radiolariën. De stipjes die in de steentjes te zien zijn kunnen hierop wijzen. Het kan overgangstinten vertonen naar rode, bruine, grijze of groene varianten. Ook komen veel overgangen naar radiolariet voor. Witte kwartsadertjes en gelaagdheid komen ook veel voor. Alleen de zwarte steentjes worden doorgaans lydiet genoemd, andere kleuren krijgen dan de verzamelnaam kiezellei. De zwarte kleur is te wijten aan koolstof die meestal afkomstig is van de organische resten in het oorspronkelijke sediment. De lydietsteentjes zoals ze in Maas- en Rijngrind kunnen worden gevonden, zijn afkomstig uit de Ardennen of uit Midden-Duitsland (Rijnse leisteenplateau, Fichtelgebergte).

Verwarring met zwarte jaspis is mogelijk, een andere zwarte variant van hoornsteen die onder hydrothermale omstandigheden is afgezet. De hierboven genoemde 'zuivere' variant wordt een 'mineralogicalificatie' genoemd van gewone lydiet.^[1]

Lydiet wordt gebruikt als toetssteen in de edelsmeedkunst. Een zuivere variant van lydiet werd eeuwenlang (en ook nu nog) door edelsmeden gebruikt als 'toetssteen' voor het visueel bepalen van het zilver- of goudgehalte van voorwerpen. Bij het bekrassen van de steen blijft er op de zwarte steen een stoffijn streepje achter, waarvan de kleur karakteristiek is voor het gehalte aan edelmetaal. Bij gouden voorwerpen wordt de streep eerst met koningswater behandeld. Met zuur werd eventueel ook nog het overige metaal in het proefstreepje opgelost zodat alleen goud overbleef. Naast de streep werd een streep gezet met een stift van bekend goudgehalte.

• Kwartsiet
• Radiolariet