Norm (petrologie)

Een norm of normatieve samenstelling is een door middel van de chemische samenstelling berekende mineralogische samenstelling van een gesteente. De norm is een model dat niet hoeft overeen te komen met de werkelijke mineralogische samenstelling (de modus).

Voor het meeste stollingsgesteente en metamorf gesteente wijkt de norm af van de daadwerkelijk aanwezige mineralen. Dat komt omdat gesteente een vast mengsel is bestaand uit meerdere, niet noodzakelijk met elkaar in evenwicht staande fasen. De norm geeft daarom een "ideale" samenstelling. Dit kan zeer nuttig zijn als men de ontstaanswijze en -geschiedenis van het gesteente probeert te begrijpen.

Er zijn meerdere methoden om de norm van een gesteente te berekenen. Een veelgebruikt model is de CIPW-norm die in 1902 door de petrologen Charles Cross, Joseph Iddings, Louis Pirsson en Henry Washington werd ontwikkeld. Deze norm gaat uit van een beperkt aantal standaardmineralen, waarbij mineralen met complexe eindleden in een vaste oplossing worden vermeden. Bij enkele zeldzame afwijkende gesteentetypen geeft de CIPW-norm geen bruikbare resultaten. De Zwitserse kristallograaf Paul Niggli ontwikkelde in de jaren 1930 een alternatief model dat later verder verbeterd werd door de Noor Thomas F.W. Barth en daarom bekend staat als Barth-Nigglinorm.

De opkomst van computers maakte het berekenen normatieve samenstellingen eenvoudiger. De software MELTS is een veelgebruikt model dat uitgaat van kristallisatie van een magma onder thermodynamisch evenwicht. Het programma berekent de mineralogische samenstelling gegeven een bepaalde chemische samenstelling en druk-temperatuurverloop.