Slag om Koerland

Eerste Koerlandslag

Zie Eerste Koerlandslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

15 tot 24 oktober 1944 De Sovjets lanceerden op 15 oktober 1944 om 10:00 met een zware artilleriebeschieting de Eerste Koerlandslag, waarbij de ze met het 2e Baltische Front oprukten vanuit het gebied rond Dobele, via Tukums, richting Ventspils. Daarnaast probeerde het 1e Baltische Front door te breken vanuit het gebied van Vaiņode naar Liepāja (Duits, historisch: Libau) om deze belangrijke bevoorradingshaven te veroveren en zo de bevoorrading van de hele legergroep te onderbreken. Deze aanvallen, waren eigenlijk ingezet “uit de beweging” en mislukten allen in hun opzet.

Tweede Koerlandslag

Zie Tweede Koerlandslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

24 oktober tot eind november 1944 De Sovjettroepen lanceerden na een korte onderbreking van slechts drie dagen een nieuw offensief om door het front te breken in de richting van Skrunda en Saldus. Daarnaast viel men ook ten zuidoosten van Liepāja aan om deze havenstad in te nemen. In totaal namen 80 divisies tussen 27 oktober en 1eind november deel aan de aanval, die zich uitstrekte over een front van 12 kilometer. De Sovjetdoorbraak kwam na ongeveer 4 kilometer tot stilstand. Ook werd er gevochten rond Priekule, Vaiņode en werd Auce ingenomen. Ondanks flink wat terreinwinst, wisten de Sovjets nergens de Duitse linie te breken.

Derde Koerlandslag

Zie Derde Koerlandslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

21 tot 31 december 1944 Deze derde slag werd ingezet in het gebied bij Saldus, op de naar tussen het 18e en 16e Leger. Toen daar geen doorbraak lukte, breidden de Sovjettroepen hun aanvallen uit naar het gebied van Dobele richting Džūkste en op vele andere plaatsen. Opnieuw konden de Sovjets nergens een doorbraak forceren. Opvallend was dat tijdens deze gevechten het Letse 130e Infanteriekorps, onderdeel van het 22e Leger, tegenover hun landgenoten van de Letse 19e SS Divisie stonden. Na deze slag, en voor de Sovjets als voorbereiding op hun nieuwe offensieven in Polen en Oost-Pruisen, werden vele Sovjet- en Duitse eenheden weggehaald van het Koerland-front.

Vierde Koerlandslag

Zie Vierde Koerlandslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

24 januari tot 3 februari 1945 Aangezien het Rode Leger intussen in Polen en Oost-Pruisen vol in het offensief was gegaan, was het zaak zoveel mogelijk Duitse troepen te binden. Hiervoor werd daarom eind januari 1945 de Vierde Koeslandslag opgezet. Natuurlijk was ook de bedoeling om het Duitse bruggenhoofd geheel te elimineren indien mogelijk. Wel waren aan Sovjetzijde aanmerkelijk minder troepen beschikbaar. Toch waren de gevechten niet minder heftig. Dit keer lag de grootste concentratie rond Priekule. De Sovjets slaagden erin bruggenhoofden te vestigen over de Bārta en Vārtāja rivieren, maar werden al snel verdreven door de Duitsers. Toen het niet lukte daar door te breken, volgden verdere pogingen bij o.a. Saldus. Ook in deze slag lukte het de Sovjets niet om de Duitse linies te doorbreken. Op 25 januari 1945 werd Heeresgruppe Nord omgedoopt tot Heeresgruppe Kurland en werd het bevel overgedragen aan Generaloberst Lothar Rendulic.

Vijfde Koerlandslag

Zie Vijfde Koerlandslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

20 februari tot 11 maart 1945 Om hun offensieven in Polen en Oost-Pruisen te ondersteunen, Duitse troepen vast te houden in Koerland en toch ook te proberen het bruggenhoofd op te ruimen, werd eind februari door de Sovjets een nieuw offensief ingezet. Net als in de vorige slag lag de eerste focus op Priekule. Maar opnieuw bleek de beoogde directe doorbraak naar Liepāja niet mogelijk voor de Sovjets. Dus werd maar weer geprobeerd vervolgens – zoals voorheen – Saldus in te nemen en daar de spoorlijn te bereiken. Van daaruit zou het doorgaan naar Liepāja. Op de naad tussen het 18e en 16e Leger lag het eerste doel van de nieuwe aanvallen. Maar ook die lukten niet. De Sovjets slaagden er wel nog in Džūkste in te nemen. Ook in deze vijfde slag lukte het de Sovjettroepen niet de Duitse verdediging te breken.

Zesde Koerlandslag

Zie Zesde Koerlandslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

18 tot 31 maart 1945 In maart 1945 werd door de Sovjet legerleiding nogmaals besloten een poging te ondernemen het Duitse bruggenhoofd te kraken, vóórdat de beslissende slag om Berlijn zou plaatsvinden. Met al hun macht wilden de Sovjets westwaarts oprukken via Saldus naar Liepāja. Maar opnieuw lukte dit niet. Vervolgens werd weer, volgens bekend recept, geswitched van zwaartepunt, weer naar het gebied tussen Saldus en Džūkste. Ook met deze laatste grote aanval van de Sovjets langs het bruggenhoofd was het ze niet gelukt de Duitse verdediging te slechten.

Op 8 mei gaf het Duitse staatshoofd Karl Dönitz aan kolonel-generaal Carl Hilpert - de laatste commandant van de legergroep - opdracht zich over te geven. Hilpert, zijn persoonlijke staf en de staven van de twee legers gaven zich over aan maarschalk Leonid Govorov, commandant van het Leningrad Front. In die tijd bestond de Duitse legergroep nog steeds uit de resten van 27 divisies en een brigade. De dag erna begonnen de Sovjets met het ondervragen van de gevangengenomen stafofficieren van Heeresgruppe Kurland en begon het verzamelen van krijgsgevangenen.

Tegen 12 mei hadden ongeveer 135.000 Duitse troepen zich overgegeven in het Koerland. Op 23 mei was het verzamelen van Duitse troepen in het Koerland voltooid. Een totaal van 42 generaals, 8.038 officieren en 181.032 onderofficieren en soldaten werden in de Baltische gebieden gevangengenomen.

16e Leger – General der Infanterie Carl Hilpert tot 10 maart 1945, daarna General der Infanterie Ernst-Anton von Krosigk, vanaf 16 maart General der Gebirgstruppe Friedrich Jobst Volckamer von Kirchensittenbach

• 16e Legerkorps – General der Infanterie, vanaf 10 maart Generalleutnant Gottfried Weber
  • 81e Infanteriedivisie
  • 300e Divisie voor speciale doeleinden
  • Gruppe Barth
• 6e SS Legerkorps – SS-Obergruppenführer und General der Waffen-SS Walter Krüger
  • 24e Infanteriedivisie
  • 12e Pantserdivisie
  • 19. Waffen-Grenadier-Division der SS (lettische Nr. 2)
• 38e Pantserkorps – General der Artillerie Kurt Herzog
  • 122e Infanteriedivisie
  • 290e Infanteriedivisie
  • 329e Infanteriedivisie
• 43e Legerkorps – General der Gebirgstruppen Kurt Versock
  • Garnizoen van Ventspils
  • 121e Infanteriedivisie

18e Leger – General der Infanterie Ehrenfried Boege

• 1e Legerkorps – Generalleutnant Friedrich Fangohr, vanaf 21 april 1945 Generalleutnant Christian Usinger
  • 218e Infanteriedivisie
  • 132e Infanteriedivisie
• 2e Legerkorps – General der Infanterie Johannes Mayer, vanaf 1 april 1945 Generalleutnant Alfred Gause
  • 263e Infanteriedivisie
  • 563e Volksgrenadierdivisie
• 10e Legerkorps – General der Artillerie Siegfried Thomaschki
  • 87e Infanteriedivisie
  • 126e Infanteriedivisie
  • 30e Infanteriedivisie
• 50e Legerkorps – General der Gebirgstruppe Friedrich Jobst Volckamer von Kirchensittenbach
  • 205e Infanteriedivisie
  • 225e Infanteriedivisie
  • 11e Infanteriedivisie
  • 14e Pantserdivisie

2e Baltische Front – Maarschalk Leonid A. Govorov

51e Leger - luitenant-generaal Jakov G. Krejtser

• 10e Infanteriekorps - generaal-majoor Konstantin P. Neverov
  • 91e, 279e en 347e Infanteriedivisie
• 1e Infanteriekorps - luitenant-generaal I.F. Fedjoekin
  • 257e, 267e en 347e Infanteriedivisie
• 63e Infanteriekorps - luitenant-generaal T.K. Kolomnetz
  • 77e, 87e en 417e Infanteriedivisie

6e Gardeleger - kolonel-generaal Ivan M. Tsjistjakov

• 2e Garde Infanteriekorps - luitenant-generaal A.I. Baksov
  • 71e en 29e Infanteriedivisie
• 22e Garde Infanteriekorps - generaal-majoor A.I. Roetsjkin
  • 46e en 90e Garde Infanteriedivisie
• 23e Garde Infanteriekorps - luitenant-generaal A.N. Jermakov
  • 51e en 67e Garde Infanteriedivisie
  • 270e Infanteriedivisie
• 3e Garde Mechanische Korps - luitenant-generaal Viktor T. Obutsjov
  • 7e, 8e en 9e Garde Mechanische Brigade, 35e Garde Tankbrigade

4e Stoottroepenleger - luitenant-generaal Pjotr F. Malysjev

• 84e Infanteriekorps - luitenant-generaal J.M. Prokofjev
  • 47e Garde Infanteriedivisie, 164e en 332e Infanteriedivisie
• 92e Infanteriekorps - luitenant-generaal Nikolaj B. Ibjansksi
  • 156e, 16e en 179e Infanteriedivisie
• 19e Infanteriekorps - generaal-majoor Dmitri I. Samarov
  • 344e, 70e en 32e Infanteriedivisie

42e Leger - luitenant-generaal Vladimir P. Sviridov

• 83e Infanteriekorps - generaal-majoor N.I. Soldatov
  • 239e, 119e en 360e Infanteriedivisie
• 110e Infanteriekorps - generaal-majoor Afanasi S. Grjaznov
  • 168e, 256e, 268e en 11e Infanteriedivisie

Front Reserve-eenheden

• 145e, 306e en 357e Infanteriedivisie

1e Stoottroepenleger - luitenant-generaal Vladimir N. Razoevajev

• 112e Infanteriekorps - generaal-majoor Kornej G. Rebrikov
  • 123e en 377e Infanteriedivisie
• 119e Infanteriekorps - generaal-majoor Nikolaj N. Nikisjin
  • 44e, 360e en 374e Infanteriedivisie
• 123e Infanteriekorps - luitenant-generaal Filipp J. Solovjov
  • 21e Garde Infanteriedivisie, 37e en 376e Infanteriedivisie
• 14e Infanteriekorps - generaal-majoor Joedel L. Gorodinski
  • 158e en 378e Infanteriedivisie

10e Gardeleger - kolonel-generaal Michaïl I. Kazakov

• 7e Garde Infanteriekorps - luitenant-generaal J.T. Tsjerevitsjenko
  • 7e en 8e Garde Infanteriedivisie
• 15e Garde Infanteriekorps - luitenant-generaal M.A. Isajev
  • 29e, 30e en 85e Garde Infanteriedivisie
• 19e Garde Infanteriekorps - luitenant-generaal I.W. Gribov
  • 22e, 56e en 65e Garde Infanteriedivisie, 198e Infanteriedivisie

De Eerste Slag om Koerland had tot doel de Duitse troepen te vernietigen. Na die mislukking negeerde de officiële verslaglegging Koerland, waarbij enkel werd gezegd dat de Sovjets een Duitse ontsnapping wilden voorkomen.

Volgens deze versie namen de Sovjets defensieve blokkadeposities in. Gevechten bestonden uit Duitse uitbraakpogingen en het Rode Leger deed geen enkele poging het gebied in te nemen, dat van geringe strategische betekenis was na de isolatie van Heeresgruppe Nord en het zwaartepunt verschoof naar de offensieven richting Berlijn. Sovjettroepen leden daarom maar weinig slachtoffers. Het recente onderzoek van Grigori Krivosjeev komt uit op een totaal van 160.948 Sovjetslachtoffers tussen 16 februari en 8 mei 1945.

Volgens de Russische historicus Aleksei Isaev was het Koerland voor zowel de Sovjets als de Duitsers een bijzaak. De Sovjets wilden voorkomen dat de Duitsers over zee naar Berlijn getransporteerd zouden worden. Verdere Sovjetoperaties hadden tot doel de Duitse troepen verder te isoleren en te vernietigen, maar er waren te weinig troepen aan het front om voortgang te boeken in het moeilijke terrein. Over het algemeen leverden de Sovjet commandanten goed werk en als gevolg daarvan waren er maar weinig slachtoffers.

Stalin wilde in eerste instantie de Duitse troepen in het Koerland te vernietigen. In september 1944 liet hij weten dat hij aan het "opruimen" was in de Baltische gebieden en in november dat "de Duitse troepen vrijwel verslagen" waren. Eind maart 1945 verzekerde Stalin nog steeds dat de Duitse troepen in het Koerland bijna verslagen zouden worden. Deze overwinning was in Stalins ogen noodzakelijk om de Sovjet dominantie, gevestigd na de annexatie van 1941, in het Baltische gebied te herstellen.

De Sovjets lanceerden zes offensieven om de Duitse Heeresgruppe Kurland te vernietigen. Gedurende de veldtocht tegen het Koerland wisten de Sovjets nergens verder dan 40 kilometer op te rukken, waarbij men zich na zeven maanden slechts enkele kilometers van hun oorspronkelijke posities bevonden. De Sovjetoperaties waren verder bemoeilijkt door het moeilijke terrein en het slechte weer.

De Duitse legergroep rapporteerde dat ze de Sovjets zware verliezen toebrachten. Maar vanwege de afwezigheid van zware wapens en de afwezigheid van luchtsteun, was het totaal aan Duitse slachtoffers in Koerland ook hoog; ongeveer 150.000.

De terugtrekking van Sovjettroepen begon in december 1944 wat erop wijst dat de Sovjets het Koerland niet als een belangrijke sector zagen. Het vernietigen van de Duitse troepen aldaar was niet de moeite waard en het doel was nu om een uitbraak te voorkomen. De volgende drie offensieven waren vooral bedoeld om de evacuatie van Duitse troepen te voorkomen. Tegen het begin van april 1945 zagen de Sovjets de Duitse troepen in Koerland als zichzelf onderhoudende krijgsgevangenen.