Man'yōgana
| Man'yōgana | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Katakana karakters en de man'yōgana waaraan ze zijn ontleend. | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Type | Logografisch schrift | |||
| Talen | Japans | |||
| Periode | Circa 650 tot aan de Meijiperiode | |||
| Schrijfrichting | Rechts-naar-links en van boven-naar-beneden | |||
| Verwantschap | ||||
| Moederschriften | Chinees schrift | |||
| Afgeleide schriften | Katakana en Hiragana | |||
| Zusterschriften | Contemporair kanji | |||
| ||||
Man'yōgana (Japans: 万葉仮名 [maɰ̃joːɡana], Hepburn: man'yōgana; Nederlands: Tienduizendbladeren-pseudonaam) was het eerste schrift voor het Japans waarbij gebruik werd gemaakt van Chinese karakters. De karakters werden gebruikt voor hun uitspraak (fonetisch) en in mindere mate voor hun betekenis (semantisch). De naam is gebaseerd op de samengestelde bloemlezing van Japanse gedichten, bekend als de: Man'yōshū (Verzameling van tienduizend bladeren) uitgegeven in de Naraperiode (710–794).[1][2] De syllabische schriften Katakana en Hiragana zijn ontleend aan de Man'yōgana-karakters.[3]
Etymologie
Het woord 万葉仮名 (まんようがな; man'yōgana), bestaande uit 6 morae: [ma.n-yo.u-ga-na; まんようがな] is de rōmaji-transcriptie van de kanji: 万 + 葉 + 仮 + 名 [まん + よう + が + な]. Het is een samenstelling van twee samenstellingen, bestaande uit vier zelfstandige naamwoorden.
- Het eerste karakter van de eerste samenstelling is: 万 [ma.n] "tienduizend" in de on-lezing. Het karakter is een kango-lexeem.[4] Het tweede karakter van de eerst samenstelling is: 葉 [yo.o] "blad" of "loof" eveneens in de on-lezing. Het karakter is eveneens een kango-lexeem.[5] De eerste samenstelling 万 + 葉 kan worden vertaald als: Tienduizend bladeren.
- Het eerste karakter van de tweede samenstelling is: 仮 [ka] "tijdelijk"; in de on-lezing. Het karakter is een kango-lexeem.[6] Het tweede karakter van de tweede samenstelling is: 名 "naam"; in de on-lezing. Het karakter is een kango-lexeem.[7] Het karakter 仮 [ka] wordt uitgesproken als [ga] in de samenstelling, dit komt omdat de stemloze 'k' wordt omgezet naar de stemhebbende 'g' vanwege het morfofonologische verschijnsel rendaku. De tweede samenstelling 仮 + 名 kan worden vertaald als: Tijdelijke naam, maar in het Nederlands wordt vaak de term geleende naam gebruikt.
De twee samenstellingen: 万葉 [man'yō] + 仮名 [kana], gecombineerd: man'yōgana, is een samenstelling van tienduizend bladeren en geleende naam en kan worden vertaald als: Tienduizendbladeren-pseudonaam.
Oorsprong
Geleerden uit het Koreaanse koninkrijk Paekche zouden het Man'yōgana-schrijfsysteem hebben geïntroduceerd op de Japanse archipel. Zowel de kroniek Kojiki als de Nihon Shoki vermelden dit, al is direct bewijsmateriaal schaars. Toch neigen onderzoekers ertoe deze opvatting te aanvaarden.[1] Een mogelijk oudst bekend voorbeeld van Man’yōgana is het ijzeren Inariyama-zwaard, dat in 1968 werd opgegraven in de Inariyama-kofun nabij Gyōda. In 1978 bracht röntgenonderzoek een met goud ingelegde inscriptie aan het licht, bestaande uit ten minste 115 Chinese karakters. Deze tekst is in het Chinees geschreven, maar bevat Japanse persoonsnamen, die fonetisch zijn weergegeven. Men neemt aan dat dit zwaard werd vervaardigd tussen 471 en 531.[8] Er bestaat een aanzienlijke kans dat de inscriptie op het Inariyama-zwaard is opgesteld in een variant van het Chinees zoals die in Paekche werd gebruikt.[9]
Voorbeeld
Man'yōgana gebruikte Chinese schrifttekens. De karakters werden gebruikt voor hun uitspraak (fonetisch) en in mindere mate voor hun betekenis (semantisch). Er was geen standaardsysteem voor het selecteren van de karakters en verschillende karakters konden worden gebruikt om dezelfde klank te representeren. Aan het einde van de 8e eeuw waren er 970 karakters in gebruik voor de 90 Japanse morae.
| Man'yōgana | 之乎路可良 | 多太古要久礼婆 | 波久比能海 | 安佐奈藝思多理 | 船梶母我毛 |
|---|---|---|---|---|---|
| Katakana | シオジカラ | タダコエクレバ | ハクイノウミ | アサナギシタリ | フネカジモガモ |
| Hepburn | Shioji kara | Tada koe kureba | Hakui no umi | Asanagi shitari | Funekaji mogamo |
| Man'yōgana karakters met Hepburn- transliteratie + mora-aantallen |
之 → シ shi (1 mora) 乎 → オ o (1 mora) 路 → ジ ji (1 mora) 可 → カ ka (1 mora) 良 → ラ ra (1 mora) | 多 → タ ta (1 mora) 太 → ダ da (1 mora) 古 → コ ko (1 mora) 要 → エ e (1 mora) 久 → ク ku (1 mora) 礼 → レ re (1 mora) 婆 → バ ba (1 mora) | 波 → ハ ha (1 mora) 久 → ク ku (1 mora) 比 → イ i (1 mora) 能 → ノ no (1 mora) 海 → ウミ umi (2 morae) | 安 → ア a (1 mora) 佐 → サ sa (1 mora) 奈 → ナ na (1 mora) 藝 → ギ gi (1 mora) 思 → シ shi (1 mora) 多 → タ ta (1 mora) 理 → リ ri (1 mora) | 船 → フネ fune (2 morae) 梶 → カジ kaji (2 morae) 母 → モ mo (1 mora) 我 → ガ ga (1 mora) 毛 → モ mo (1 mora) |
| Mora-aantallen | 5 | 7 | 6 | 7 | 7 |
| Modern Japans | 志雄路から | ただ越え来れば | 羽咋の海 | 朝凪したり | 船梶もがも |
| Vertaling | Vanaf Shioji, | als ik recht overgestoken kom, | de zee van Hakui, | is 's ochtends kalm. | Ach, had ik maar een scheepsroer. |
- De mora "mo" wordt weergegeven door 母 en 毛.
- De mora "shi wordt weergegeven door 之 en 思.
- De meeste woorden worden fonetisch gerepresenteerd, zoals: 多太 tada, en 安佐 asa.
- De woorden: ji 路, umi 海, en funekaji 船梶 zijn fonetisch opgebouwd.
- Dit gebruik staat bekend als Jōdai Tokushu Kanazukai. Historische taalkundigen hebben op basis hiervan geconcludeerd dat sommige verschillende klanken in het Oudjapans sindsdien mogelijk zijn samengevoegd.
Types
Man'yōgana bestond uit twee types:
- shakuon-kana (借音仮名) - Man'yōgana-karakters gebruikt op basis van de Chinese uitspraak om zo Japanse woorden te schrijven, onafhankelijk van hun betekenis. Hieruit is later ook de on-lezing ontstaan. Shakuon-kana bestonden uit maximaal 2 morae.
- shakkun-kana (借訓仮名) - Man'yōgana-karakters gebruikt op basis van de inherente betekenis om zo Japanse woorden te schrijven, afhankelijk van hun betekenis. Hieruit is later ook de kun-lezing ontstaan. Shakun-kana bestonden meestal uit 1 tot 3 morae, maar het aantal is feitelijk onbegrensd.
Katakana & Hiragana
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
· 
· 
.png)
- 1 2 (en) John R. BENTLEY (2001). The origin of man'yogana. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 64, pp 59-73 doi:10.1017/S0041977X01000040 cambridge.org; geraadpleegd: 21-12-2025
- ↑ (ja) PDF-bestand: 沢崎文 - 沢崎文 - 万葉仮名の字義を意識させない字母選択 - 『万葉集』における訓仮名を中心に (2012); doi.org/10.20666/nihongonokenkyu.8.1_75 jstage.jst.go.jp door: Sawaki Fumi; geraadpleegd: 21-12-2025
- ↑ (en) Omniglot - Japanese Katakana omniglot.com; geraadpleegd: 27-12-2025
- ↑ (en) Jisho - 万 jisho.org; geraadpleegd: 28-12-2025
- ↑ (en) Jisho - 葉 jisho.org; geraadpleegd: 28-12-2025
- ↑ (en) Jisho - 仮 jisho.org; geraadpleegd: 28-12-2025
- ↑ (en) Jisho - 名 jisho.org; geraadpleegd: 28-12-2025
- ↑ (en) A History of Writing in Japan door: Christopher Seeley (Brill's Japanese studies library; v.3); blz.: 19-23; Uitgegeven door: Boekhandel en Drukkerij E.J. Brill, Leiden, Nederland); ISBN 9004090819
- ↑ (en) Sacred Texts and Buried Treasures : Issues in the historical archaeology of ancient Japan; blz.: 99: door: William Wayne Farris; Uitgegeven door: University of Hawai'i Press, Verenigde Staten); ISBN 9780824820305