Jukujikun
Jukujikun (Japans: 熟字訓 [d͡ʑɯkɯkʲikɯɴ]; Hepburn: jukujikun; Nederlands: gevestigde kanjilezing) is de unieke lezing van een kanji-samenstelling in het Japans voor een wago-woord. De karakters die worden gebruikt hebben een relevante betekenis maar hebben niet hun reguliere on-lezing. Jukujikun bestaan altijd uit ten minste twee kanji, maar dit kunnen er ook meerdere zijn. In het verleden zijn er diverse jukujikun verdwenen die tegenwoordig worden geschreven met hiragana. In sommige Jukujikun die functioneren als werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden worden vanwege vervoegingen of verbuigingen aangevoegd met hiragana (okurigana genoemd), bijvoorbeeld in het woord oishī (美味しい, "heerlijk").[1]
Voorbeeld en illustratie
Een aantal termen in het Chinees worden weergegeven door de combinatie van twee of meer karakters. Bijvoorbeeld: 明日 "morgen" werd in het Klassieke Chinees met twee karakters geschreven, te weten: "helder" en "dag". In het Japans bestond echter al het woord "asu" voor 'morgen'. Uiteindelijk heeft het Japans de karakters 明日 geadopteerd voor het woord 'asu', dat later is geëvolueerd naar "ashita". Dit terwijl beide karakters on-lezingen hebben die niet worden gebruikt in deze samenstelling.
Etymologie
Het woord Jukujikun, bestaande uit 4 morae: [ju-ku-ji-kun; じゅくじくん], is de rōmaji-transcriptie van de kango-kanji: 熟字訓 [juku + ji + kun]. Het is de samenstelling van de zelfstandige naamwoorden: 熟 [juku] "volgroeid" of "rijp", in de on-lezing[2]; 字 [ji] "karakter", ook in de on-lezing[3]; 訓 [kun] "lezing", eveneens in de on-lezing.[4] Jukujikun kan grofweg worden vertaald als volgroeide karakterlezing, maar wordt in het Nederlands doorgaans vertaald als: gevestigde karakterlezing.
Voorbeelden
| Jukujikun | Hepburn | On-lezing | Vertaling |
|---|---|---|---|
| Namen van tijdseenheden | |||
| 一昨日 | ototoi | issakujitsu | eergisteren |
| 昨日 | kinō | sakujitsu | gisteren |
| 今日 | kyō | konnichi | vandaag // tegenwoordig |
| 今年 | kotoshi | konnnen | dit jaar |
| 今朝 | kesa | konchō | vanmorgen |
| 明日 | asu, ashita | myōnichi | morgen |
| 明後日 | asatte | myōgonichi | overmorgen |
| 如月 | kisaragi | - | tweede maand van de maankalender |
| 弥生 | yayoi | - | derde maand van de maankalender |
| Jaargetijden en weer | |||
| 五月雨 | samidare | - | vroege zomerse regen |
| 時雨 | shigure | - | herfstbui |
| 梅雨 | tsuyu | baiu | regentijd (juni–juli) |
| 雪崩 | nadare | - | sneeuwlawine |
| 吹雪 | fubuki | - | sneeuwstorm |
| 陽炎 | kagerō | yōen | hitteflikkering / luchtspiegeling |
| 紅葉 | momiji | kōyō | herfstbladeren |
| 疾風 | hayate | shippū | stormwind |
| Telwoorden | |||
| 一人 | hitori | - | één persoon |
| 二人 | futari | - | twee personen |
| 一寸 | chotto | issun | nogal // één sun (3,03 cm) |
| Familie | |||
| 従兄弟 | itoko | jūkeitei | neef |
| 従姉妹 | itoko | jūshimai | nicht |
| 伯父 | oji | hakufu | oom (oudere broer van moeder/vader) |
| 叔父 | oji | shukufu | oom (jongere broer van moeder/vader) |
| 伯母 | oba | hakubo | tante (oudere zus van moeder/vader) |
| 叔母 | oba | shukubo | tante (jongere zus van moeder/vader) |
| 曾孫 | himago | sōson | achterkleinzoon / achterkleindochter |
| 玄孫 | yashago | genson | achter-achterkleinzoon / -dochter |
| Planten | |||
| 果物 | kudamono | - | fruit |
| 小豆 | azuki | - | adukiboon |
| 山葵 | wasabi | - | wasabi |
| 百合 | yuri | - | lelies |
| Adjectieven / Adverbia | |||
| 可愛い | kawaii | - | schattig |
| 可笑しい | okashii | - | grappig; belachelijk; vreemd |
| 美味しい | oishii | - | lekker |
| 生憎 | ainiku | - | jammer genoeg, helaas |
| Overig | |||
| 太刀 | tachi | - | tachi |
| 山車 | dashi | - | versierde feestwagen |
| 凸凹 | dekoboko | - | oneffen |
| 凹凸 | - | ōtotsu | hol-bol, oneffen |
| 雑魚 | zako | - | klein visje, visjes |
| 田舎 | inaka | densha | platteland, landelijk gebied |
Zie ook
Externe links
- (en) Skritters - Yamato Kotoba, Jukujikun, and Irregular Readings - Artikel over jukujikun en onregelmatige lezingen in het Japans.
· 
· 
.png)