Broerstraat (Nijmegen)

De straat wordt voor het eerst vermeld omstreeks 1300, en werd aanvankelijk ook Broederstraat genoemd. Dit verwijst naar de Predikbroeders, ofwel broeders Dominicanen, die hier sinds het einde van de dertiende eeuw (1293) een kapel hadden, die mogelijk op dat moment al langer in gebruik was en door hen werd overgenomen.^[1] Omstreeks 1373 bouwden zij op deze plek, in plaats van de kapel, de Broer- (Broederen-) of Sint Dominicuskerk. Dit kerkgebouw zou hierna meer dan zes eeuwen lang sterk het straatbeeld bepalen. Sinds 1579 was de kerk, met een onderbreking, in protestantse handen. Ze kwam echter in 1810 weer bij de Dominicanen terug.

Op de hoek met het voormalige Beynumsgas heeft het geboortehuis van Petrus Canisius gestaan.

Na de definitieve afbraak van de stadswallen (rond 1880) begon de Nijmeegse Bovenstad zich economisch snel te ontwikkelen. De Broerstraat werd vanaf die tijd een van de belangrijkste winkelgebieden van het centrum, samen met veel andere straten in de nabijheid. De religieuze betekenis van de straat verdween naar de achtergrond.

Tot en met de eerste helft van de 20e eeuw kwamen aan de oostzijde ook de Korte Nieuwstraat, Gruitberg en Kaaskorversgas^[2] uit op de Broerstraat. De Lange Nieuwstraat liep hier in het oosten parallel aan de Broerstraat. Daar waar de Pauwelstraat nog steeds vanuit het oosten op het zuidelijk deel van de Broerstraat uitkomt liep in zuidelijke richting de Korte Molenstraat. Aan de andere kant liepen hier, in westelijke richting, de Oude Varkensmarkt en de toen langere Houtstraat.^[3]

De Broerstraat is aan het eind van de Tweede Wereldoorlog meermaals zwaar getroffen. De eerste keer was tijdens het bombardement op de Nijmeegse binnenstad van 22 februari 1944, waarbij de Broerstraat midden in het vol getroffen gebied lag. Bijna alle bebouwing aan de straat werd hierbij verwoest, de oude Dominicuskerk bleef als een van de weinige gebouwen in de Broerstraat ongeschonden. De frontgevechten in september 1944, de slag om Nijmegen (onder deel van Operatie Market Garden) veroorzaakten echter nog meer schade, waarbij de Dominicuskerk alsnog werd beschadigd. De kerk is hierna niet meer heropgebouwd; de restanten zijn in 1951 gesloopt, ondanks veel protest hiertegen.

De Broerstraat is tijdens de wederopbouw bijna helemaal heringericht, de oudste nog steeds bestaande woning dateert uit 1879.^[4] De straat werd tevens opnieuw opgetrokken met sobere, moderne wederopbouwarchitectuur en wat breder gemaakt. Aan de zuidkant werd het stukje straat tussen de Ziekerstraat en Pauwelstraat, dat eerder vaak de Korte Molenstraat werd genoemd (tot en met de 19e eeuw heette dit ook wel "Klein Venetië", "Groot Venetië" of "Oud Venetië", naar een huis dat hier in de 17e eeuw stond) ook nog aan de Broerstraat toegevoegd, als onderdeel van de promenade.^[5]

De Broerstraat werd hierna de belangrijkste winkelstraat in het centrum van Nijmegen; van de religieuze geschiedenis waren nu alle sporen verdwenen, afgezien van de ongewijzigde naam van de straat. Het was in de jaren '60 de eerste winkelstraat in de stad die voor gemotoriseerd verkeer afgesloten werd, er kwam nu een promenade. De Broerstraat was het midden in een T-splitsing met de Molenstraat en de Burchtstraat/ Grote Markt waardoor het winkelend publiek via de Broerstraat heen-en-weer moest lopen. De straat behield die leidende positie tot de aanleg van de Marikenstraat in 2000, waarna het winkelend publiek in een vierkant rond kon lopen.