Bloemgracht (Amsterdam)

Bloemgracht
Rosa Overbeekbrug
Rosa Overbeekbrug
Geografische informatie
Locatie Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Wijk Jordaan
Begin Prinsengracht
Eind Lijnbaansgracht
Lengte 0,47 km
Postcode 1015, 1016
Detailkaart
Locatie Bloemgracht (donkerblauw)
Locatie Bloemgracht (donkerblauw)

De Bloemgracht is een gracht in de Jordaan in Amsterdam. De gracht verbindt de Prinsengracht met de Lijnbaansgracht en loopt tussen en evenwijdig aan de Nieuwe Leliestraat en de Bloemstraat. De gracht wordt gekruist door de Eerste, Tweede en Derde Leliedwarsstraat.

De gracht is vernoemd naar het bolwerk de Bloem, later Rijkeroord genoemd. Op het bolwerk stond vanaf 1614 molen De Blom, die in 1878 is verplaatst naar de Haarlemmerweg.

De Kees de jongenbrug (Brug nr. 123, hoek Bloemgracht/Prinsengracht) en de Rosa Overbeekbrug (Brug nr. 121, hoek Bloemgracht/Tweede Leliedwarsstraat) zijn vernoemd naar personages uit het werk van schrijver Theo Thijssen. De Atlas Maiorbrug (Brug nr. 120, hoek Bloemgracht/ Derde Leliedwarsstraat) is vernoemd naar de Atlas Maior van Willem en Joan Blaeu, die hier hun drukkerij hadden.

Gebouwen

Er staan 105 gebouwen aan de Bloemgracht met de status van rijksmonument.

Bloemgracht 13 heeft een klokgevel met vruchten- en bloemenslingers. Klokgevels zijn in beginsel zeer sober. Zij komen vooral voor in de periode 1680–1790. Het bouwjaar van Bloemgracht 13 is onbekend.

Bloemgracht 87, 89 en 91, ook de De Drie Hendricken genoemd, met hun typische trapgevels en veelvuldig gebruik van glas, werden gebouwd in 1642. De gevelstenen tonen een boer, een stedeling en een zeeman. Boven de houten onderpui van het winkel-woonhuis begint de stenen gevel. De stenen gevel rust vaak op een puibalk, die vooral een constructieve functie heeft; de houten onderpui moet een stenen gevel dragen. Bij restauraties wordt de houten onderpui vaak verstevigd met een ijzeren draagbalk, die achter een houten bekleding wordt weggewerkt.

De Bloemgrachtkerk op nummer 98 is een kerkgebouw uit 1880. Hier is het kerkgenootschap Hersteld Apostolische Zendingkerk - Stam Juda gevestigd.

Aan de Bloemgracht 108, gebouwd in 1644, staat een Vingboons-imitatie, een zogenaamde miniatuur-Vingboons met een pilasterhalsgevel eenvoudig uitgevoerd in baksteen met enkele sobere ornamenten.

Bruggen

De Bloemgracht wordt overspannen door een vijftal bruggen:

Brugnummer Naam Gebruik Type Wijdte doorvaartopening Hoogte doorvaartopening Beheer Volgorde
119 Lijnbaansgracht Vaste brug 10,00 1,85 Centrum ↕
120 Atlasbrug Tweede Bloemdwarsstraat Vaste brug 8,74 1,73 Centrum ↕
121 Rosa Overbeekbrug Eerste Bloemdwarsstraat Vaste brug 8,74 2,04 Centrum ↕
123 Kees de Jongenbrug Prinsengracht Vaste brug 6,30 1,78 Centrum ↕
160 Bullebaksluis Marnixstraat Vaste brug 4,60 1,80 Centrale stad ↕

Geschiedenis

Oorspronkelijk lag hier het Corsgenspadt. De gracht werd aangelegd in de eerste helft van de 17e eeuw tijdens de Derde Uitleg van de Amsterdamse stadsuitbreidingen, als onderdeel van de Jordaan.

Op en nabij de Bloemgracht waren lakenververs gevestigd. Op 10 oktober 1623 wezen de burgemeesters de gracht aan als nieuwe vestigingsplaats voor ververs uit de Verversstraat en Raamgracht. De blauwververs konden zich vestigen aan de zuidkant, de couleurververs aan noordkant. Zij die turf stookten werden verwezen naar het eind van de gracht, bij de Lijnbaansgracht, vanwege eventuele rookhinder.[1] Vooral de familie Calkoen was hier actief.

Willem Blaeu begon hier in 1635 zijn werkplaats voor cartografie, die door zijn zoon Joan Blaeu en zijn kleinzoon Joan Junior tot 1698 werd voortgezet. De Atlas Maior of Grooten Atlas van Blaeu werd aan de Bloemgracht gemaakt. Het bedrijf was aanvankelijk gevestigd op de hoek Bloemgracht / Tweede Leliedwarsstraat en later op de hoek van de Derde Leliedwarsstraat. In 1672 ging de drukkerij (aan de Gravenstraat) in vlammen op, waarbij een groot deel van de voorraad verloren ging. In 1696 werd het bedrijf opgeheven.

De Bloemgracht werd vanaf de 17e eeuw ook wel de Lettergietersgracht genoemd. Vanaf 1856 stond de lettergieterij van het grafisch handelshuis van Nicolaas Tetterode aan de Bloemgracht 134-136. In 1903 verhuisde het bedrijf naar nieuwbouw aan de Bilderdijkstraat.

Rembrandt van Rijn had in de jaren zestig van de 17e eeuw aan de Bloemgracht een atelier.

19e eeuw

In de 19e eeuw waren er veertien suikerfabriekjes op de gracht actief.

Zes van de elf Jordanese grachten werden in de 19e eeuw gedempt. De Bloemgracht, Egelantiersgracht, Lauriergracht, Looiersgracht en Passeerdersgracht behielden de open waterverbinding tussen de Prinsengracht en de Lijnbaansgracht.

Het Raampoortje te Amsterdam, Wouter Johannes van Troostwijk, 1809, Rijksmuseum Amsterdam

Op het schilderij Het Raampoortje uit 1809 van Wouter Johannes van Troostwijk staat de Raampoort, destijds een doorgang in de oude stadswal. Deze in 1844 afgebroken poort lag waar de Bloemgracht via de Lijnbaansgracht en de Bullebaksluis in de Singelgracht uitmondt.[2]

Aan de Bloemgracht stond de Gereformeerd Christelijke School, waar onder meer Jan Ligthart nog heeft lesgegeven. Ligthart beschreef het leven aan de Bloemgracht uitgebreid in zijn boeken.

20e eeuw

Zoals op de plaquette aan de gevel van Bloemgracht 24 is vermeld, beheerde de Vereniging Hulp voor onbehuisden hier tussen 1904 en 1945 een nachtasiel voor vrouwen en kinderen. Voor mannen was er opvang in een pand aan de Haarlemmer Houttuinen. De katholieke Sint-Vincentiusvereniging dreef op Bloemgracht 146 een "spijskokerij", en de St. Vincentius Tussenschool zat op nr. 150. Het werkverschaffingsproject Liefdewerk Oud Papier zat in een onderstuk ter hoogte van nummer 67.

De Nederlandsche Zondagsschool Vereniging zetelde vanaf 1937 aan de Bloemgracht 79 en vanaf 1973 op nummer 65. Geschillen binnen de Hersteld Apostolische Zendingkerk - Stam Juda aan Bloemgracht 98 kwamen in de jaren zeventig van de 20e eeuw uitgebreid in het nieuws. Van 1958 tot 1966 hield de in 1991 opgeheven Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) kantoor aan Bloemgracht 55.

Aan Bloemgracht 178 was de Roggebroodfabriek Hollandia gevestigd. Aan Bloemgracht 191 was een verffabriek.

Na de Tweede Wereldoorlog, toen de meeste fabriekjes waren vertrokken, raakte de Bloemgracht meer op bewoning gericht.

Bekende bewoners

Varia

  • De schrijfster Mies Bouhuys zei over de Bloemgracht: "De Jordaancanon begint in 1613, met de aanleg van de grachtengordel. Aan de Bloemgracht – ook wel de Herengracht van de Jordaan genoemd – woonden de welgestelden. In de (dwars)straten vestigde zich het gewone volk." Ook zei ze: "De Bloemgracht was net Venetië."

Afbeeldingen

Zie ook

Zie de categorie Bloemgracht, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.