Oosterdok

Het Oosterdok is een oppervlaktewater in Amsterdam en tevens de naam van een straat die rond het wetenschapsmuseum NEMO loopt.

Naast NEMO ligt aan het Oosterdok ook het Marineterrein en het gebouw van 's Lands Zeemagazijn, waarin sinds 1973 Het Scheepvaartmuseum is gevestigd. Als onderdeel van het museum ligt de replica van de Oost-Indiëvaarder Amsterdam in het Oosterdok afgemeerd. Voorts zijn de Vereniging Museumhaven Amsterdam en ARCAM (het Architectuur Centrum Amsterdam) aan het Oosterdok gevestigd.

Het Oosterdok ontstond in 1832 door de aanleg van de Oosterdoksdam. Het IJ stond toen nog in open verbinding met de Zuiderzee. Door de aanleg van Oosterdoksdam werd een deel van van het IJ afgescheiden. Aan oostzijde van het huidige Centraal Station ontstond zo de omsloten watervlakte die nu Oosterdok heet. Aan westkant van de oude stad ontstond op soortgelijke wijze het Westerdok.

De zuidoever van het IJ met de latere Prins Hendrikkade kwam door de aanleg van de spoorlijn in 1874 achter het latere Centraal Station te liggen. Voor de bouw van het station verrees in 1874 op het Oosterdokseiland een noodstation Oosterdok voor de toen geopende Oosterspoorweg naar Hilversum. In 1889 werd het Centraal Station geopend. Sindsdien vormt de spoorlijn de noordelijke begrenzing van het Oosterdok.

In de jaren 60 van de 20e eeuw werd de IJtunnel aangelegd, waarvan de tunnelbak tot ver in het Oosterdok steekt. Het Oosterdokseiland, waar voordien voornamelijk een spoorwegemplacement was, werd aan de zuidzijde in de jaren 60 bebouwd met een nieuw Hoofdpostkantoor. In 1997 werd NEMO geopend, dat werd gebouwd op de fundamenten van de IJtunnel.

Op het Oosterdokseiland werd een groot deel van het voormalige hoofdkantoor van de PTT in 2005 gesloopt. In de toren die nog enkele jaren behouden bleef, huisde tijdelijk het Stedelijk Museum, waarvan de hoofd-locatie aan de Paulus Potterstraat verbouwd werd. In juli 2007 is de nieuwe Openbare Bibliotheek Amsterdam geopend. Het Conservatorium van Amsterdam werd geopend in 2008. Het resterende hoofdgebouw van de post werd uiteindelijk in 2010 alsnog gesloopt. Daarnaast kwam nog een Chinees zakencentrum, winkels, kantoren en woningen.

• 
  Zeilschepen in het Oosterdok (stereofoto van A.T. Rooswinkel, ca. 1870)
• 
  Twee ijsbrekers en een driemaster in het Oosterdok, ca. 1900
• 
  De Oosterdoksdijk wordt verwijderd - op de achtergrond het voormalige Post CS-gebouw, 1971
• 
  Uitzicht over het Oosterdok met het NEMO-gebouw, gezien vanaf de Oosterdoksdraaibrug, 2006
• 
  Het Oosterdok vanaf de kade op de IJ-tunnel, met de Mr. J.J. van der Veldebrug naar het Oosterdokseiland, 2011
• 
  Het Oosterdok vanaf de Prins Hendrikkade gezien, met de woonboten, 2013
• 
  Boten op het Oosterdok gezien vanaf de Prins Hendrikkade, 2021
• 
  Oosterdok en Prins Hendrikkade, vanuit de hoogte gezien vanaf het voormalige Post CS-gebouw op het Oosterdokseiland, 2006)
• 
  De Schreierstoren, de toren van de Oude Kerk en Sint-Nicolaasbasiliek, gezien vanaf het Oosterdok, 2008
• 
  De Oosterdokstoegang naar het IJ, gezien vanaf het Oosterdok water, 2005
• 
  Baggerboten op het Oosterdok, 2013

Zie de categorie Oosterdok van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.