Wapen van Vlaanderen

Het Wapen(schild) van Vlaanderen is te onderscheiden van de gelijkaardige Vlag van Vlaanderen, de officiële vlag van de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse strijdvlag die op het Wapen van Vlaanderen zijn gebaseerd
Wapen van Vlaanderen
Wapen van Vlaanderen
Wapen van Vlaanderen
Details
Ingevoerd 7 november 1990 (Vlaamse Gemeenschap)
Schild In goud een leeuw van sabel getongd en geklauwd van keel.
Andere elementen ​ Zwart
​ Geel
​ Rood
Portaal  Portaalicoon   Vlaggen en wapens
Folio 80 recto van het wapenboek Gelre, met (links midden) het wapen van graaf Robrecht van Vlaanderen en rechts daarvan in het midden het oude wapen van Vlaanderen met de twaalf gegeerde stukken in goud en azuur.
Het Comburgse handschrift (fol. 282r) toont Filips van de Elzas die het oude Vlaamse wapen opgeeft voor de zwarte leeuw. Het apocriefe verhaal van de verovering op Saladin wordt opgedist.[1]

Het wapen van Vlaanderen is het officiële wapenschild van de Belgische regio Vlaanderen. Het wapen is afkomstig van dat van het graafschap Vlaanderen en kreeg in 1988 de status van officieel symbool van de regio.

Ontwerp

De beschrijving van het wapen (met heraldische kleuren):

In goud (= geel) een leeuw van sabel (= zwart) getongd en geklauwd van keel (= rood).[2]

De leeuw wordt op zijn achterpoten staand en klauwend afgebeeld, met het gezicht naar heraldisch rechts, dit is links voor de toeschouwer. Het wapen heeft geen leuze. Het geeft ook geen buitenversierselen, in tegenstelling tot het wapen van de provincie Oost-Vlaanderen dat hetzelfde schild bevat, maar dan getopt met een gravenkroon, gehouden door twee leeuwen en geplaatst op een sokkel.[3]

Geschiedenis

De eerste Vlaamse graaf die het leeuwensymbool gebruikte, was Filips van de Elzas. Volgens een vrij hardnekkige mythe bracht hij het mee uit het Nabije Oosten, na het veroverd te hebben op een islamitisch heerser[4] (soms gepreciseerd als Saraceens leider of geïdentificeerd als een zekere Nobilion, koning van Abilene en Syrië). Er wordt ook vaak gewezen op de gelijkenis met het wapen van sultan Baibars.[5]

Dit klopt echter niet.[6] In 1162 had graaf Filips van de Elzas al een leeuw (of "moedig dier") op zijn zegelring, en werd hij er op zijn helm, schild en banier mee afgebeeld. Hij vertrok echter pas in 1177 op kruistocht (en niet tegen Baibars, die pas in 1223 geboren werd).

Een meer waarschijnlijke hypothese is dat graaf Filips de staande leeuw heeft overgenomen van het wapen van Willem van Ieper, op wiens nalatenschap Filips beslag wilde laten leggen (ten nadele van Willems onwettige maar gelegitimeerde zoon). Willem van Ieper had op zijn beurt het leeuwensymbool (maar dan wel vaak gaande afgebeeld) meegenomen uit Engeland. Zijn oom Geoffrey Plantagenet was er al in 1155 mee afgebeeld.[7]

De leeuw keert ook terug in het wapen van de Brabantse hertogen. Het schild van dat wapen werd later hergebruikt in het wapen van het Belgische koninkrijk.

Oud wapen

Vermeende oude wapen van Vlaanderen (voor 1300) uit het Haagse handschrift (1402-1404)

Hoewel er geen enkel historisch bewijs voor bestaat, vinden we vanaf de 14e eeuw in verschillende wapenboeken de bewering dat het huis van Vlaanderen vóór de Leeuw een gegeerd schild van twaalf stukken van lazuur en goud voerde, met een hartschild van keel (zoals de hedendaagse West-Vlaamse provincievlag). Dit werd toegeschreven aan Liederik, volgens de woudmeesterslegende de stamvader van de Vlaamse graven. Het wapen is waarschijnlijk afgeleid van een verkeerd geïnterpreteerd sierbeslag op het schild van de Vlaamse graaf Willem Clito (1102-1128), zoals het stond afgebeeld op zijn grafmonument in de Sint-Bertinusabdij van Sint-Omaars. Dat schild vertoont centraal een umbo (sierknop) van waaruit enkele stralen naar de schildranden vertrekken. In zijn zoektocht naar het oude wapen van Vlaanderen heeft de 14e-eeuwse abt Iperius, biograaf van het Vlaamse gravenhuis, dit geïnterpreteerd als een gegeerd wapen met een hartschild; de kleuren - die hij er zelf aan moet hebben toegevoegd - zijn vermoedelijk die van het Franse koningshuis. Zo krachtig was zijn visie dat dit wapen in nauwelijks 30 jaar tijd volkomen ingeburgerd raakte.

Leeuw, luipaard, panter of wolf?

Tussen de 11e en 13e eeuw werden er allerlei “dappere dieren” op schilden afgebeeld, zoals draken, wolven, luipaarden, panters en leeuwen. Vaak is niet precies duidelijk om welk dier het gaat en soms worden mengvormen afgebeeld. In 1302 (en dus tijdens de Guldensporenslag) spreekt men over de luipaard (lupard) van Vlaanderen. De partijen van de Guldensporenslag werden de Liebaarts en de Leliaarts genoemd.[8]

Weinig later, in de eerste decennia van de 14e eeuw, werden onder invloed van Engelse heraldici de verschillende op elkaar lijkende en moeilijk te onderscheiden heraldische “dappere dieren” gestandaardiseerd tot leeuwen. Sommige Franse heraldici maakten een onderscheid waarbij zij de klimmende, rechtopstaande dieren, zoals de Vlaamse Leeuw, "leeuwen" noemden en de gaande dieren “luipaarden”.[9] De Liebaarts werden tot Klauwaarts hernoemd (vanaf 1323).

Historische wapenschilden

Kleur van tong en klauwen

De eerste in kleur afgebeelde Vlaamse Leeuw, uit de 13e eeuw, is volledig zwart (of sabel) op een veld van geel (of goud). Zoals gezegd is het op 13e-eeuwse afbeeldingen niet steeds duidelijk om welk dier het precies gaat: leeuw of luipaard of panter. Klauwen en tong werden niet altijd expliciet afgebeeld. In het Wapenboek Wijnbergen (eind 13e eeuw) is de leeuw nog volledig zwart.

In de 14e eeuw werd de heraldiek gestandaardiseerd en geregistreerd, en begonnen herauten aandacht te besteden aan details (zoals klauwen). In de tweede helft van de 14e eeuw werkte de heraut Gelre Claes Heinen aan het befaamde Wapenboek Gelre. Hierin staan onder andere de wapenschilden van Vlaanderen[11] en dat van Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen.[12] Op beide (identieke) schilden zijn de tongen en klauwen keel (= rood).

De mogelijkheid bestaat dat het Wapenboek Wijnbergen onnauwkeurig is en dat graaf Filips van de Elzas van begin af aan de rode accenten in zijn wapen droeg. In de verdere geschiedenis komen tot op vandaag beide varianten voor. De kleur van de klauwen en de tong op de officiële vlag en wapen is, zoals gezegd, rood (of keel op het wapen).

De officiële vlag en het wapen van Vlaanderen, vastgelegd in het decreet van 6 juli 1973, toont dus een zwarte leeuw met rode tong en rode klauwen op een gele achtergrond en symboliseert de erkende regio Vlaanderen binnen de Belgische staat. Naast deze officiële versie bestaat er echter ook een variant met een volledig zwarte leeuw, zonder rode tong of klauwen. Deze zogenoemde “Vlaamse strijdvlag” wordt vooral gebruikt door radicale of separatistische stromingen binnen de Vlaamse Beweging, die het rood associëren met de Belgische staa]. Voor hen symboliseert de zwarte leeuw een onafhankelijk en autonoom Vlaanderen, los van België. Hierdoor kreeg de kleur van de klauwen en tong een sterke politieke lading: de vlag met rode accenten staat voor het officiële Belgische gewest Vlaanderen, terwijl de volledig zwarte leeuw vaak gezien wordt als een uitdrukking van Vlaams-nationalistische of separatistische overtuigingen. Hoewel beide vlaggen dezelfde historische oorsprong hebben, weerspiegelen ze vandaag de dag verschillende visies op de identiteit en toekomst van het gewest.[13]

Burgemeesterssjerp

Burgemeester Dirk De fauw (Brugge) met de burgermeesterssjerp met het Vlaams en Brugs wapenschild

Het Vlaamse wapenschild is sinds 2007 verplicht op de burgemeesterssjerp in het Vlaams Gewest. Deze verplichting werd vastgelegd in het Besluit van de Vlaamse Regering van 19 januari 2007, dat het statuut van lokale en provinciale mandatarissen regelt. Burgemeesters dragen een sjerp met zilveren franjes op een zwart‑geel‑rode achtergrond (Belgische driekleur), waarop het Vlaamse wapenschild is bevestigd; gemeentewapens kunnen optioneel worden toegevoegd. Schepenen dragen een sjerp met rode franjes op een zwart‑gele achtergrond, eveneens met het Vlaamse wapenschild. Het besluit werd ingevoerd om uniformiteit te brengen in de ambtskledij van lokale mandatarissen en om de Vlaamse identiteit en symbolische verbondenheid met de Vlaamse Gemeenschap binnen het federale België te benadrukken. De regelgeving geldt voor alle lokale mandatarissen in Vlaanderen en wordt beheerd door de Vlaamse Regering. Sommige burgemeesters geven de voorkeur aan de zwart‑gele sjerp boven de zwart‑geel‑rode, om zich volledig te identificeren met de Vlaamse Gemeenschap.[14][15][16]

Waalse tegenhanger

In Wallonië is de sjerp zwart‑geel‑rood, maar met gouden franjes en het Waalse wapenschild (een klauwende Gallische haan van keel op een gouden veld). De sjerp wordt eveneens gedragen bij officiële evenementen binnen de gemeente, zowel om de taille als over de rechterschouder, net zoals de Vlaamse tegenhanger van de burgemeesterssjerp. De regels voor de Waalse burgemeesterssjerp zijn vastgelegd in het Algemeen Reglement van de Gemeentelijke Overheden van 2016, 9 jaar later dan de Vlaamse wetgeving over de burgemeesterssjerp.

Wapen van Vlaamse provinciën

Wapen van de provincie Oost-Vlaanderen

in goud een leeuw van sabel, geklauwd en getongd van keel; het schild getopt met een gravenkroon met dertien parels, waarvan drie verheven, en gehouden door twee leeuwen van sabel, geklauwd en getongd van keel; het geheel geplaatst op een sokkel van drie treden van zilver.

Het wapen van de provincie Oost-Vlaanderen is het wapen van Vlaanderen omringd met externe ornamenten. Het wapen wordt getopt met een gravenkroon en heeft twee leeuwen als schildhouders. Het staat op een sokkel.

Wapen van de provincie West-Vlaanderen

Gedeeld
1. Gegeerd van twaalf stukken van goud en van lazuur, met een hartschild van keel
2. in goud een leeuw van sabel, geklauwd en getongd van keel.
Het schild getopt met een gravenkroon met dertien parels, waarvan drie verheven en gehouden rechts door een beer van natuurlijke kleur en links door een leeuw van sabel, geklauwd en getongd van keel. Het geheel geplaatst op een met helmgras begroeide duinengrond van natuurlijke kleur.

— Provincieraadbesluit: 27.3.1997 Ministerieelbesluit: 27.5.1997 Belgisch Staatsblad: 12.7.1997

Het wapen van de provincie West-Vlaanderen is het wapen van Vlaanderen gekruist met het oud wapen van Vlaanderen zoals vermeld in het wapenboek Gelre, omringd met externe ornamenten. Het wapen wordt getopt met een gravenkroon en heeft een beer en een leeuw als schildhouders. Het staat op een duinengrond.

Verenigd Koninkrijk der Nederlanden

Toen België nog deel was van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden hadden de Vlaamse provincies West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen ook hun eigen wapenschild, deze bestond uit beide hun provinciale wapens, een gravenkroon en een schildhoofd met daarin het gedeeltelijke wapen van Nederland.

Wapenschild van België

Belgisch wapenschild

Belgisch wapenschild

Op het (grote) Belgische wapenschild Boven de (rode) mantel verheffen zich banieren met de wapens van de negen provincies die in 1837 België vormden, waaronder ook de Vlaamse provinciën West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen

In het Belgische groot wapenschild staat centraal een schild met een gouden leeuw op een zwart veld (Leo Belgicus), omgeven door twee leeuwen als schildhouders, een koninklijke kroon en het lint met de nationale devies “L’union fait la force”. Rond dit centrale schild zijn de wapenschilden van de 9 Belgische provincies geplaatst die in 1837 België vormden, waarmee hun bijdrage aan het land wordt erkend. Voor de Belgische regio Vlaanderen zijn dit onder andere de provincies West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen. Het wapenschild van West-Vlaanderen toont het wapenbanier van de province (links; gegeerde achtergrond van blauw en geel in twaalf stukken, met in het midden over het geheel een hartschild van rood en rechts de Vlaamse leeuw), terwijl het wapenschild van Oost-Vlaanderen ook het provinciaal wapenbanier bevat (Vlaamse leeuw), met subtiele heraldieke verschillen die de eigen identiteit benadrukken. Door de opname van deze provinciale wapenschilden wordt zowel de diversiteit van België als de verbondenheid van de provincies met de Belgische staat zichtbaar gemaakt, en krijgen West- en Oost-Vlaanderen zo een duidelijke representatie binnen het nationale symbool.

Graaf van Vlaanderen (België)

Wapen van de Graaf van Vlaanderen in België

Een leeuw van goud, genageld en getongd van keel, op een veld van sabel, dit is het historische wapen van Brabant. De schildhouders bestaan uit twee aanziende leeuwen die elk het schild en een speer vasthouden met de vlag van België. Onderaan het schild hangt de nationale leuze: L'union fait la Force. Het wapen is bedekt door een hermelijnen mantel, uitgevoerd in paars en opgeknoopt met gele touwen; die moet de monarchie voorstellen. Het wapen is gekroond met de koningskroon van België.

Het wapen van de Graaf van Vlaanderen was het wapen van de Belgische graaf van de regio Vlaanderen, het wapen werd aangenomen in het jaar 1937 en was in gebruik tot 1909.

Wapen van Prins Karel, Graaf van Vlaanderen

Een leeuw van goud, genageld en getongd van keel, op een veld van sabel, dit is het historische wapen van Brabant. De schildhouders bestaan uit twee aanziende leeuwen die elk het schild en een speer vasthouden met de vlag van België. Onderaan het schild hangt de Orde van de Serafijnen en de nationale leuze: L'union fait la Force. Het wapen is bedekt door een hermelijnen mantel, uitgevoerd in paars en opgeknoopt met gele touwen; die moet de monarchie voorstellen. Het wapen is gekroond met de koningskroon van België.

Het wapen van Prins Karel, graaf van Vlaanderen was het wapen van de Belgische prins Karel, het wapen werd aangenomen in het jaar 1921 toen Karel Graaf van Vlaanderen werd en was in gebruik tot zijn dood in 1983.

Wapen van Prins Filips, Graaf van Vlaanderen

Een leeuw van sabel, genageld en getongd van keel, op een veld van goud, dit is het historische wapen van Vlaanderen maar met het wapen van Saxe-Coburg en Gotha en het Verenigd Koninkrijk als toevoeging, het wapen is gekroond met een Gravenkroon. De schildhouders bestaan uit twee aanziende leeuwen die elk het schild en een speer vasthouden met de vlag van België. Onderaan het schild hangt de nationale leuze: L'union fait la Force. Het wapen is bedekt door een hermelijnen mantel, uitgevoerd in rood en opgeknoopt met gele touwen; die moet de monarchie voorstellen. Het wapen is gekroond met de koningskroon van België.

Het wapen van Prins Filips, graaf van Vlaanderen was het wapen van de Belgische prins Filips als Graaf van Vlaanderen, het wapen werd aangenomen in het jaar 1840 en was in gebruik tot zijn dood (van prins Filips) in 1905.

Belgische wapens met Vlaamse-leeuw

Belgische provincies

Wapen van Belgische provincies met de officiële Vlaamse leeuw (alleen leeuwen van sabel (= zwart) getongd en geklauwd van keel (= rood) in goud (=geel))

Belgische gemeenten

Wapen van Belgische gemeenten met de officiële Vlaamse leeuw (alleen leeuwen van sabel (= zwart) getongd en geklauwd van keel (= rood) in goud (=geel))

Literatuur

Zie ook

Noten

  1. ↑ Rijmkroniek van Vlaanderen, vers 4983-4889: Van den soudaen saladijn / In dese reise verstaet den fijn / Ouer zee int heleghe lant / Hief up philips van vlaendrenlant / Den scilt van goude metten zwarten lioene / Die hi vort an als prinse coene / Voerde ende liet de wapine varen / Daer sine vorders met verwapent waren.
  2. ↑ Vlaamse Overheid. Het wapen van de Vlaamse Gemeenschap
  3. ↑ Provincie Oost-Vlaanderen. Wapen & vlag
  4. ↑ Lucas Catherine (1993). Vuile Arabieren. Bedlectuur voor Vlaams Blokkers. Hadewijch, 100 blz.
  5. ↑ Inge Schelstraete (2002). De leeuw van de moedige sultan, De Standaard Online, 8 juli 2002, geraadpleegd op 1 juli 2007.
  6. ↑ Ernest Warlop (1980). Oude Vlaenderen en de Zwarte Leeuw op Gouden Veld. Miscellanea Archivista, XXVIII, blz. 5–52.
  7. ↑ Op zijn epitaaf in de Kathedraal van Le Mans: zie Adrian Ailes, The Origins of The Royal Arms of England, Reading, Graduate Center for Medieval Studies, University of Reading, blz. 52–53
  8. ↑ De Liebaart vzw, Over Liebaarts en Leliaarts
  9. ↑ Arthur Charles Fox-Davies, A complete guide to heraldry, Londen, 1909, hoofdstuk XI, blz. 172
  10. ↑ https://www.maelwaelvanlymborchstudies.com/wapenboek-gelre-inhoud/
  11. ↑ Héraldique européenne. Wapenboek Gelre, folio blad 1 recto.
  12. ↑ Scots Genealogy. Wapenboek Gelre, folio blad 80 recto; Héraldique européenne. Wapenboek Gelre, folio blad 80 recto.
  13. ↑ https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/08/17/de-zwarte-vlaamse-leeuw/
  14. ↑ https://www.vlaanderen.be/lokaal-bestuur/mandatarissen/ambtskledij
  15. ↑ https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/09/30/tricolore-of-zwart-gele-burgemeesterssjerp-er-zijn-veel-belang/
  16. ↑ https://etaamb.openjustice.be/nl/besluit-van-de-vlaamse-regering-van-19-januari-2007_n2007035137.html
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.