Vlag van Vlaanderen

Vlag van Vlaanderen
Vlag van Vlaanderen
Details
Bijnaam	Vlaamse Leeuw
Verhouding	2:3
Aangenomen	10 mei 1988
Kleuren	​ Zwart ​ Geel ​ Rood ​ Wit
Jurisdictie	Vlaanderen
Overige vlaggen
Wapen van Vlaanderen
Portaal    Vlaggen en wapens

De vlag van Vlaanderen, meestal de Vlaamse Leeuw genoemd, is de vlag van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaams Gewest. Deze vlag werd officieel aangenomen als vlag van de Raad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap in 1973,^[1] en later, in 1985, als vlag van de Vlaamse Gemeenschap.^[2] De vlag werd gebaseerd op een van de oude wapens van het graafschap Vlaanderen.^[3]

Zie ook: Geschiedenis van het wapen van Vlaanderen

De beschrijving van de vlag:

Geel met een zwarte leeuw, rood geklauwd en getongd.^[4]

De leeuw wordt op zijn achterpoten staand en klauwend afgebeeld, met het gezicht naar de vlaggenstok op de vlag. De hoogte-breedteverhouding van de vlag is 2:3, dit is afwijkend van de Belgische vlag, maar wel wereldwijd het gebruikelijke formaat (in de praktijk wordt ook de Belgische vlag meestal in hetzelfde formaat weergegeven).

Voor de officiële vlag heeft men zich geïnspireerd op een afbeelding gemaakt door een onbekende wapenheraut en tekenaar in een wapenboek uit de periode 1560-1570. Meer nog dan in het Wapenboek Gelre is de afbeelding duidelijk herkenbaar als leeuw, met goed uitgewerkte manen. Het ontwerp gebeurde in samenwerking met de Vlaamse Heraldische Raad.^[5]

Vandaag is de vlag een van de vier officiële Vlaamse symbolen. De andere drie zijn: het schild, het volkslied en de feestdag.^[6]

Vlaginstructie; de Vlaamse vlag moet altijd aan grote bestuursgebouwen van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap en van Vlaamse openbare en wetenschappelijke instellingen uithangen. Ook moet de vlag jaarlijks op enkele data aan alle openbare gebouwen verplicht uithangen.^[7] Verder mag elke burger de vlag uithangen wanneer hij of zij wil.^[8]

De eerste Vlaamse graaf die het leeuwensymbool gebruikte, was Filips van de Elzas. Volgens een vrij hardnekkige mythe bracht hij het mee uit het Nabije Oosten, na het veroverd te hebben op een islamitisch heerser^[9] (soms gepreciseerd als Saraceens leider of geïdentificeerd als een zekere Nobilion, koning van Abilene en Syrië). Er wordt ook vaak gewezen op de gelijkenis met het wapen van sultan Baibars.^[10]

Dit klopt echter niet.^[11] In 1162 had graaf Filips van de Elzas al een leeuw (of "moedig dier") op zijn zegelring, en werd hij er op zijn helm, schild en banier mee afgebeeld. Hij vertrok echter pas in 1177 op kruistocht (en niet tegen Baibars, die pas in 1223 geboren werd).

Een meer waarschijnlijke hypothese is dat graaf Filips de staande leeuw heeft overgenomen van het wapen van Willem van Ieper, op wiens nalatenschap Filips beslag wilde laten leggen (ten nadele van Willems onwettige, maar gelegitimeerde zoon). Willem van Ieper had op zijn beurt het leeuwensymbool (maar dan wel vaak gaande afgebeeld) meegenomen uit Engeland. Zijn oom Geoffrey Plantagenet was er al in 1155 mee afgebeeld.^[12]

De leeuw keert ook terug in het wapen van de Brabantse hertogen. Het schild van dat wapen werd later hergebruikt in het wapen van het Belgische koninkrijk.

De leeuw werd later symbool voor verschillende Vlaamse gemeenschappen binnen België, in 1973 besloot de Raad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap om de Vlaamse leeuw officieel te gebruiken als symbool, zowel voor de vlag als voor het wapen voor hun (Raad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap) en later, in 1985 ook voor de Vlaamse gemeenschap en de Regio Vlaanderen binnen het Belgische Koninkrijk.

De eerste in kleur afgebeelde Vlaamse Leeuw, uit de 13e eeuw, is volledig zwart (of sabel) op een veld van geel (of goud). Zoals gezegd is het op 13e-eeuwse afbeeldingen niet steeds duidelijk om welk dier het precies gaat: leeuw of luipaard. Klauwen en tong werden niet altijd expliciet afgebeeld. In het Wapenboek Wijnbergen (eind 13e eeuw) is de leeuw nog volledig zwart.

In de 14e eeuw werd de heraldiek gestandaardiseerd en geregistreerd, en begonnen herauten aandacht te besteden aan details (zoals klauwen). In de tweede helft van de 14e eeuw werkte de heraut Gelre Claes Heinen aan het befaamde Wapenboek Gelre. Hierin staan onder andere de wapenschilden van Vlaanderen^[14] en dat van Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen.^[15] Op beide (identieke) schilden zijn de tongen en klauwen keel (= rood).

De mogelijkheid bestaat dat het Wapenboek Wijnbergen onnauwkeurig is en dat graaf Filips van de Elzas van begin af aan de rode accenten in zijn wapen droeg. In de verdere geschiedenis komen tot op vandaag beide varianten voor. De kleur van de klauwen en de tong op de officiële vlag en wapen is, zoals gezegd, rood (of keel op het wapen).

Tijdens de grondwetsherziening van 1970 en de daaropvolgende eerste Belgische staatshervorming kreeg Vlaanderen, toen nog bekend als de Nederlandse Cultuurgemeenschap, voor het eerst een beperkte culturele autonomie. In dat kader wilden verschillende parlementsleden Vlaanderen ook symbolisch vormgeven als een politieke entiteit met eigen kentekens, zoals een eigen Vlaamse vlag en wapenschild.

Op initiatief van Volksunie-Kamerlid Evrard Raskin werd in mei 1972 bij de Cultuurraad (de voorloper van het huidige Vlaams Parlement) een voorstel van decreet ingediend om drie officiële Vlaamse symbolen vast te leggen: een feestdag (11 juli), een volkslied (De Vlaamse Leeuw), een vlag en een wapenschild.

De commissie keurde het voorstel om de “In goud (= geel) een leeuw van sabel (= zwart) getongd en geklauwd van keel (= rood).” als Vlaamse vlag te erkennen snel en unaniem goed, aangezien die vlag al lange tijd feitelijk in gebruik was. In de plenaire vergadering ontstond echter felle discussie. De Belgische Socialistische Partij, met onder meer Jos Van Elewyck en Wim Geldolf als woordvoerders, verzette zich tegen de keuze. Zij stelden dat de zwart-gele leeuw geen symbool was van heel het Vlaamse volk, maar enkel van de Volksunie, een Vlaams-nationalistische partij.

Het debat leidde tot een procedureslag, waarna het voorstel ter advies werd voorgelegd aan verschillende instanties: de Raad van State, de Heraldische Raad, de Koninklijke Belgische Commissie voor Volkskunde (Nederlandse afdeling) en op verzoek van minister van Binnenlandse Zaken Van Elslande, ook aan de unitaire Belgische Conseil héraldique (Raad van Adel). Hoewel deze laatste formeel onbevoegd was om advies te geven over de vlag van een deelstaat, sprak zij toch haar voorkeur uit voor een vlag met de zwart-geel-rode kleuren, ofwel de Belgische kleuren.

Uiteindelijk keurde de plenaire vergadering op 22 mei 1973, met uitzondering van de zich onthoudende Volksunie-fractie, het aangepaste voorstel goed. De officiële beschrijving luidde:

In goud (= geel) een leeuw van sabel (= zwart) getongd en geklauwd van keel (= rood).

Met dat decreet uit 1973 kreeg Vlaanderen officieel zijn vlag, een Zwarte leeuw met rode klauwen en tong. Dit gebeurde in de beginjaren van de Belgische staatshervormingen, toen de cultuurgemeenschappen werden opgericht en Vlaanderen voor het eerst eigen symbolen kreeg.

Vlaamse strijdvlag

Zie ook: Vlaamse strijdvlag

In de 19e-eeuwse Vlaamse Beweging was er helemaal geen tegenstelling tussen Belgisch patriottisme en Vlaamsgezindheid. Tijdens de Eerste Wereldoorlog ontstond het anti-Belgisch Vlaams-nationalisme. En zij kozen voor de volledig zwarte Vlaamse Leeuw, zonder rode accenten over de leeuw met rode klauwen en tong. Deze werd de zogenaamde "Vlaamse strijdvlag" van de radicalere Vlaamse Beweging.

De kleur van de klauwen en de tong op de officiële vlag en wapen is, zoals gezegd, rood (of keel op het wapen). Velen binnen de Vlaamse Beweging hebben echter geijverd voor een volledig geel-zwarte vlag. Nog steeds verkiest de Vlaamse Beweging een vlag met zwarte tong en klauwen.^[16] Deze versie van de Leeuwenvlag wordt ook wel de Vlaamse strijdvlag genoemd en is geen officieel symbool van Vlaanderen, deze vlag wordt niet door officiële instellingen gebruikt; de officiële Vlaamse vlag heeft rode klauwen en een rode tong.

Collaboratie

De nazi's en collaborateurs in verschillende bezette landen maakten gebruik van de nationale symboliek om de sympathieën van de bevolking aan te wakkeren. Dit deed men ook in Vlaanderen, om bijvoorbeeld nieuwe soldaten bij onder meer de SS aan te werven. Dat alles was een belangrijk element in de propaganda van de nazi's. Zo werd de Belgische vlag, maar ook de Nederlandse en Franse vlag gebruikt. Aangezien een aanzienlijk deel binnen de toenmalige Vlaamse Beweging besloot te collaboreren met de Duitsers besloot men de Vlaamse Leeuw te gebruiken. De Duitsers beschouwden de Vlamingen als volksbroeders, de zogenoemde Flamenpolitik. Aangezien een merendeel van de collaborateurs Vlaams-nationalisten waren, besloot de Duitse bezetter daarom een volledig zwarte variant op de Vlaamse leeuw te gebruiken, net zoals de Vlaamse Beweging.

• Vlaanderen Vlagt
• Wapen van Vlaanderen
• Vlaanderen