Rembrandtplein (Amsterdam)

The Bank, het voormalige hoofdkantoor van de Amsterdamsche Bank aan Rembrandtplein 47, staat op de plek van een voormalig bejaardenhuis, gesticht door Josephus Augustinus Brentano. De nieuwbouw kwam tot stand tussen 1926 en 1932 naar een plan van H.P. Berlage en B.J. en W.B. Ouëndag. Het aangrenzende Centraal Theater in de Amstelstraat moest later plaatsmaken voor een uitbreiding. Later werd dit het hoofdkantoor van ABN AMRO. Na het vertrek naar het nieuwe hoofdkantoor van de bank aan de Zuidas werd het gerenoveerde pand in 2011 heropend onder de naam The Bank.

Het vermaarde, op het Parijse voorbeeld geïnspireerde, café Mille Colonnes, was tussen 1879 en 1929 gevestigd aan het Rembrandtplein 11-15. In Heck's Victoria's Lunchroom, dat in 1930 op deze plaats de deuren opende, werd het amusement verzorgd door een groot orkest en populaire vocalisten. Tussen 1966 en 1986 zat hier de bioscoop Rembrandtpleintheater. Sinds 1987 biedt het plaats aan de discotheek Escape. Daarnaast, aan het Rembrandtplein 17, ligt het in 1898 door Gerrit van Arkel ontworpen Gebouw De Kroon.

Aan de overzijde opende George Schiller in 1892 een uitgaansgelegenheid, die in 1912-'13 vervangen werd door het nog steeds bestaande restaurant-hotel Schiller. In het naastgelegen pand volgde begin jaren twintig een aparte hotelbar, het huidige Café Schiller. Onder leiding van hotelier-kunstschilder Frits Schiller werden dit dé ontmoetingsplaatsen van de artiesten en de beau monde van die dagen.

Een van de frequente bezoekers was de bekende cabaretier Jean-Louis Pisuisse. In het plantsoen achter het standbeeld van Rembrandt werd hij met zijn vrouw op 26 november 1927 na een diner in hotel Schiller neergeschoten door Tjakko Kuiper, een jaloerse ex-minnaar van Pisuisse's vrouw Jenny Gilliams. Kuiper pleegde na de moord vervolgens zelfmoord en overleed ter plekke. Pisuisse werd nog naar het politiebureau op de hoek met de Halvemaansteeg gebracht, maar stierf daar, terwijl Gilliams een uur later in het Binnengasthuis bezweek.

Aan het Rembrandtplein 19 lag het Rembrandttheater. Het gebouw, met de door twee torens geflankeerde gevel, werd in 1902 ontworpen door de architecten Evert Breman en Willem Molenbroek. Oorspronkelijk gebouwd als variété- en operettetheater was het vanaf 1919 in gebruik als bioscooptheater, waar vooral de Duitse UFA-operettefilms veel succes oogstten. In 1943 brandde het af, waarschijnlijk als gevolg van een aanslag door de verzetsgroep CS-6.^[3] Na de oorlog exploiteerde Kees Manders hier een theatertje waar onder anderen Rika Jansen^[4] en het Shaffy Chantant optraden. In de jaren zeventig verrees hier het huidige Caransa Hotel.

Tom Manders trad op tussen 1953 en 1962 als "Dorus" in revue-café Saint-Germain-des-Prés aan de westzijde van het plein. Het café 't Hof van Holland, Rembrandtplein 5, was jarenlang het podium voor de vertolkers van het Amsterdamse levenslied. Op de hoek van de Utrechtsestraat presenteerde de Joodse humorist Max Tailleur tussen 1952 en 1966 zijn cabaret De Doofpot.

In 1924 werd het plein grondig heringedeeld, waarbij onder andere het beeld van Rembrandt werd verplaatst en een nieuwe sokkel kreeg.

In 1985 werd het plein weer heringericht. Oorspronkelijk reden de tramlijnen 4 en 9 alleen staduitwaarts door de Reguliersbreestraat, Rembrandtplein en Amstelstraat. Stadinwaarts werd via de Bakkersstraat en Amstel gereden. Bij de herinrichting gingen de tramlijnen in beide richting over het Rembrandtplein rijden en werden de Reguliersbreestraat, het Rembrandtplein en de Bakkersstraat grotendeels omgevormd tot voetgangersgebied. Tijdens de werkzaamheden reed lijn 4 staduitwaarts tijdelijk door de Reguliersdwarsstraat en langs het zuidelijke gedeelte van het plein.

Bij herinrichting van het plein in 2009 verdween veel van de beplanting waardoor het plein een ruimer en overzichtelijker aanzien kreeg. Het standbeeld van Rembrandt werd verplaatst en kijkt sindsdien in een andere richting (naar het westen). Er kwam een waterpartij, en een dozijn lichtmasten, die bij calamiteiten een fel wit licht kunnen verspreiden. Over de terugkeer van de 22 bronzen figuren, die in 2005 door de Russische kunstenaars Alexander Taratynov en Mikhail Dronov naar voorbeeld van Rembrandts schilderij De Nachtwacht werden gemaakt, werd onderhandeld. Na drie jaar afwezigheid keerde de beeldengroep in december 2012 weer terug bij het standbeeld van Rembrandt. Zij bleven daar ruim zeven jaar staan en werden in februari 2020 verwijderd.^[5] In 2011 werd een transformatorhuisje versierd tot Rembrandthuisje.