Museumplein (Amsterdam)

Museumplein
Museumplein
Geografische informatie
Locatie Amsterdam
Stadsdeel Amsterdam-Zuid
Wijk Museumkwartier
Postcode 1071
Algemene informatie
Aangelegd in 1883
Genoemd naar Rijksmuseum
Naam sinds 1903
Eerdere namen Mennonietensloot
Mennonietenpad
Openbaar vervoer Buslijnen: 357, 397, N47, N57 en N97
Tramlijnen: 2, 3, 5 en 12
Portaal  Portaalicoon   Steden

Het Museumplein is een plein en stadspark in het Museumkwartier in Amsterdam-Zuid. Het werd in 1903 vernoemd naar het Rijksmuseum, dat aan het plein is gelegen. Ook het Stedelijk Museum, Van Gogh Museum, Moco Museum en Koninklijk Concertgebouw bevinden zich aan het plein.

Het Museumplein wordt gebruikt voor grote evenementen. Sinds 2017 vindt op 5 mei jaarlijks het Bevrijdingsdans Festival plaats bij de vijver op het Museumplein. Als Ajax een belangrijke prijs wint, worden zij vaak gehuldigd op het Museumplein.[1]

Er is een vijver nabij het Rijksmuseum met aan weerszijden terrasjes en een museumwinkel. In de winter wordt de vijver gebruikt als kunstijsbaan. Onder de platanen en rondom het basketbalveldje wordt al minstens vier decennia petanque gespeeld. Ook staat er een halfpipe.

Op het plein staat het monument Vrouwen van Ravensbrück 1940-1945 en het Zigeunermonument Hel en vuur. Ook het kunstwerk Sight point (for Leo Castelli) van Richard Serra staat op het plein. Tussen de ingangen van het Stedelijk Museum en Van Goghmuseum staat de Mirroring Cube, een concept van modeontwerper Aziz Bekkaoui. Jaarlijks vind de kunstbeurs ArtExpo Amsterdam plaats in een tijdelijk paviljoen op het Museumplein.

De straat aan oostkant van het park draagt de naam Museumplein. De consulaten van de Verenigde Staten en Turkije zijn hier gevestigd. Er staat een reeks stadsvilla's met de status van rijksmonument. Ook de directeur-dokterswoning en het kantoor van de voormalige Boerhaave kliniek zijn aangewezen als rijksmonument.

Geschiedenis

Vanaf de 17e eeuw lagen op deze plaats de Mennonietensloot en het Mennonietenpad. Daaraan stonden zeven windmolens, met name houtzaag- en graanmolens. In 1878 werden de laatste molens afgebroken om plaats te maken voor het Rijksmuseum.

Oorspronkelijk zouden op het terrein villa's verrijzen met het Rijksmuseumgebouw als toegangspoort. De gemeente had hier de architect E. Gugel opdracht toe gegeven.[2] De bijgebouwen aan deze kant van het Rijksmuseum, zoals de directeurswoning en de bibliotheek, zouden hier architectonisch op aansluiten. Na een pleidooi van Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum, tijdens de raadsvergadering van 2 december 1891, besloot de gemeente in 1902 een groot deel open te laten en een deel van een blok villa's te voorzien. De naam Museumplein werd in 1903 officieel vastgesteld.

Op het braakliggende terrein achter het Rijksmuseumgebouw werd in 1883 de Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling gehouden, gevolgd door de Voedingsmiddelententoonstelling met Oud-Hollandsche Markt in 1887 en de Wereldtentoonstelling voor het Hotel- en Reiswezen in 1895.

IJsbaan op Museumplein (ca. 1900)

Vanaf 1887 werd het terrein in de winter gebruikt als de ijsbaan van Amsterdam. Er werd op deze 400-meterbaan aan het eind van de 19e eeuw een aantal internationale allroundkampioenschappen georganiseerd, waaronder de eerste officieuze wereldkampioenschappen in 1889 en de eerste officiële wereldkampioenschappen in 1893, met Jaap Eden als winnaar. Tot 1940 bevond zich de Amsterdamse IJsclub op het terrein; het clubgebouw stond tegenover het Concertgebouw.

Opblazen van de bunkers in 1953

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden op het terrein bunkers gebouwd en werd het terrein zanderig. Na de oorlog werd besloten tot een herinrichting door Cornelis van Eesteren, verbonden aan de Afdeling Stadsontwikkeling, en landschapsarchitect Hans Warnau. De bunkers werden in 1946 en 1953 gesloopt.

In 1953 werd in het verlengde van de Passage Rijksmuseum een klinkerweg aangelegd, die ook wel de "kortste snelweg van Nederland" werd genoemd. Deze zou met een verkeerscircuit aansluiten op de snelweg uit Den Haag om het autoverkeer toegang te verlenen tot de Amsterdamse binnenstad. Door protesten van buurtbewoners verenigd in Comité van Actie en Stichting Museumplein gingen deze plannen niet door. Het plein werd door de korte snelweg wel een veelgebruikte parkeerplaats voor touringcars.

Na de bouw van een ondergrondse parkeergarage voor de touringcars werd "de kortste snelweg" in 1997 gesloten. Vervolgens werd het plein in 1999 opnieuw ingericht naar het ontwerp van de landschapsarchitect Sven Ingvar Andersson. Sinds deze herinrichting lopen alleen nog enkele fietspaden over het Museumplein. Aan de Van Baerlestraat kwam een ondergrondse supermarkt. Kenmerkend is het "ezelsoor", een schuin oplopend stukje gras dat vanuit het park de illusie van een vrije horizon geeft, en waaronder de ingang van de parkeergarage en de ingang van de supermarkt liggen. Het plein veranderde van een gedeeltelijk bestraat plein met bomen in een veld dat zowel plein als park is. Centraal achter het Rijksmuseum kwam een vijver met rondom grindverharding.

In 2008 werden plannen gelanceerd om het Museumplein opnieuw op de schop te nemen. De gemeente Amsterdam vond dat het plein geen "hoofdstedelijk karakter" heeft. De hoofdingangen van de musea zouden alle aan het plein komen en de aangrenzende buurten De Pijp en Oud-Zuid zouden meer bij het plein betrokken moeten worden. Ook het door verkeersstromen niet meer zichtbare Concertgebouwplein zou in deze plannen meer aanwezig zijn en aansluiten bij het Museumplein. Zowel bij het Stedelijk Museum als het Van Goghmuseum is na een verbouwing in respectievelijk 2012 en 2013 de hoofdingang inderdaad van de Paulus Potterstraat naar de zijde van het Museumplein verplaatst.

Wegens langdurige ernstige lekkages werd de vijver in 2024 gesloopt om daarna door een nieuwe te worden vervangen.[3]

I Amsterdam

Toeristendrukte bij de I amsterdam-letters (2018)

Van 2005 tot 2018 stonden bij de oever van de vijver 10 rood-witte letters die met een hoogte van 2 meter en een lengte van 23,5 meter de tekst I amsterdam vormden. Zij waren daar neergezet als onderdeel van een marketingcampagne van de gemeente Amsterdam om het toerisme naar Amsterdam te stimuleren. In de loop der jaren groeide deze tekst uit tot een trekpleister voor toeristen.

In oktober 2018 besloot de gemeenteraad van Amsterdam dat de I amsterdam-letters moesten verdwijnen als symbolische daad in de bestrijding van het massatoerisme. Op 3 december 2018 werden de letters verwijderd. Na een opknapbeurt zouden zij in het kader van spreiding van het toerisme tijdelijk terugkeren op diverse plaatsen elders in de stad.[4]

Evenementen

In de jaren zeventig en tachtig van de 20e eeuw werd het Museumplein gebruikt voor het theaterfestival Boulevard of Broken Dreams. Later werd dit De Parade en verplaatst naar het Martin Luther Kingpark.

De antikernwapendemonstratie van 21 november 1981

De antikernwapendemonstratie van 21 november 1981 op het Museumplein was een van de grootste demonstraties in de Nederlandse geschiedenis, waarbij naar schatting 420.000 mensen demonstreerden tegen de plaatsing van nieuwe kernwapens in Europa.

Tot 2011 vond op het Museumplein op Koninginnedag het Koninginnedagfeest van Radio 538 plaats. Dit feest is na een onderbreking van drie jaar verplaatst naar het Chasséveld in Breda omdat het feest uit veiligheidsoverwegingen niet meer mocht plaatsvinden op het plein. Als het Nederlands voetbalelftal zich kwalificeerde voor een EK of WK, werden de wedstrijden massaal bekeken op het Museumplein tijdens het door Radio 538 georganiseerde Oranjeplein.

De jaarlijkse Uitmarkt (1978-2022) werd meestal op het Museumplein gehouden.

Openbaar vervoer

KLM-busstation in aanbouw in 1953

De tramlijnen 2, 3, 5, 12 en de buslijnen 357, 397, N47, N57 en N97 hebben een halte bij het Museumplein.[a]

Vanaf 1953 stond er bijna dertig jaar een KLM-gebouwtje bij het vertrekpunt van de KLM-bussen naar Schiphol. Met de opening van de Schiphollijn in 1981 kwam dit te vervallen. In de jaren zeventig van de 20e eeuw waren er plannen de Schipholspoorlijn een ondergronds station Amsterdam Museumplein te geven, maar na protesten alsmede vanwege de hoge kosten zag men hiervan af.

Varia

Afbeeldingen

Zie de categorie Museumplein van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.