Hollandse leeuw (heraldiek)

De leeuw van Holland behoort tot de oudste en meest herkenbare heraldieke symbolen van de Lage Landen. De oorsprong ligt in de 12e eeuw, in de tijd van de graven van Holland (in hun wapenschild). De vroegst bekende afbeelding van het wapen van Holland dateert van rond 1198, op een zegel van graaf Dirk VII van Holland. Hierop is voor het eerst de leeuw te zien, een dier dat in de middeleeuwse heraldiek symbool stond voor macht, moed, heerschappij en legitimiteit. De leeuw werd in deze periode veel gebruikt door vorsten en edelen om hun soevereiniteit te benadrukken.^[1][2]

Het klassieke wapen van Holland is de Hollandse leeuw, deze is rood (heraldisch: keel) op een geel veld (heraldisch: goud), met blauwe tong en klauwen (heraldisch azuur). Deze kleurstelling werd in de 13e eeuw gestandaardiseerd (rond 1254) en bleef eeuwenlang vrijwel onveranderd. De Hollandse leeuw is “klimmend” of “rijzend” afgebeeld, wat duidt op strijdlust en waakzaamheid. Het wapen werd niet alleen gebruikt door de graven zelf, maar ook door hun bestuur, steden en later door het gewest Holland als geheel.^[1][2]

Tijdens de late middeleeuwen (14e–15e eeuw) werd Holland onderdeel van grotere dynastieke verbanden, zoals Henegouwen, Beieren en later de Bourgondische Nederlanden. In deze perioden werd het wapen van Holland vaak gecombineerd met andere wapens in kwartieren, maar de leeuw bleef altijd een herkenbaar en dominant element. Dit toonde het grote prestige van Holland binnen de Nederlanden.^[1][2]

In de 16e eeuw, tijdens de Nederlandse Opstand tegen Spanje, kreeg de Hollandse leeuw een nog bredere betekenis. Holland speelde een leidende rol in de opstand en het wapen van Holland werd een inspiratiebron voor het wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De zogenoemde Generaliteitsleeuw, een leeuw met een zwaard en een pijlenbundel, dit symboliseerde de verdediging van vrijheid en de eenheid van de provincies. Hoewel dit officieel een ander wapen was, is de invloed van de Hollandse leeuw onmiskenbaar.^[1][2]

Toen Filips de Goede in 1433 graaf van Henegouwen, Holland, Zeeland en Friesland werd, koos hij ervoor om een nieuwe vlag (en wapenschild) te gaan voeren voor het (Graafschap) Henegouwen. Hij koos ervoor om de wapens van de gebieden niet op te nemen in zijn eigen wapen. De gebieden kregen echter geen nieuwe vlag of wapen, maar behielden hun oude vlag en wapen, of keerden terug naar een ouder vlag of wapen. Henegouwen kreeg de vlag (en wapen) dat Jan I voerde tussen 1279 en 1299, dat identiek was aan de vlag (en wapen) van Vlaanderen. Ook opvolgers van Filips voerden deze vlag voor Henegouwen. Na Filips II werd de vlag wel direct vervangen. In plaats van de vlag onder Jan I, werd de gekwartileerde vlag onder Willem I ingevoerd, dit was een samenstelling van het wapen van Vlaanderen en Holland. Deze vlag toonde de Vlaamse leeuw en de Hollandse leeuw, elk twee maal.^[3][4]

Na de Franse tijd (1795–1813), waarin traditionele heraldiek tijdelijk werd afgeschaft of aangepast, keerde de leeuw terug in nieuwe staatswapens. Met de oprichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in 1815 werd het nationale wapen vastgesteld, waarin elementen van de oude republikeinse leeuw en het huis Oranje-Nassau werden gecombineerd. Daarmee leeft de Hollandse heraldiek indirect voort in het huidige rijkswapen.^[1]

Het wapen van de provincie Holland, was het wapen van de provincie Holland in Nederland. Het wapen werd officieel gebruikt als wapen van de provincie van 1814, tot 1840, toen de provincie splitste in Zuid- en Noord- Holland. Het wapen is gebaseerd op het oude wapen (en wapenbanier) van het Graafschap Holland. Zowel Zuid- en Noord- Holland gebruiken nog de leeuw in hun wapenschild. Het wapen van Zuid-Holland is identiek aan het oude wapen van de provincie en het graafschap, terwijl het wapen van Noord-Holland gesplitst is; rechts het wapen van holland en links het wapen van West-Friesland. ^[1][5][6]

Het wapen van Holland verscheen voor het eerst rond 1198 op een zegel van graaf Dirk VII, met daarop een leeuw op een schild. Dit is de vroegste bevestigde afbeelding van het wapensymbool voor Holland.^[1]

In goud (= geel) een leeuw van keel (= rood) getongd en geklauwd van azuur (= blauw).

Het wapen van Holland vindt zijn oorsprong in de middeleeuwen, toen de graven van Holland hun macht lieten zien met een heraldiek symbool: een klimmende rode leeuw met blauwe tong en klauwen op een gouden veld. Dit wapen is al bekend uit bronnen vanaf het eind van de 12e eeuw en werd gebruikt door de graven van Holland als teken van hun autoriteit.^[1]

De vlag van Holland is een rode leeuw op een gele achtergrond en wordt beschreven als:

Een vlag, kleur geel, waarop een rode leeuw voorzien van een zwart contour, ter hoogte van ¾ van de hoogte van de vlag; dat in deze omschrijving de naar links gericht, klimmende rode leeuw is geplaatst op de scheiding van broeking en vlucht, dat wil zeggen op 1/3 van de lengte van de vlag, gerekend vanaf de stokzijde.

De vlag is een wapenbanier van het Hollandse wapenschild, de kleuren geel en rood zijn de historische Hollandse kleuren die teruggaan naar het graafschap Holland. Deze vlag was de vlag van de voormalige provincie Holland en is de huidige vlag van de provincie Zuid-Holland.^[5]

De vlag (wapenbanier) van Henegouwen is het wapenschild van Henegouwen in vlaggenvorm. De vlag bestaat uit vier vlakken op een gele achtergrond, waarin zich elk een leeuw (de Vlaamse en Hollandse leeuw) bevindt

Vier kwartieren met elk een leeuw. Linksboven en rechtsonder een leeuw van sabel (zwart), rechtsboven en linksonder een leeuw van keel (rood)

Het wapen van (het Graafschap) Henegouwen is een combinatie van het wapen van Henegouwen (identiek aan het wapen van Vlaanderen, de zwarte leeuw met rode klauwen en tong) en het wapen van Holland (de rode leeuw met blauwe klauwen en tong). Dit kwam omdat de graaf van Henegouwen ook graaf was van Holland. De oudste bekende zegels waarop de vlaggen van Holland en Hengouwen zijn gecombineerd, zijn van Willem.