Wapenbanier
Een wapenbanier is een vaandel (vlag) waarop een heraldisch wapen is afgebeeld. Het is dus geen gewone vlag, maar een vlag die het ontwerp ontleent aan een familiewapen, stadswapen of vorstelijk wapen.
Geschiedenis
Een wapenbanier is een heraldische vlag die rechtstreeks is gebaseerd op het ontwerp van een wapenschild en ontstond in de 12e en 13e eeuw, tegelijk met de opkomst van de heraldiek.
Toen ridders door zware helmen en harnassen moeilijk herkenbaar waren, werden hun wapens zichtbaar gemaakt op schilden én op vlaggen, zodat ze op het slagveld van ver te identificeren waren. In de middeleeuwen diende het wapenbanier als het persoonlijke vaandel van een ridder of edelman, en het verliezen ervan gold als een grote schande. De vlag diende niet alleen als herkenningsteken, maar ook als verzamelpunt voor troepen. Vanaf de 14e en 15e eeuw werden wapenbanieren eveneens gebruikt door steden, gilden en instellingen, vooral tijdens processies en plechtigheden. Hoewel ze met de komst van nieuwe militaire tactieken en vuurwapens hun praktische functie verloren, bleven ze een belangrijk ceremonieel en symbolisch element in de renaissance en latere eeuwen. Vandaag de dag worden wapenbanieren vooral gebruikt als heraldische vlaggen van adellijke families, gemeenten of culturele verenigingen, en maken ze deel uit van het Europese historische erfgoed.[1][2][3]
De oudste bekende wapenbanier is die van het Graafschap Vlaanderen, de Vlaamse leeuw. De leeuw verschijnt voor het eerst op het tegenzegel van Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen, in 1162. Dit tegenzegel toont voor het eerst een vierkante of hoogrechthoekige vlag die exact het heraldische wapen van de drager weergeeft: "een klimmende leeuw die, volgens de heraldieke gewoonte, naar de vlaggenstok gekeerd staat alsof hij eraan omhoog klimt". Galbreath & Jéquier (Manuel du Blason, 1977) beschrijven dit exemplaar als de eerste echte wapenbanier, omdat het volledig voldoet aan de latere definitie van zo’n banier: "een vlag die het schild zonder toevoegingen of franje herhaalt". Dat deze wapenbanier al in 1162 voorkomt, vijftien jaar vóór Filips op kruistocht vertrok, bewijst dat het ontstaan van heraldische banieren niets met de kruistochten te maken heeft, maar voortkomt uit de 12e-eeuwse nood aan herkenning op het slagveld. Zo is het Vlaamse voorbeeld het oudste heraldisch gedocumenteerde wapenbanier in Europa.[3]
Wapenbanieren
Er zijn veel verschillende wapenbanieren; hieronder zie je drie van de meest invloedrijke wapenbanieren. De wapenbanieren van Vlaanderen, Engeland en Oostenrijk behoren tot de belangrijkste in de geschiedenis van de heraldiek. De Vlaamse Leeuw op het tegenzegel van graaf Filips van de Elzas uit 1162 is de oudste gedocumenteerde wapenbanier ter wereld en vormde het voorbeeld voor vele latere leeuwenwapens in de Nederlanden. Het Engelse Sint-Joris Kruis was eeuwenlang het herkenningsteken van Engelse ridders en koningen, en groeide uit tot een nationaal symbool dat de middeleeuwse wapenbaniertraditie wereldwijd bekend maakte. De Oostenrijkse rood-wit-rode wapenbanier, afgeleid van het huis Babenberg uit de 12e eeuw, is een van de oudste ononderbroken heraldische banieren van Europa en vormt rechtstreeks de basis voor de moderne nationale vlag. Samen illustreren deze drie voorbeelden hoe wapenbanieren zowel militaire herkenningstekens als erfgoed van nationale en dynastieke identiteit werden.
Graafschap Vlaanderen
Het wapenbanier van het Graafschap Vlaanderen was het symbool (en banier) van het vroegere Vlaanderen. De Leeuw werd eerst gebruikt door Filips van de Elzas in de 12e eeuw als zijn persoonlijk wapen als graaf van Vlaanderen en werd later ook gebruikt door het Graafschap Vlaanderen zelf, zowel als wapen en als vlag/wapenbanier.[4][5]
In goud (= geel) een leeuw van sabel (= zwart) getongd en geklauwd van keel (= rood).
Vroeger gebruikten de meeste Belgische provincies als (onofficiële vlag) ook een wapenbanier zoals: West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Brabant, Namen, Luxemburg, Limburg en Luik. Hedendaags is het enkel nog de provincie Henegouwen die een wapenbanier gebruikt als symbool van de provincie en de-facto vlag.
.svg.png)
Kruis van Sint-Joris
Het Kruis van Sint-Joris is de vlag van Engeland en bestaat uit een rood kruis. Het kruis verscheen voor het eerst tijdens de kruistochten, waar Engeland het gebruikte als vlag. Vlaanderen en Frankrijk gebruikten gelijkaardige wapenbanieren (ook met een kruis) als vlag.[6][7]
In argent (= wit) een kruis van keel (= rood).
De legende van Sint-Joris die een draak doodde, dateert van rond de 12e eeuw, toen Sint-Joris (Saint George) de beschermheilige van Engeland werd. Het rode kruis werd gebruikt tijdens de kruistochten, en is een van de vroegste symbolen van Engeland. Het kruis van Sint-Joris is onderdeel geworden van de Union Jack, de nationale vlag van het Verenigd Koninkrijk, en ook van de Schotse versie van het Britse koninklijke wapen. Het kruis van Sint-Joris stond ook op het wapen van Groot-Brittannië tijdens de Gemenebest-periode.[8]
Oostenrijk
De vlag van Oostenrijk stamt af van het wapen van het Huis van Babenberg. De bekende Oostenrijkse kleuren rood–wit–rood gaan zijn ontleed aan het wapenbanier van het huis Babenberg, dat regeerde vóór de Habsburgers.[9][10]
Een schild van keel (= rood) met een zilveren (witte) dwarsbalk.
Hun schild vertoonde een eenvoudig maar krachtig beeld: een rood veld met een brede zilveren (witte) dwarsbalk. Dit schild werd rechtstreeks omgezet in een wapenbanier, een vierkante vlag die exact het heraldische teken van de heerser weergaf. De kleuren rood-wit-rood zijn al gedocumenteerd rond de tijd van hertog Leopold V en hertog Leopold VI, ruim vóór de komst van de Habsburgers, en afbeeldingen ervan verschijnen in 13e-eeuwse wapenboeken en zegels. Door zijn vroege datering geldt de Oostenrijkse wapenbanier als een van de oudste ononderbroken vlagtradities ter wereld.[9]
Zie ook
Bronnen
- ↑ A.C. Fox-Davies. A Complete Guide to Heraldry. Internet Archive.
- ↑ Ottfried Neubecker –. Heraldry: Sources, Symbols and Meaning. Internet Archive.
- 1 2 https://ci47.blogspot.com/2012/07/de-oudste-bekende-wapenbanier-de.html
- ↑ https://ci47.blogspot.com/2012/07/de-oudste-bekende-wapenbanier-de.html
- ↑ VRT max, Verhaal van Vlaanderen - De Guldensporenslag. VRT.
- ↑ https://www.flaginstitute.org/wp/flag-facts/the-many-crosses-of-st-george/
- ↑ https://www.crwflags.com/fotw/flags/rel-c188.html
- ↑ https://www.crwflags.com/fotw/flags/gb-eng.html
- 1 2 https://oostenrijkmagazine.nl/artikel/oostenrijkse-vlag
- ↑ https://www.crwflags.com/fotw/flags/at.html