Grootoosten van België

Anno 2023 kende het G.O.B. 134 actieve loges. Deze zijn voor het overgrote deel gezeteld in België, maar er is ook een enkele loge in Luxemburg en in Burundi.

Nr.	Naam	Zetel	Oprichting	Type	Voertaal
1	La Parfaite Union [i]	Bergen	1721	Masculien	Frans
2	La Bonne Amitié - François Bovesse	Namen	1770	Masculien	Frans
3	La Parfaite Intelligence et l'Étoile Réunies [ii] [iii]	Luik	1775	Masculien	Frans
4	Les Vrais Amis de l'Union et du Progrès Réunis [i]	Brussel	1782	Masculien	Frans
5	Les Amis Philanthropes nº 1 [i]	Brussel	1799	Masculien	Frans
7	Les Amis Philanthropes nº 3	Brussel	1911	Masculien	Frans
8	Les Amis du Commerce et la Persévérance Réunis	Antwerpen	1804	Gemengd	Frans
10	.Les Elèves de Thémis	Antwerpen	1807	Masculien	Frans
11	Les Amis de la Parfaite Intelligence [ii]	Hoei	1809	Masculien	Frans
12	Les Philadelphes et le Travail Réunis [ii]	Verviers	1809	Masculien	Frans
15	L'Indivisible	Spa	1799	Masculien	Frans
16	La Charité	Charleroi	1879	Masculien	Frans
17	La Flandre	Brugge	1881	Gemengd	Nederlands
19	Les Frères Réunis	Doornik	1906 (1769)	Masculien	Frans
20	L'Amitié [i]	Kortrijk	1906	Gemengd	Nederlands, Frans
22	Action et Solidarité n°1	Brussel	1924	Masculien	Frans
23	Prométhée	Brussel	1928	Masculien	Frans
24	Hiram	Luik	1930	Gemengd	Frans
25	Balder	Brussel	1932	Gemengd	Nederlands
26	Les Trois Niveaux	Oostende	1784	Masculien	Frans
27	Union et Charité - Georges Pirson	La Louvière	1934	Masculien	Frans
28	De Zwijger	Gent	1935	Masculien	Nederlands
30	Fraternité	Brussel	1946	Masculien	Frans
31	Action et Solidarité n°2	Brussel	1949	Masculien	Frans
32	Action et Solidarité n°3	Brussel	1949	Masculien	Frans
34	L’Amitié - Victor Bohet	Brussel	1952	Masculien	Frans
35	Union et Action	Bujumbura	1953	Masculien	Frans
38	De Geuzen	Antwerpen	1956	Gemengd	Nederlands
40	L'Incorruptible	Seraing	1958	Masculien	Frans
42	Libre Examen	Brussel	1960	Masculien	Frans
43	Les Vrais Amis	Gent	1960 (1807)	Masculien	Frans
44	L'Amitié Fraternelle	Brussel	1960	Masculien	Frans
45	Delta	Luik	1961	Masculien	Frans
46	Georges Beernaerts	Antwerpen	1962	Gemengd	Nederlands
47	Phoenix	Oostende	1963	Masculien	Nederlands
48	Le Ciment	Brussel	1964	Masculien	Frans
49	Tijl Uilenspiegel	Hasselt	1964	Gemengd	Nederlands
50	Les Chantiers du Temple	Luik	1964	Masculien	Frans
51	Sagesse et Raison	Waver	1964	Masculien	Frans
52	Iris	Bouillon	1965	Masculien	Frans
53	Branding	Brussel	1968	Masculien	Nederlands
54	La Bonne Amitié n°2 - Léopold de Hulster	Namen	1969	Masculien	Frans
55	Les Amis Discrets	Nijvel	1972 (1807)	Masculien	Frans
56	Les Amis Philanthropes n° 4	Brussel	1972	Masculien	Frans
57	La Pierre Angulaire	Brussel	1973	Masculien	Frans
58	Ontwaken	Aalst	1973	Masculien	Nederlands
59	Les Amis Philanthropes n° 2 Omega	Brussel	1973 (1895)	Masculien	Frans
60	Les Amis Philanthropes n° 2 Alpha	Brussel	1973 (1895)	Masculien	Frans
61	De Waag	Turnhout	1974	Masculien	Nederlands
62	Salvador Allende	Antwerpen	1974	Gemengd	Nederlands
63	Voltaire	Brussel	1976	Gemengd	Frans
65	Robespierre	Wezet	1976	Masculien	Frans
66	Saint Jean d'Ecosse	Brussel	1976	Masculien	Frans
67	La Parfaite Harmonie	Bergen	1977 (1763)	Masculien	Frans
68	L'Etoile des Ardennes	Durbuy	1977 (1841)	Masculien	Frans
69	Le Libre Examen n°2	Brussel	1977	Masculien	Frans
70	Open Raam	Leuven	1978	Gemengd	Nederlands
71	La Source	Brussel	1978	Masculien	Frans
72	Union et Charité n°2 - Lucien Dufrasne	Mariemont	1978	Masculien	Frans
73	La Pyramide	Waterloo	1979	Masculien	Frans
75	Authenticité	Couvin	1980	Masculien	Frans
76	Hermès [iv]	Brussel	1980	Masculien	Frans
77	De Vier Ghecroonde	Brussel	1980	Masculien	Nederlands
78	Saint Jean La Fidélité	Genepiën	1980	Masculien	Frans
79	Action et Progres	Brussel	1980	Masculien	Frans
80	Action et Solidarité ‘80	Brussel	1981	Gemengd	Frans
81	Tanchelijn	Brugge	1981	Gemengd	Nederlands
82	Anderson	Brussel	1982	Masculien	Frans
83	Le Temps des Cerises	Brussel	1982	Masculien	Frans
84	Les Droits de l'Homme	Bergen	1982	Masculien	Frans
85	Athéna	Brussel	1983	Masculien	Frans
86	La Voûte Etoilée	Hoei	1983	Masculien	Frans
87	Acacia	Gent	1983	Masculien	Nederlands
88	Kentering	Mechelen	1984	Gemengd	Nederlands
89	Les Enfants de la Bonne Amitié	Dinant	1984 (1838)	Masculien	Frans
90	Fraternité l’ Espérance	Brussel	1984	Masculien	Frans
91	Opera	Antwerpen	1985	Gemengd	Nederlands
92	André-Modeste Grétry	Luik	1985	Masculien	Frans
93	Dageraad	Oudenaarde	1985	Masculien	Nederlands
94	La Fidélité - Arthur Regniers	Thuin	1985	Masculien	Frans
95	Multatuli [v]	Tienen	1986	Gemengd	Nederlands
96	Het Truweel	Antwerpen	1986	Masculien	Nederlands
97	Le Rameau d’Or	Luik	1987	Masculien	Frans
98	Tolérance et Liberté	Verviers	1987	Masculien	Frans
99	Les Degrés du Temple	Geldenaken	1987	Masculien	Frans
100	Amitié-Charité Sambre et Lumière	Sambreville	1987	Masculien	Frans
101	La Pierre Blanche	Wépion	1988	Masculien	Frans
102	Anthropos	Morlanwelz	1988	Masculien	Frans
103	La Règle	Genepiën	1989	Masculien	Frans
104	Galilei	Aalst	1989	Masculien	Nederlands
105	De Werf	Antwerpen	1989	Masculien	Nederlands
106	La Renaissance	Aat	1989 (1839)	Masculien	Frans
107	Het Vierde Punt	Brugge	1991	Gemengd	Nederlands
108	La Flûte Enchantée	Binche	1992	Masculien	Frans
109	Reinaerd	Sint-Niklaas	1992	Masculien	Nederlands
110	Le Juste Milieu	Brussel	1992	Masculien	Frans
111	Viertorre	De Panne	1994	Masculien	Nederlands
112	L’Etoile de Lorraine	Aarlen	1994	Masculien	Frans
113	La Butte aux Cailles	Brussel	1994	Gemengd	Frans
114	Het Reveil	Aalst	1995	Masculien	Nederlands
115	Franchise et Sérénité	Namen	1996	Masculien	Frans
116	Victor Horta	Villers-la-Ville	1996	Masculien	Frans
117	Marianne	Marbaix-la-Tour	1996	Masculien	Frans
118	Sirius [vi]	Luik	1996	Masculien	Frans
119	Y6K	Nijvel	1999	Masculien	Frans
120	L'Esperance [vii]	Luxemburg	1999	Masculien	Frans
121	Imagine	Brussel	2001	Masculien	Frans
122	Harmonie	Brussel	2005	Masculien	Frans
123	Equi-Libres	Herve	2010	Masculien	Frans
124	Bevrijding Alfa	Gent	2011	Gemengd	Nederlands
125	Les Amis Philanthropes n° 7 Delta	Brussel	2012	Masculien	Frans
126	Le Ramon	Binche	2013	Masculien	Frans
127	Amicitia	Moeskroen	2015	Masculien	Frans
128	L'Arpenteur	Brussel	2015	Masculien	Frans
129	Saint Jean La Renaissance	Aat	2015	Gemengd	Frans
130	Marc Aurèle	Luik	2016	Masculien	Frans
131	Fraternité Vérité - Fernand Goosse	Ciney	2016	Masculien	Frans
132	La Commedia dell’Arte	Binche	2017	Masculien	Frans
133	Luci Fer le Porteur de Lumière	Brussel	2021	Gemengd	Frans
134	L’Espiègle	Brussel	2021	Gemengd	Frans
135	Le Rêve de Socrate	Floreffe	2021	Masculien	Frans
136	Horizon	Chokier	2021	Masculien	Frans
137	Plurielles	Luik	2021	Feminien	Frans
138	Montaigne	Luik	2022	Gemengd	Frans
139	Fraternité Hiram	Luik	2022	Masculien	Frans
140	Jardin d’Etoiles	Loupoigne	2022	Gemengd	Frans
141	Les Apprentis Philosophes	La Ramée	2022	Gemengd	Frans
142	Invictus	Hoei	2023	Gemengd	Frans
143	Zoektocht	Vilvoorde	2023	Masculien	Nederlands
144	Les Evadés	Vilvoorde	2023	Gemengd	Nederlands
145	L'Aurore	Charleroi	2023	Gemengd	Frans
146	Balans	Brussel	2023	Gemengd	Nederlands
147	P.R.I.S.M.E.	Fleurus	2023	Gemengd	Frans
148	Les Amis Philanthropes n° 13	Brussel	2023	Gemengd	Frans

In de loop der tijd zijn een aantal loges uit de orde getreden, een sluimerend bestaan gaan leiden of opgeheven. Onderstaand een (incompleet) overzicht.

In 1830 vond de Belgische Revolutie plaats waarbij België zich afscheidde van het Verenigd Koninkrijk en onafhankelijk werd. Ten minste 60 van de 200 leden van de Nationale Conventie, de eerste wetgevende vergadering van de nieuwe staat, waren vrijmetselaars^[4].

Op 23 februari 1833 werd het Grootoosten van België opgericht door een twaalftal loges, onder bescherming van koning Leopold I van Saksen-Coburg-Gotha. De koning, zelf ingewijd in het Zwitserse Bern in de loge Zur Hoffnung, vertrouwde de functie van grootmeester toe aan de politicus baron Goswin de Stassart. De obediëntie werd als regulier erkend door de United Grand Lodge of England.

Sommige loges, zoals Septentrion en Les Vrais Amis te Gent, L'Accord Parfait te Lokeren en L'Aménité te Sint-Niklaas bleven nog lange tijd trouw aan het Grootoosten der Nederlanden. In 1835 werd te Gent de loge La Félicité Bienfaisante heropgericht onder het Grootoosten der Nederlanden. Het Gentse en Oost-Vlaamse orangisme bleef vele decennia nawerken.

Op 20 november 1834 ontstond onder impuls van de loge Les Amis Philanthropes de Université Libre de Bruxelles. De latere grootmeester Pierre-Théodore Verhaegen was de grote promotor.

In 1837 verscheen er van de hand van kardinaal Engelbert Sterckx een schrijven gericht aan alle katholieken dat in navolging van de encycliek Mirari Vos uit 1832 het onverenigbaar was lid te zijn van vrijmetselaarsloges. Vele katholieken verlieten de loges, waaronder Félix de Mérode die in 1830 was ingewijd in de Brusselse loge L'Union des Peuples. De loges werden kernen van antiklerikaal verzet. Tussen 1834 en 1842 richtte het Grootoosten van België veertien nieuwe loges op.

Onder impuls van de vrijmetselarij werd in 1841 de Société de l’Alliance opgericht, die in 1846 zou uitgroeien tot de liberale partij. De politicus Eugène Defacqz werd de eerste voorzitter, hij was tevens grootmeester van het Belgische Grootoosten. In 1847 won de Association libérale et constitutionelle de parlementsverkiezingen en werd voor het eerst een homogeen liberaal kabinet gevormd, onder leiding van Charles Rogier. De liberalen konden vervolgens decennia aan de macht blijven, tot 1884.

In 1854 en na meer dan tien jaar discussie, werd artikel 154 van de ordegrondwet van het Grootoosten van België - het maçonnieke basisbeginsel, dat er geen politieke of religieuze discussies mochten plaatsvinden in de schoot van de loge - officieel afgeschaft. De loges werden een toevluchtsoord van de progressieve en conservatieve liberalen, die zich door het Unionisme bedrogen voelden.

Nog voor de Grand Orient de France hiertoe overging in 1875, besloot het Grootoosten reeds in 1872 elke verplichte verwijzing naar de Opperbouwmeester van het Heelal uit haar statuten te schrappen. De loges die dat en andere naar de godsdienst verwijzende symbolen wilden behouden konden dat echter blijven doen. Dit leidde echter tot de afsplitsing van een aantal loges, zoals Les Vrais Amis de l'Union, die zich onder de Opperraad van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus voor België schaarden. De erkenning van het Grootoosten als reguliere obedientie werd snel hierna ingetrokken.

Tot 1880 stond het Grootoosten in concurrentie met de Opperraad van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus voor België. Beide obediënties werkten in alle graden de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus (A.A.S.R.). In 1880 kwam een einde aan deze situatie en werd een historisch vriendschapsverdrag gesloten. Het Grootoosten zou vanaf dat moment formeel uitsluitend en exclusief optreden in de drie symbolische basisgraden, de Opperraad in de dertig hogere graden van de A.A.S.R.

In de 19e eeuw speelden de loges van het Grootoosten een belangrijke rol in de verschillende emancipatorische bewegingen: de Vlaamse beweging, het algemeen stemrecht, staatsonderwijs voor iedereen, nieuwe onderwijsmethoden, hervorming van het kiesstelsel en de emancipatie van de vrouw.

In de 20e eeuw werd er vooral gewerkt aan het opbouwen van een netwerk van vrijzinnige organisaties die actief waren op zowat alle maatschappelijke terreinen zoals de Liga voor het Onderwijs of de Belgische Liga voor de Rechten van de Mens (1901).

Op 21 november 1910 hield Georges Martin, grootmeester van de Ordre Maçonnique Mixte International Le Droit Humain (D.H.) een voordracht in de loge Les Amis Philantropes (n^o 1) te Brussel. Als gevolg hiervan werd op 22 februari 1911 de eerste Belgische loge van Le Droit Humain opgericht, n^o 45 Egalité te Brussel in de tempel van Les Amis Philantropes. Vele loges zonden schriftelijke steunbetuigingen. Alhoewel het Grootoosten van België Le Droit Humain niet officieel erkende en samenwerking zeer omstreden was, affilieerden vele mannelijke vrijmetselaars bij deze gemengde obediëntie, bijvoorbeeld door dubbel lidmaatschap. Vanuit deze pioniersloge zou in 1928 de Belgische federatie van Le Droit Humain ontstaan.

In de voetsporen van het Belgische kolonialisme werden ook in Belgisch-Congo loges opgericht voor de aanwezige Belgen, twee in Stanleystad en één in Elisabethstad en enkele kleinere steden.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden voor het eerst socialisten opgenomen in de Belgische regering. Dit werd voorbereid en begeleid vanuit het Grootoosten. De liberalen Albert Goblet d'Alviella en Paul Hymans en de socialist Emile Vandervelde, allen leden van Les Amis Philantropes (n^o 1) Bruxelles werden lid van het oorlogskabinet. Alhoewel de vrijmetselarij tijdens de Eerste Wereldoorlog niet werd verboden op Belgische bodem door de Duitse militaire overheid, werd de werking moeilijker. Oorlogsloges werden opgericht: La Patrie n^o 1 in onbezet België in De Panne, Nous Maintiendrons in Den Haag, Albert de Belgique in Londen, La Belgique in Parijs en La Patrie n^o 2 in Calais.

Na de Eerste Wereldoorlog werd door Emile Lefèvre en Gaston Vandermeeren een campagne gevoerd om de opname van vrouwen in het Grootoosten te realiseren. Een stemming in 1920 gaf als uitslag 15 loges tegen en 6 loges - waarvan 5 uit Vlaanderen - voor.

Het Grootoosten trachtte in 1925 een internationale samenwerking van vrijmetselaars op te zetten, om een pacifistisch ideaal van wereldvrede na te streven. Daartoe werd de Internationale Vrijmetselaarsfederatie van de Volkenbond opgericht, dit project was echter geen lang leven beschoren. Ook werd het Grootoosten lid van de in 1921 opgerichtte Association Maçonnique Internationale.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden talrijke vrijmetselaars weggevoerd naar concentratiekampen. Anderen werden door de knokploegen van Vlaamse en Waalse collaborateurs omgebracht, waaronder de Antwerpse liberale schepen Eric Sasse, de grootmeester en gewezen minister Jules Hiernaux en zijn voorganger, de Naamse provinciegouverneur en oud-minister François Bovesse. De vrijmetselarij werd officieel verboden door de Duitse bezetter en opnieuw werden er oorlogsloges opgericht: Albert de Belgique in Londen en Belgique-Luxembourg in New York. Ook in concentratiekampen werden loges opgericht: Liberté Chérie in Kamp Esterwegen en L'Obstinée in Fischbeck (Hamburg).

Het Grootoosten van België kwam zwaar gehavend uit de oorlog en werd meteen geconfronteerd met een conflict, hoofdzakelijk tussen leden die de oorlog in ballingschap beleefd hadden en dezen die de bezetting hadden ondergaan. Contacten met de internationale en reguliere vrijmetselarij waren de inzet, de ondergrond van het conflict bleef dezelfde, de keuze tussen religieus dogmatisme of gewetensvrijheid. De aanleiding was een discussie over het opnieuw aanknopen van contacten met de Duitse Vrijmetselarij.

Op 4 december 1959 scheurden vijf loges - La Parfaite Intelligence et l’Etoile Réunies te Luik, La Constance te Leuven, Marnix van Sint-Aldegonde te Antwerpen, Tradition et Solidarité te Brussel en Septentrion te Gent - zich van het Grootoosten af. Twee dagen later vormden zij in Luik de Grootloge van België (G.L.B.). Weldra volgden nog verschillende werkplaatsen, terwijl sommige, zoals De Zwijger te Gent en Les Amis du Commerce et la Persévérance Réunis te Antwerpen zich in twee groepen splitsten: de ene helft bleef bij het Grootoosten en de andere helft ging naar de Grootloge van België. De reden van de breuk moet onder andere gezocht worden in de aanhoudende discussie omtrent erkenning van de Belgische adogmatische vrijmetselarij door de United Grand Lodge of England als regulier..

Als gevolg hiervan werd het vriendschapsverdrag met de Opperraad van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus voor België opgezegd. In de schoot van het Grootoosten ontstond vervolgens het Soeverein College van de Schotse Ritus voor België in 1962.

In 1983 werd door het Grootoosten de Leerstoel Théodore Verhaegen opgericht aan de Université Libre de Bruxelles en de Vrije Universiteit Brussel, naar aanleiding van het 150-jarig bestaan. Ook werd bij deze gelegenheid een postzegel uitgebracht door De Post.

In Brussel ontplofte op 28 september 1986 een bom voor de ingang van het hoofdkwartier van het Grootoosten in de Lakensestraat te Brussel. Deze aanslag werd nooit opgeëist en de daders werden nooit gevonden^[5].

Op 6 maart 2008 vond een historisch debat plaats tussen de grootmeester van het Grootoosten van België, Henri Bartholomeeusen en de Belgische primaat Godfried kardinaal Danneels^[6].

In maart 2009 werd een hoorzitting georganiseerd in het Europees Parlement omtrent 'De Laïciteit in de Europese Unie' door PS-politica Véronique De Keyser namens de PSE-fractie. De grootmeesters van het Grootoosten van België en het Grand Orient de France, Bertrand Fondu en Pierre Lambicchi, en de grootmeesteressen van de Vrouwengrootloge van België en de Grande Loge Féminine de France, Jacqueline Lambermont en Yvette Nicolas hielden er voordrachten met betrekking tot de verhouding van de Europese vrijzinnigheid tot de vrijmetselarij.