Internationale vrijmetselarij

In 1889 trachtte het Grand Orient de France een Fédération Maçonnique Internationale in het leven te roepen naar aanleiding van een internationaal vrijmetselaarscongres te Parijs. Deze poging had echter geen succes en werd gevolgd door een aantal nieuwe onvruchtbare pogingen in 1894 (Antwerpen), 1896 (Den Haag) en opnieuw Parijs in 1900.

In 1900 vond ter gelegenheid van de vijfde Parijse wereldtentoonstelling een internationaal vrijmetselaarscongres plaats. Onder leiding van de Zwitserse vrijmetselaar Edouard Quartier-La Tente (1855-1925), grootmeester van de Grande Loge Suisse Alpina (G.L.S.A.), werd gesproken over de oprichting van een Bureau International de Relations Maçonniques (Duits: Internationales Büro für freimaurerische Beziehungen).

Dit leidde twee jaar laten tot een internationaal vrijmetselaarscongres te Genève, waar Quartier-La Tente opdracht kreeg een dergelijke organisatie op te richten. Op 1 januari 1903 meldde hij aan de deelnemende obediënties de oprichting van de Internationale freimaurerische Geschäftsstelle in Neuchâtel, waarvan hij de directeur werd. Hij zou dit blijven totdat door de chaos van de Eerste Wereldoorlog de organisatie zijn activiteiten moest staken en in 1920 werd ontbonden.

Nadat eerste een schriftelijke gedachtewisseling had plaatsgevonden tussen de Grande Loge SuIsse Alpina, het Grootoosten der Nederlanden en de Grand Lodge of New York, kwam in maart 1921 een aantal vrijmetselaars bijeen in Genève op uitnodiging van de G.L.S.A. Hier werd het principebesluit genomen om de Association Maçonnique Internationale op te richten, wat vervolgens op de conventie van 19-21 oktober 1921 officieel gebeurde. Naast de drie eerder genoemde obediënties waren onder de oprichters het Grootoosten van België, het Grand Orient de France, de Grande Loge de France en verschillende andere Europese obediënties. De organisatie werd statutair gevestigd in Genève en de eerste voorzitter werd Edouard Quartier-La Tente (1921-1925).

De organisatie groeide gestaag en in 1924 waren er al 30 obediënties lid, waaronder een aantal uit Zuid-Amerika. Omdat de statuten mede onder invloed van de Grand Orient de France waren tot stand gekomen en elke referentie naar de Opperbouwmeester van het Heelal of het Boek der Heilige Wet werd weggelaten, verliet de Grand Lodge of New York de organisatie in 1924, gevolgd door het Grootoosten der Nederlanden.^[1] Deze laatste zou echter in 1927 weer terugkeren.

Na de Tweede Wereldoorlog werd door de United Grand Lodge of England druk uitgeoefend op de reguliere obediënties om de contacten met de liberale vrijmetselarij te verbreken. Toen de Grande Loge Suisse Alpina zich naar aanleiding hiervan terugtrok uit de Association Maçonnique Internationale, hield de organisatie in 1950 op te bestaan.

Op 15 mei 1954 werd de Conventie van Luxemburg in het leven geroepen door het Grootoosten der Nederlanden, de Grande Loge de Luxembourg, de Vereinigte Großlogen von Deutschland, de Grande Loge Suisse Alpina en de Großloge von Österreich, in een poging de scheiding tussen reguliere en liberale vrijmetselarij te overbruggen. In 1955 traden de Grande Loggia d'Italia en de Grande Loge de France toe^[2].

Er werd van de liberale leden vereist dat men binnen de vijf jaar na toetreding de Oude Landmerken van de vrijmetselarij overnam in de interne werking. De Britse vrijmetselarij oefende echter zware druk uit op de reguliere obediënties om zich van het project te distantiëren wat er toe leidde dan het Grootoosten van Nederland in 1960 de Conventie verliet, waarna het einde ervan snel volgde.

In 1996 werd de Association Maçonnique Intercontinentale Libérale (A.M.I.L.) opgericht door het Grootoosten van België, het Grand Orient de France en enkele andere liberale obediënties. Deze obediënties hadden dat jaar het Centre de Liaison et d'Information des Puissances maçonniques Signataires de l'Appel de Strasbourg (C.L.I.P.S.A.S.) verlaten. Zijn ondertekenden het Appel van Santiago de Chile wat een verdere uitwerking van het Appel van Straatsburg - het basisdocument van C..L.I.P.S.A.S. - wilde zijn.^[3]

In 1998 werd vanuit de A.M.I.L. het Secrétariat International Maçonnique des Puissances Adogmatiques (S.I.M.P.A) opgericht. Deze organisatie legde een nog sterkere nadruk op vrijzinnigheid dan C.L.I.P.S.A.S. Begin eenentwintigste eeuw telde S.I.M.P.A. 27 leden, waaronder de Belgische federatie Le Droit Humain, de Vrouwengrootloge van België en de Grootloge van België. Vanaf 2010 liep het ledental echter sterk terug en werd S.I.M.P.A. een slapende organisatie.

Het Centre de Liaison et d'Information des Puissances maçonniques Signataires de l'Appel de Strasbourg (C.L.I.P.S.A.S.) is een van de grootste internationale koepelorganisaties van liberale of adogmatische maçonnieke obediënties. Het doel van deze organisatie is de onderlinge samenwerking te coördineren en optimaliseren.

Op 22 januari 1961 werd C.L.I.P.S.A.S. te Straatsburg opgericht door een elftal obediënties, mede als gevolg van het opheffen van de Conventie van Luxemburg. Dit gebeurde op initiatief van de Grand Orient de France en het Grootoosten van België met de bedoeling vrijmetselaars bij elkaar te brengen die de absolute gewetensvrijheid als hoogste goed hebben.

Verschillende Nederlandse en Belgische liberale obediënties zijn lid geweest van C.L.I.P.S.A.S., maar allen hebben inmiddels de organisatie weer verlaten. C.L.I.P.S.A.S. telt meer dan 100 leden uit alle delen van de wereld.

De Confederación Masónica Interamericana (C.M.I.) is een samenwerkingsverband van overwegend Latijns-Amerikaanse obediënties. Vanuit historische banden zijn ook enkele Europese obediënties lid waaronder de Grande Loge Nationale Française. De C.M.I. overkoepelt een kleine 100 obediënties.

De organisatie is ontstaan vanuit een bijeenkomst in 1932 welke georganiseerd werd door de grootloge van Chili, de eerste conferentie van de symbolische vrijmetselarij van Zuid-Amerika. Deze bijeenkomst vond plaats in Santiago, maar kende een beperkte opkomst. Daarna vonden nog verschillende bijeenkomsten plaats, met als hoogtepunt de intercontinentale bijeenkomst ter gelegenheid van de Pan-Amerikaanse dag op 14 april 1947 in Montevideo. Op deze dag werd door de aanwezige obediënties de Confederación Masónica Interamericana opgericht.

Naast C.L.I.P.S.A.S. werd in 1982 ook het Centre de Liaison International de la Franc-Maçonnerie Féminine (C.L.I.M.A.F.) opgericht, exclusief voor vrouwelijke vrijmetselaars^[4]. Deze koepelorganisatie werd opgericht door de Vrouwengrootloge van België, de Grande Loge Féminine de France en de Gran Loggia Massonica Femminile D'Italia.

Eeen tiental obediënties zijn lid van C.L.I.M.A.F.

In 1961 werd de International Masonic Union Catena opgericht als internationale wereldwijde organisatie van gemengde obediënties van vrijmetselaarsloges. Zij is ontstaan op initiatief van drie obediënties: de Nederlandse Grootloge der Gemengde Vrijmetselarij, Humanitas – Freimaurergroßloge für Frauen und Männer in Deutschland en de Österreichischer Universaler Freimaurerorden - Humanitas. Dit waren alle drie gemengde nationale obediënties die zich uit onvrede met het centralische federalisme van de Ordre Maçonnique Mixte International Le Droit Humain daarvan hadden afgesplitst

Doel van de organisatie is ook hier de onderlinge samenwerking te coördineren en optimaliseren. De International Masonic Union Catena overkoepelt ca. 10 obediënties.

In 2000 werd de Confédération des Grandes Loges Unies d'Europe opgericht door de Grande Loge de France, de Grande Loge Traditionnelle et Symbolique Opéra en de Nationale Grootloge van Joegoslavië (nu Servië en Montenegro). De leden beroepen zich erop, ondanks dat zij niet erkend worden door de United Grand Lodge of England, uitdrukkelijk met de Oude Landmerken te werken.

In 2020 transformeerde de organisatie in de Confédération Internationale des Grandes Loges Unies de Rite Ecossais Ancien et Accepté (C.I.G.L.U.), welke anno 2026 meer dan 30 leden kent^[5].

In 2001 werd de Catena di Unione Massonica Iniziatica Mediterranea of Chaîne Unissante des Puissances Maçonniques Méditerranéennes opgericht^[6], met als doel de liberale obediënties rondom de Middellandse Zee te verenigen. De organisatie veranderde later haar naam in Unione Massonica del Mediterraneo of Union Maçonnique de Méditerranée (U.M.M.). Oprichtende leden waren de Gran Loggia d' Italia en de Διεθνές Τεκτονικό Τάγμα ΔΕΛΦΟΙ (Internationale Vrijmetselaars Orde DELPHI) uit Griekenland.

Zij verenigt een vijftiental obediënties.

De Adogmatic Association for Central and Eastern Europe is op 22 april 2001 opgericht in Boedapest en verenigt de liberale obediënties van Centraal en Oost-Europa^[7]. De organisatie heeft een tiental leden.

De European Masonic Alliance is opgericht op 2 december 1989 en verenigt een aantal liberale - overwegend West-Europese - obediënties^[8]. Zij vetegenwoordigt de Europese vrijmetselarij in de dialoog met Europese instellingen en de landen van Europa in de breedste zin van het woord

Zij kent vijfendertig leden uit veertien verschillende landen, waaronder alle Belgische liberale obediënties en de Nederlandse Grootloge der Gemengde Vrijmetselarij.

Een andere poging om tot internationale samenwerking te komen was de oprichting van Espéranto Masona, naar aanleiding van een internationaal Esperanto-congres dat te Boulogne-sur-Mer werd gehouden op 8 september 1905. Individuele vrijmetselaars uit Frankrijk, Duitsland en Zwitserland traden toe tot de organisatie. In 1913 werd de naam gewijzigd in Universala Framasona Ligo en er werden bijeenkomsten gehouden die samenvielen met de internationale Esperanto-congressen.

In 1923 kwam hieruit te Neurenberg de Internationale Freimaurer Liga voort, en er werden ook landgroepen opgericht. In 1926 werd op een bijeenkomst in Wenen de strikte politieke en confessionele neutraliteit van de Liga vastgelegd. Initieel was de organisatie alleen bedoeld voor leden van reguliere obediënties. maar later werden - onder meer als gevolg van belangstelling uit Zuid-Amerikaanse landen - ook leden van liberale obediënties toegelaten.

Door de dreiging van de Tweede Wereldoorlog kwamen de internationale bijeenkomsten steeds meer onder druk te staan. De laatste bijeenkomst voor de oorlog was in 1939 in Amsterdam, waar onder meer grootmeester Hermannus van Tongeren van het Grootoosten der Nederlanden sprak en de naam van de organisatie gewijzigd werd in Universelle Freimaurer Liga (U.F.L.). Na het uitbreken van de oorlog bleef slechts de Zwitserse landgroep bestaan.

Na de oorlog werd de Nederlandse landgroep op 11 juli 1945 heropgericht en in 1947 werd te Bazel weer een internationaal congres gehouden. In 1954 werd Jan Onderdenwijngaard gekozen tot voorzitter van de landgroep Nederland en vervolgens tot wereldvoorzitter van de Internationale Liga. Hij zou echter een conflict krijgen met het Grootoosten der Nederlanden en later de Grootloge der Nederlanden oprichten. In 1978 werd de landgroep Nederland opgeheven door een gebrek aan leden.

Anno 2026 is de U.F.L. nog steeds actief en heeft landgroepen in verschillende landen, waaronder Zwitserland, Frankrijk en Duitsland^[9].

In 1987 werd door een aantal vrijmetselaars uit verschillende Europese landen het initiatief genomen om meer te leren van elkaars gebruiken en traditities. Dit leidde tot de oprichting van de European Masonic Association op 2 december 1989 in Frankfurt ^[10]. Het lidmaatschap staat open voor vrijmetselaars van Europese obediënties die erkend worden door de United Grand Lodge of England.

Er wordt twee keer per jaar een bijeenkomst gehouden, in het voorjaar in Engeland en in het najaar in een Europese stad. Hierbij staat de verbroedering centraal.