Economie van Oekraïne

Op 24 augustus 1991 verklaarde Oekraïne zich onafhankelijk van de Sovjet-Unie.^[24] De economie van de nieuwe staat leed in de daaropvolgende jaren onder enorme productiedalingen en een stijgende inflatie.^[25]

Als reactie op de hyperinflatie verving de Nationale Bank van Oekraïne in september 1996 de nationale munteenheid, de karbovanets, door de hryvnia en beloofde deze stabiel te houden ten opzichte van de Amerikaanse dollar.^[25] De munt bleef instabiel tot eind jaren negentig, vooral tijdens de Roebelcrisis.

De diepe recessie in de jaren negentig leidde tot een relatief hoog armoedecijfer, maar vanaf 2001, zeven opeenvolgende jaren van economische groei, verhoogden de levensstandaard voor de meeste burgers. Een rapport van de Wereldbank uit 2007 merkte op dat: "Oekraïne een van de scherpste dalingen in armoede van alle transitie-economieën in de afgelopen jaren heeft geregistreerd. Het armoedepercentage, gemeten tegen een absolute armoedegrens, daalde van een hoogtepunt van 32% in 2001 tot 8% in 2005."^[26] De VN merkte op dat Oekraïne de absolute armoede had overwonnen en dat er in 2009 alleen nog sprake was van relatieve armoede.^[27]

Oekraïne profiteerde van zeer lage arbeidskosten, iets lagere tarieven en hoge prijzen van zijn belangrijkste exportproducten, maar werd tegelijkertijd geconfronteerd met aanzienlijk hogere niet-tarifaire belemmeringen. Rusland rekent Oekraïne sinds eind 2008 geen prijzen meer aan voor aardgas die onder de wereldmarktprijzen liggen. Dit leidde tot diverse gasgeschillen tussen Rusland en Oekraïne.^[28][29] Oekraïne heeft zwaar geleden onder de economische crisis van 2008. Hierdoor ontstond er een droogte in de kapitaalstromen van het land.

Begin februari 2014 veranderde de Nationale Bank van Oekraïne de hryvnia in een fluctuerende/zwevende valuta in een poging om te voldoen aan de eisen van het IMF en een stabiele prijs voor de valuta op de valutamarkt af te dwingen.^[30] In 2014 en 2015 verloor de hryvnia ongeveer 70% van zijn waarde ten opzichte van de Amerikaanse dollar.^[31]

Het IMF stemde in met een vierjarig leningsprogramma ter waarde van ongeveer 17,5 miljard dollar in acht tranches over 2015 en 2016, onder voorwaarden die economische hervormingen inhielden.^[32] Door gebrek aan vooruitgang bij de hervormingen werden echter in 2015 slechts twee tranches van 6,7 miljard dollar uitbetaald. Een derde tranche van 1,7 miljard dollar werd voorlopig gepland voor juni 2016, onder voorbehoud van de inwerkingtreding van 19 verdere hervormingsmaatregelen.^[33][34] Sommige westerse analisten waren van mening dat grote buitenlandse leningen niet de hervormingen aanmoedigden, maar de corrupte onttrekking van fondsen aan het land mogelijk maakten.^[35]

Oekraïne weigert sinds december 2015 te betalen en blijft daardoor feitelijk in gebreke bij de betaling van een schuld van 3 miljard dollar aan Rusland. Deze betaling maakte deel uit van een Oekraïens-Russisch actieplan uit december 2013.^[36]

The Economist heeft de ernst van de recessie in Oekraïne vergeleken met die van de Griekse recessie in 2011-2012 – wijzend op een daling van het bbp van 8-9% in Oekraïne van 2014 tot 2015 en een daling van het bbp van 8,1% in Griekenland in 2011-2012, en merkte op dat niet alle gebieden in Oekraïne in gelijke mate werden getroffen door de economische neergang. Donetsk en Loehansk (het conflictgebied) zagen de industriële productie met respectievelijk 32% en 42% dalen. Aan de andere kant boekte Lviv, gelegen op meer dan 1000 km van het conflict, de grootste stijging van de werkgelegenheid in het land.^[37]

In het eerste kwartaal van 2019 werd China de grootste handelspartner van Oekraïne en verving daarmee Rusland.^[38][39]

In 2020 daalde het bbp van Oekraïne met 4,4% als gevolg van de COVID-19-pandemie.^[40] Op 27 oktober 2020 oordeelde het Constitutionele Hof van Oekraïne dat anti-corruptiewetgeving, inclusief de verplichte elektronische aangifte van inkomsten, ongrondwettelijk was.^[41] President Volodymyr Zelensky waarschuwde dat als het Oekraïense parlement deze anti-corruptiewetten niet zou herstellen, buitenlandse hulp, leningen en visumvrij reizen naar de Europese Unie in gevaar waren. De gouverneur van de Nationale Bank van Oekraïne meldde dat Oekraïne de geplande IMF-lading van $ 700 miljoen niet vóór eind 2020 zal ontvangen vanwege het probleem. IMF-beoordelingsteams hadden Kiev acht maanden niet bezocht, wat nodig is voor de vrijgave van verdere IMF-leningtranches.^[42][43] In februari 2021 schreef econoom Anders Åslund: "Maandenlang hebben hoge Oekraïense functionarissen beweerd dat de Oekraïense regering alles heeft gedaan wat het [IMF] maar kon eisen", maar "dit mooie gepraat stond altijd los van de realiteit", en de relatie met het IMF blijft kritiek.^[44]

Op 21 juli 2022 devalueerde Oekraïne de Oekraïense hryvnia met 25% ten opzichte van de Amerikaanse dollar vanwege de economische impact van de aanhoudende Russische invasie in Oekraïne, om valutaspeculatie te elimineren en de internationale concurrentiepositie van het bedrijfsleven te verbeteren. De dag ervoor had het land een betalingsstop van twee jaar op internationale obligaties aangevraagd; in 2020 had het een buitenlandse schuld van $ 130 miljard.^[45] Toen de Russische invasie in 2022 begon, voorspelde het IMF dat de Oekraïense economie met wel 35% zou krimpen.^[46] Ondanks verbeteringen, net als in Moldavië, blijft corruptie in Oekraïne een obstakel voor toetreding tot de EU; Het land stond op de 104e plaats van de 180 in de Corruptieperceptie-index voor 2023.^[47]

Na het uitbreken van de Russisch-Oekraïense oorlog in 2022 daalde het bbp van Oekraïne met bijna 30%. Ondanks de economische groei in 2023 en 2024 blijft de economie kleiner dan vóór de oorlog. In 2023 steeg het bbp met 5,3% en in 2024 met 3,6%.^[48] Het Internationaal Monetair Fonds voorspelt dat de bbp-groei van Oekraïne in 2025 zal vertragen tot tussen de 2% en 3%, daarbij verwijzend naar uitdagingen zoals een tekort aan arbeidskrachten, schade aan de energie-infrastructuur en de aanhoudende oorlog.^[49]