Nederlandse leeuw

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden die die tijdens de Tachtigjarige Oorlog door de Unie van Utrecht van 1579 was ontstaan, had in het begin geen eigen wapen. De eerste maanden gebruikte de Staten-Generaal het zegel van Brabant, omdat Brabant toen het toonaangevende gewest was in de Habsburgse Nederlanden; het lag in het midden, de regeringszetel was gevestigd in Brussel en economisch was het zeer welvarend. Maar de hertog van Parma, de Spaanse generaal Alexander Farnese, begon in 1579 een veldtocht tegen de opstandige gewesten (Parma's Negen Jaren) en veroverde daarbij al snel verscheidene Brabantse steden ('s-Hertogenbosch op 1 juli 1579, zie Schermersoproer), terwijl Leuven en Diest al in Spaanse handen waren. Hierdoor was Brabant geen goed symbool meer voor de Nederlandse Opstand, en stapte men over op een ander wapen, de Generaliteitsleeuw.

Deze nieuwe Generaliteitsleeuw mocht uiteraard niet te veel op een van de wapens van de afzonderlijke gewesten lijken. Als model werd het wapen van Holland gekozen, dat nu het meest invloedrijke opstandige gewest was (Brabant en Vlaanderen werden zwaar belegerd door de Spanjaarden en vielen in 1585 volledig in Spaanse handen). Het wapen van Holland werd omgekeerd zodat een gouden leeuw op een rood veld ontstond. Deze leeuw kreeg een pijlenbundel en een zwaard, het zwaard ontleend aan het helmteken van Karel V in zijn zegel als "Heer der Nederlanden" en de pijlenbundel als symbool van eendracht. Hun soevereiniteit benadrukten de " Hoogmogende heren" van de Staten-Generaal door in 1609 een koningskroon op hun wapen te plaatsen. De pijlen werden voortaan naar boven gericht afgebeeld; het aantal bleef lange tijd 17, ondanks dat de Unie van Utrecht in het begin 11 gewesten telde, na de Val van Antwerpen in 1585 nog 6 en na de Reductie van Groningen 7. Pas in 1606 werd het aantal pijlen op het wapen vastgesteld op 7, maar het zegel bleef tot 1795 17 pijlen verbeelden.^[2][3]

Zie Zegel van de Bataafse Republiek voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ook de in 1795 gestichte Bataafse Republiek gebruikte in haar eerste jaar nog het wapen van de Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden; de Nederlandse leeuw of generaliteitsleeuw met kroon , pijlenbundel en zwaard. Op 4 mei 1796 werd dit wapen vervangen door een vrije tekening van een niet heraldische leeuw en een Nederlandse Maagd rond een altaartje met een onttakeld anker. Men besloot de statenleeuw met het devies Concordia Res Parvæ Crescunt ( Latijn:"Door eendracht groeit het kleine" of "Eendracht maakt macht") wél aan te houden als muntstempel, maar in het vignet van het staatsblad nam de Franse revolutionaire leus "Vrijheid , Gelijkheid en Broederschap" de plaats van het wapen in.^[4]

De vervanging in 1801 van de Bataafse Republiek door het Bataafs Gemenebest had ook zijn consequenties voor de heraldiek. Op 12 april 1802 besloot het Wetgevend Lichaam dat een gouden leeuw op een rood veld wederom het wapen van de republiek zou zijn. Het aantal pijlen dat de leeuw in de poot draagt werd niet vastgesteld.^[4]

Zie Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Wanneer Nederland in 1815 een koninkrijk wordt, krijgt het een nieuw rijkswapen. Het Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden waarbij de generaliteitsleeuw wordt gecombineerd met het wapen van Nassau. De gouden leeuw op het blauw met goud geblokte wapenschild van Nassau wordt vervangen door de generaliteitsleeuw. Anders gezegd wordt het wapen van Nassau vermeerderd met de koninklijke kroon, de pijlenbundel en het zwaard van de generaliteitsleeuw. Vanaf dat moment spreekt men doorgaans niet meer van de generaliteitsleeuw maar van de Nederlandse Leeuw.^[2]

Het wapen van het Koninkrijk der Nederlanden is het wapenschild van Nederland

In azuur, bezaaid met blokjes van goud, een leeuw van goud, gekroond met een kroon van drie bladeren en twee parelpunten van hetzelfde, getongd en genageld van keel, in de rechtervoorklauw opgeheven houdende in schuinlinkse stand een zwaard van zilver met gevest van goud en in de linkervoorklauw een bundel van zeven pijlen van zilver met punten van goud, de pijlen tezamen gebonden met een lint mede van goud.

Het nieuwe koninklijke wapen van Nederland is gebaseerd op het wapen van Nassau waarbij de leeuw wordt vervangen wordt door de generaliteitsleeuw, compleet met zwaard, pijlen en kroon. Anders gezegd wordt het wapen van Nassau uitgerust met de kroon, pijlenbundel en zwaard van de generaliteitsleeuw. Vanaf dat moment spreekt men eerder van de Nederlandse leeuw dan de generaliteitsleeuw en staat hij dus op een blauw met goud geblokt schild.^[2]

Het wapen van Nassau is het wapenschild die inspiratie vormde voor het wapen van Nederland.

In azuur, bezaaid met blokjes van goud, een leeuw van goud, getongd en genageld van keel

Het nieuwe koninklijke wapen van Nederland is gebaseerd op het wapen van Nassau. In hat wapen van Nassau heeft de leeuw geen zwaard, pijlen en kroon vast, deze werden later toegevoegd op het wapen van Nederland. De leeuw noemde toen nog de generaliteitsleeuw maar nadat het zwaard, de pijlen en de kroon eraan werden toegevoegd sprak men meer van de Nederlandse leeuw.^[2]

Het wapen van De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden is het wapenschild die inspiratie vormde voor het wapen van Nederland.

In azuur, bezaaid met blokjes van goud, een leeuw van goud, getongd en genageld van keel

Het nieuwe koninklijke wapen van Nederland is gebaseerd op het wapen van De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Dit wapen is gebaseerd op het wapen van Holland, een gouden leeuw op een rode achtergrond. In het wapen van de Republiek werd een zwaard, pijlen en kroon toegevoegd aan de leeuw, deze werden dan ook later toegevoegd aan het wapen van Nederland. De leeuw noemde toen nog de generaliteitsleeuw.