Zegel van de Bataafse Republiek
Het Zegel van de Bataafse Republiek was een grootzegel waarmee vanaf 1796 officiële besluiten, overheidspublicaties en persoonsbewijzen werden bekrachtigd. Het werd ingevoerd als vervanging voor het zegel met de generaliteitsleeuw
| Zegel van de Bataafse Republiek | ||||
|---|---|---|---|---|
.svg.png) | ||||
(Groot) zegel van de Bataafse Republiek (1796-1802) | ||||
| Versies | ||||
.svg.png) (Groot) zegel van de Bataafse Republiek (1802-1806) | ||||
| Details | ||||
| Ingevoerd | 7 mei 1796 15 april 1802 | |||
| Wapenspreuk | Sigillum majus of sigillum minus - Populi Batavi Concordia Res Parvæ Crescunt | |||
| ||||
Ontwerp
De beschrijving van het zegel (1796-182) (met heraldische kleuren):
Het Beeld der Vryheid, houdende in de rechterland de Speer, bekroond met den Hoed der
Vryheid, en rustende met de linkehand op een Altaar, waar op een Boek ligt, verbeeldende
de rechten van den Mensch en Burger. Aan de wederzyde van het Altaar is de
Nederlandsche Waterleeuw, houdende in zyne klaauw de nieuwe Bataafsche Vlag. Op den
voet van het Altaar ziet men een Dolphyn en een Anker. Het randschrift is
Sigillum majus of sigillum minus
Populi Batavi.
Het wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was afgeschaft door de Bataafse Republiek als symbool voor de regio (Noordelijke Nederlanden) hierdoor had de Republiek een nieuw symbool nodig, een heraldisch wapen niet wenselijk was als zijnde “te adellijk”, zou het zegel gaan gelden als meest gebruikte staatssymbool van de Bataafse Republiek, naast de Bataafse vlag.
In de heraldiek geldt de woordelijke beschrijving van een wapen of zegel als de basis van het ontwerp, niet de eerste afbeelding ervan. De afbeelding op het zegel is een interpretatie ervan, die door een andere kunstenaar op een andere wijze kan worden weergegeven, maar waar telkens de beschrijving geldt als uitgangspunt.[1]
Geschiedenis
Onder invloed van de gevolgen van de Franse Revolutie moest in 1795 prins Willem V van Oranje-Nassau, stadhouder van de verenigde provinciën, vluchten naar Engeland. De Patriotten riepen hierop de 'Bataafse Republiek' uit. In het begin van de nieuwe Bataafse Republiek werd de generaliteitsleeuw nog gebruikt als wapen van de Republiek.
Het wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd een jaar later afgeschaft door de Bataafse Republiek als symbool voor de regio, na de afschaffing van het wapen van de voormalige Republiek had de Bataafse Republiek een nieuw symbool nodig, een heraldisch wapen was niet wenselijk als zijnde “te adellijk”, zou het zegel gaan gelden als meest gebruikte staatssymbool van de Bataafse Republiek, naast de Bataafse vlag.
Het besluit om een (nieuw) zegel in te voeren werd door de Nationale Vergadering genomen op 7 mei 1796, op basis van een advies door de “Commissie tot de zaaken van de Griffie”, onder voorzitterschap van de uit Franeker afkomstige jurist Johan Valckenaer. Aan wie het ontwerp van het zegel kan worden toegeschreven is onduidelijk.
In 1802 werd de Maagd toch weer werd vervangen door de leeuw. Op 15 april 1802 wordt de generaliteitszegel ingevoerd. De zeven pijlen keerden in de klauw van de leeuw niet terug, maar werden vervangen door een bundel van vier pijlen. Die verwees immers naar de verdeeldheid in zeven gewesten. Ook de kleuren werden anders: een rode leeuw op een gouden veld. Rond het zegel kwam de tekst “Concordia Res Parvæ Crescunt”, vertaald: Eendracht maakt macht. Dit was ook al tijdens de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de wapenspreuk geweest. Het zegel leek nog het meest op het zegel van vóór 1665.[2][3]
Het staatszegel van de Bataafse Republiek zou na de stichting van het Koninkrijk Holland in 1806 worden vervangen door een (haraldisch) wapen.[4]
Maagd
Zie Nederlandse Maagd voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Nederlandse maagd is een symbool van de Bataafse Republiek en is te zien op het zegel en de vlag van de Republiek De Nederlandse maagd heeft een edel profiel, draagt meestal een Romeins gewaad dat in brede plooien tot op de grond valt en een helm met pluimen. De Bataafse Republiek koos in navolging van Frankrijk in 1796 een Bataafse Maagd om de verworven vrijheid te illustreren. Met een vrijheidshoed op een speer.[4]
De Nederlandse Maagd wordt meestal gezien als verwant aan Minerva en Pallas Athene. Haar attributen zijn een lans, lauwerkrans en vrijheidsmuts (pileus). Tijdens de Franse Revolutie werd Marianne, de Franse maagd, het symbool van de Franse republiek. [4]
Een maagd als verpersoonlijking van een stad of land is een motief dat al in de oudheid op Griekse munten terug te vinden is. In die tijd werd de stedenmaagd vaak vergoddelijkt en dus als godin vereerd. Het motief is altijd blijven bestaan en in de Renaissance werd het weer populair. Het is vooral geschikt als zinnebeeld van een republiek. In Amsterdam is in het Stadhuis (nu Koninklijk Paleis) in 1655 een stedenmaagd te vinden.[4]
Generaliteitsleeuw
Zie Generaliteitsleeuw voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Generaliteitsleeuw was het wapen van de Unie van Utrecht, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en is een voorloper van het Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden. De generaliteitsleeuw wordt vervolgens in 1584 in goud op een rood schild aangenomen als het wapen van Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De kleuren goud op rood zijn een omkering van het op dat moment al gevestigde en herkenbare wapen van Holland, als meest invloedrijke en opstandige gewest uit de Tachtigjarige Oorlog. In 1609 wordt de leeuw vermeerderd met een kroon. Het blijft meer dan 200 jaar in gebruik als wapen van Nederland, tot 179. Hierdoor wordt de naam 'generaliteitsleeuw' vaak als synoniem van het wapen gezien, in plaats van als naam voor de leeuw zelf.[5]
De Bataafse Republiek gebruikte in haar eerste jaar nog het wapen van de Republiek der Zeven Vereenigde Nederlanden; de Nederlandse leeuw of generaliteitsleeuw met kroon , pijlenbundel en zwaard. Op 4 mei 1796 werd dit wapen vervangen door een vrije tekening van een niet heraldische leeuw en een Nederlandse Maagd rond een altaartje met een onttakeld anker. Men besloot de statenleeuw met het devies Concordia Res Parvæ Crescunt ( Latijn:"Door eendracht groeit het kleine" of "Eendracht maakt macht"). Hierdoor verviel het gebruik van de Generaliteitsleeuw na ca. 280 jaar. Wel mocht de oude leeuw daarna twee maal een hergebruik meemaken.[4]
De eerste maal in 1802 toen de Maagd toch weer werd vervangen door de leeuw. Bij de stichting in 1806 van het koninkrijk Holland, onder Lodewijk Napoleon (broer van keizer Napoleon) bleef de leeuw behouden. Het werd daar als belangrijkste onderdeel opgenomen in een nieuw wapen, samen met de Franse keizerlijke adelaar. Nederland werd in 1810 officieel een deel van het keizerrijk van Napoleon en een eigen wapen werd niet meer gebruikt.[4]
Zie ook
Bronnen
- ↑ Koninklijke Bibliotheek: Dagverhaal der handelingen van de Nationaale Vergadering Representeerdende het Volk van Nederland, eerste deel, pagina 419, Uitgeverij Swart en Comp., Den Haag, 1796
- ↑ Hendrik Gartman: Codex novus Batavus, tweede deel, pagina 264-265, Uitgeverij Hendrik Gartman, Amsterdam, 1803
- ↑ Bataafsche Republiek: Notulen van het Staats-bewind der Bataafsche Republiek, Volume 3 (April — Juny 1802), pagina 33-34, 1802
- 1 2 3 4 5 6 https://hubert-herald.nl/Staatswapen2.htm
- ↑ https://www.marceltromp.com/Archief/Provincies%20en%20landstreken/Nederland%20Republiek%20der%207%20Verenigde%20Nederlanden/Republiek%20der%207%20Verenigde%20Nederlanden.html
