Vrijmetselarij in Frankrijk

De vrijmetselarij is na haar ontstaan in Engeland eind zeventiende eeuw overgewaaid naar het Europese continent. Algemeen wordt aangenomen dat de eerste loge in Frankrijk werd opgericht in Parijs in 1725 door Engelse vluchtelingen, die 'the Old Pretender', James Francis Edward Stuart steunden in zijn aanspraken op de Engelse troon.

Het aantal loges nam daarna snel toe en in 1728 verenigden zij zich in een grootloge waarbij Philip Wharton, 1^e hertog van Wharton (1698 -1731) en voormalig grootmeester van de Premier Grand Lodge of England, als eerste onofficiële grootmeester wordt genoemd. Rond 1738 was voor het eerst sprake van de Grande Loge de France waarbij Louis de Pardaillan de Gondrin, 2^e hertog van Antin (1707 - 1743), tot grootmeester werd verkozen.

Relevant in dit kader is ook de rede die Andrew Ramsay in maart 1737 voor de grootloge hield. Ramsay, een Schot die in Engeland was ingewijd in de vrijmetselarij en in de Franse grootloge de functie van grootredenaar bekleedde, stelde dat de vrijmetselarij stamde uit de oudheid en door de kruisvaarders in Jeruzalem opnieuw tot leven was gebracht. Deze rede leidde er toe dat er een groot aantal hogere graden ontstond in Frankrijk.

In 1773 kwam het tot een intern conflict en werd de Grande Loge de France opgeheven. In datzelfde jaar ontstond het Grand Orient de France en de Grande Loge Nationale, deze laatste stond ook bekend als Grande Loge de Clermont.

Nadat in 1789 de Franse Revolutie uitbrak, verdween de vrijmetselarij initieel grotendeels, om vervolgens onder Napoleon Bonaparte weer tot bloei te komen. De Franse revolutionairen wilden echter slechts één obediëntie toestaan op Franse bodem, onder controle van de overheid. In 1799 fuseerde de Grande Loge Nationale met het Grand Oriënt de France, waarbij de laatste naam bleef behouden.

Verschillende vrijmetselaars die behoorden tot de Grande Loge Nationale waren hiermee niet akkoord, en richtten hun eigen loge op, de Loge Mére Écossaisse de France, ook wel Loge Saint-Alexandre d'Écosse genoemd. Deze vormde zich in 1804 om tot Grande Loge Génerale Écossaise de France. Tegelijkertijd werd de Suprême Counseil de France pour le Rite Écossais Ancien et Accepté opgericht, de eerste opperraad in Europa voor de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus (A.A.S.R.). Deze obediënties bleven echter in de schaduw van het Grand Oriënt de France werken.

Nog in datzelfde jaar wilde het Grand Orient de France ook de hogere graden volgens de A.A.S.R. gaan beoefenen en trad daarmee in concurrentie met beide andere obediënties. Dit leidde tot een conflict, dat in 1805 voorlopig werd opgelost door een compromis: het Grand Oriënt de France werkte in de basisgraden van leerling, gezel en meester en oefende daarnaast voortaan de jurisdictie uit over de 4^e tot en met de 18^e graad van de A.A.S.R. Aan de andere kant bleef de Grande Loge Génerale Écossaise de France eveneens verder in de drie basisgraden werken en oefende de Suprême Counseil de France de jurisdictie uit over de 19^e tot en met de 33^e en laatste graad van de A.A.S.R.

Deze oplossing bleef bestaan tot in 1815, in dat jaar richtte het Grand Oriënt de France haar eigen, alternatieve opperraad of Suprême Counseil op voor de hogere graden van de A.A.S.R. Hierdoor staakte de Suprême Counseil de France haar activiteiten tot in 1821. In dat jaar hervatte ze haar activiteiten, en wilde ook in de drie basisgraden opereren. Onder haar impuls werd er vervolgens een nieuwe obediëntie opgericht, de Grande Loge Centrale.

Omdat een zevental loges deze nieuwe obediëntie niet republikeins genoeg vond, splitsten zij zich af om in 1848 een nieuwe obediëntie op te richten, de Grande Loge Nationale de France. Deze obediëntie werd echter verboden door de Franse overheid in 1851.

Op 14 januari 1882 werd de schrijfster Maria Deraismes ingewijd in Loge Les Libres Penseurs in Pecq, aangesloten bij de Grande Loge Symbolique Écossaise (voorheen de Grande Loge Génerale Écossaise de France). Deze inwijding veroorzaakte controverse binnen de mannelijke vrijmetselarij, die vrouwen tot dan toe categorisch uitsloot. De loge werd tijdelijk geschorst; pas nadat men haar naam had verwijderd uit de ledenlijst, werd de loge weer opgenomen in de Grande Loge Symbolique Écossaise ^[2]

Na haar initiatie besloot Maria Deraismes om samen met de arts en politicus Georges Martin na te denken over een hervorming van de vrijmetselarij, die ook vrouwen zou toelaten lid te worden. Dit resulteerde in de oprichting in 1893 van een nieuwe liberale en gemengde obediëntie, de Grande Loge Symbolique Écossaise Le Droit Humain. Deze loge zou internationaal gaan opereren, en naast de drie basisgraden ook werken in de hogere graden van de A.A.S.R. In 1899 veranderde ze haar naam in Ordre Maçonnique Mixte International Le Droit Humain.

In 1894 nam de Grande Loge Centrale de historische naam Grande Loge de France aan. De obediëntie deed een toenaderingspoging tot de Grande Loge Symbolique Écossaise, wat leidde tot een fusie van beide obediënties in 1913.

Vanaf 1901 ontstonden er in de schoot van de Grande Loge de France opnieuw adoptieloges, die toegankelijk waren voor vrouwen. Ook andere obediënties vormden adoptieloges. In 1935 kregen de adoptieloges die behoorden bij de Grande Loge de France bestuurlijke onafhankelijkheid, wat in 1945 leidde tot de vorming van een onafhankelijke obediëntie de Union Maçonnique Féminine de France. In 1952 veranderde de obediëntie haar naam in Grand Loge Féminine de France.

In 1913 verloor het Grand Oriënt de France haar erkenning als reguliere obediëntie door de United Grand Lodge of England. Dit was het gevolg van een lang proces, dat begon in 1877 met het schrappen van de verplichting om te geloven in het bestaan van God en de onsterfelijkheid van de ziel uit haar statuten.

Als gevolg hiervan splitsten een aantal loges en vrijmetselaars zich af en richtten onder de naam Grande Loge Indépendante et Régulière een nieuwe obediëntie op, die wel erkend werd als regulier door de United Grand Lodge of England. De andere Franse obediënties zagen deze nieuwe obediëntie echter als een ongewenste Angelsaksische invloed op de Franse vrijmetselarij en meden contact met haar.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden alle activiteiten rondom de vrijmetselarij verboden door de Duitse bezetter. Na de bevrijding bleek er nog ongeveer een derde deel over te zijn van het ledenaantal van voor de oorlog.

In 1948 veranderde de Grande Loge Indépendante et Régulière van naam en nam de historische naam Grande Loge Nationale Française aan. In 1965 sloot een grote groep loges en vrijmetselaars, afkomstig uit de Grande Loge de France zich aan bij de Grande Loge Nationale Française, in een wens weer aansluiting bij de regulariteit te vinden.

De uitsluiting van de Grand Loge Nationale Française beviel echter niet iedereen even goed. In 1959 splitsten een aantal loges en vrijmetselaars zich af van de Grande Loge Nationale Française en vormden een nieuwe obediëntie, de Grande Loge Nationale Française Opéra. Zij zochten een middenweg tussen de Engelse regulariteit en de Franse vrijzinnigheid als semi-reguliere obediëntie. In 1982 hernoemde de Grande Loge Nationale Française Opéra zichzelf tot Grande Loge Traditionnelle et Symbolique Opéra.

In 1973 splitsten een aantal loges en vrijmetselaars zich af van Le Droit Humain, omdat ze de structuur hiervan te centralistisch vonden. De Grande Loge Mixte Universelle was geboren. In 1982 splitste zich hier weer de Grande Loge Mixte de France van af.

In 2010 besliste het Grand Oriënt de France - tot dan toe alleen toegankelijk voor mannen - dat haar loges zelf mochten beslissen of zij alleen voor mannen, vrouwen of gemengd wilden werken.

In 2012 richtte een kleine groep loges een nieuwe liberale obediëntie op, de Grande Loge de l'Alliance Maçonnique Française. Deze groeide daarna in korte tijd uit tot een van de grotere obediënties van Frankrijk.