Spaklerweg (metrostation)


Spaklerweg
Spaklerweg
Afkorting SLW
Opening 4 juni 1982
Vervoerder GVB
Metrostation
Perrons 2
Perronsporen 4
Metro
LijnRichtingVolgend station

IsolatorwegOveramstel
Centraal StationAmsterdam Amstel

Centraal StationAmsterdam Amstel
GaasperplasVan der Madeweg

Centraal StationAmsterdam Amstel
GeinVan der Madeweg

Tram en/of bus
Nachtbus N85 (staduitwaarts)
Ligging
Plaats Amsterdam
Coördinaten 52° 20 NB, 4° 55 OL
Spaklerweg (metro van Amsterdam)
Spaklerweg
Locatie van het metrostation
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Amsterdam

Spaklerweg is een station van de Amsterdamse metro, vernoemd naar de Spaklerweg in het stadsdeel Oost.

Omschrijving

Het station heeft twee eilandperrons met in totaal vier sporen. Het station is in gebruik genomen op 4 juni 1982, ruim vier en een half jaar na de opening van de Oostlijn.

Oorspronkelijk was het station ontworpen als overstapstation tussen de Oostlijn en een aftakking naar Amstelveen. Omdat deze laatste niet werd aangelegd verbood minister Tjerk Westerterp het in ruwbouw gereed zijnde station in gebruik te nemen, omdat het geen functie meer had en destijds in die omgeving nog nauwelijks bedrijven waren. Uiteindelijk werd het alsnog afgebouwd en op 4 juni 1982 in gebruik genomen, om de Bijlmerbajes en een aantal bedrijven en instellingen die inmiddels in de omgeving van het station waren verschenen een betere verbinding te geven. Tussen de twee perrons verschenen geen sporen, maar werden lantaarnpalen geplaatst. De metrolijnen (Gaasperplas en Gein) stopten alleen op de twee buitenste sporen.

Tussen 30 november 1990 en 3 maart 2019 werd station Spaklerweg ook aangedaan door de Amstelveenlijn (lijn 51) en kwamen er ook sporen tussen de perrons. In die periode werd de binnenzijde van de perrons slechts voor de helft gebruikt door de relatief korte sneltrams en waren ze aan de noordzijde afgeschermd. De Amstelveenlijn is vanaf 3 maart 2019 vervangen door metrolijn 51. Omdat er ook ander materieel ging rijden, zijn de binnenzijde van de perrons sindsdien over de gehele lengte te gebruiken, de keergelegenheid ten noorden van het station is hierbij vervallen. Ten zuiden van het station buigt lijn 51 in westelijke richting af via een onderdoorgang onder de spoorlijn Amsterdam - Elten richting Overamstel. Deze onderdoorgang bestaat uit drie tunnels, waarbij de meest zuidelijke tunnel toegang geeft tot het werkemplacement Spaklerweg.

Spaklerweg was een van de weinige metrostations zonder roltrappen. Sinds de renovatie in 2018 beschikken beide perrons echter over roltrappen. Daarnaast was Spaklerweg tot 2018 het enige bovengrondse station van de Oostlijn zonder een perronkap, maar in 2018 werd deze alsnog aangebracht boven beide perrons. Tegelijkertijd tijd kreeg het gehele station een opknapbeurt. Het kreeg nieuwe belettering bij de in- en uitgangen, de daarvoor bestemde tegels werden gebakken door Koninklijke Tichelaar Makkum; het lettertype is afkomstig van René Knip, die zichzelf echter ziet als grafisch ontwerper en niet als kunstenaar ("Ik ben geen kunstenaar hoor").[1] De belettering van de stationsborden is ontworpen door Gerard Unger (M.O.L.).

De uitgang aan de H.J.E. Wenckebachweg grensde jarenlang aan het gebouw van de Bijlmerbajes, die in 2018-2020 gesloopt werd. Aan de westzijde bevindt zich het terrein van Waternet.

In 2022 werd de westelijke toegang aan de Spaklerweg, waar in 1982 een zeer sobere "constructie van tijdelijke aard" was gerealiseerd, uitgebouwd tot een volwaardige toegang.[2]

Ontwerp

Het uiterlijk van het station maakt deel uit van een hele serie aan bouwwerken die waren ontworpen voor deze metrolijn. Voor dit station is dat enigszins afwijkend, omdat het later dus keer op keer aangepast werd. De van de andere metrostation bekende slurfen voor de roltrappen met betonnen afdak ontbraken en ontbreken hier. Voor de onderbouw zijn wel de brutalistische kenmerken te zien (zie bijvoorbeeld de foto van de hal. Sier van Rhijn en Ben Spängberg waren de hoofdontwerpers voor de Publieke Werken. In beginsel was niet iedereen blij met deze bouwwerken in brutalistische stijl. Ze werd onder meer vergeleken met de betonnen Atlantikwall (Berend Boudewijn), oprit naar concentratiekamp Sobibór en labyrintische grafkelder (Gerrit Komrij). Toch waren er ook positieve meningen van onder meer architecten Pi de Bruin en Izak Salomons. Met de toenemende waardering voor de stijl brutalisme in de 21e eeuw kwam de Oostlijn en dit station in een beter daglicht te staan. Toch verdwenen een aantal brutalistische stations uit de reeks. In 2018 kregen alle stations aan de Oostlijn opknapbeurten. Dit had bijvoorbeeld tot gevolg dat er nieuwe belettering werd aangebracht bij de in- en uitgangen, ook de in- en uitgangen kregen een opener uiterlijk. De belettering is afkomstig uit de fabrieken van Koninklijke Tichelaar Makkum naar ontwerp van Knip.

2023

De schrijvers Arjen den Boer, Martijn Haan, Martjan Kuit, Teun Meurs en fotograaf Bart van Hoek namen het gebouw mee in hun boek Bruut - Atlas van het brutalisme in Nederland (2023, ISBN 9789462585379), waarin de top 100 binnen die bouwstijl te vinden is. Zij benoemden de gehele Oostlijn en dit station mee in hun boek en zetten de bouwwerken van de Oostlijn gezamenlijk op nummer 12 in hun top 20 van brutalistische bouwwerken. Bovendien kwam er in dat boek ook een artikel over de (hoofd)ontwerper van metrostation Holendrecht Sier van Rhijn. Zij deden verhaal dat het gehele traject een soort Gesamtkunstwerk werd. Stations en kunstwerken kregen alle een soortgelijk uiterlijk, die doorging voor een huisstijl bij het metrotraject. Bijzonder was dat de architecten dit doorvoerden in zowel de ondergrondse als bovengrondse metrostation. Binnen die huisstijl vielen bijvoorbeeld ook zitjes, prullenmanden en asbakken. Alle nadruk viel op het beton alsnog te ontdekken bouwmateriaal. De stations waaronder Spaklerweg werden ter plekke opgebouwd met houten bekistingen, waarvan de afdrukken zichtbaar werden gelaten; verder is er grof afgewerkt beton te vinden in de stations. Hun korte omschrijving gaat toch naar Berend Boudewijn, maar dan in positief verband

Spoor van oorlogsbunkers

— Bruut - Atlas van het brutalisme


Afbeeldingen