Rijkevorsel

Rijkevorsel

Gemeente in België
(Details) (Details)
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Antwerpen
Arrondissement	Turnhout
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	46,84 km² (2023) 82,18% 8,59% 9,23%
Coördinaten	51° 21' NB, 4° 46' OL
Bevolking (bron: Statbel)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkings­dichtheid	12.560 (01/01/2025) 50,37% 49,63% 268,12 inw./km²
Leeftijdsopbouw – 0-17 jaar – 18-64 jaar – 65 jaar en ouder	(01/01/2025) 20,49% 59,63% 19,88%
Politiek en bestuur
Burgemeester	Dorien Cuylaerts (N-VA)
Bestuur	N-VA, Samen 2310
Zetels N-VA Samen 2310 VB Gemeentebelangen Groen	21 9 7 3 2 2
Economie
Gemiddeld inkomen	21.928 euro/inw. (2022)
Werkloosheids­graad	4,35% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode 2310	Deelgemeente Rijkevorsel
Zonenummer	03 - 014
NIS-code	13037
Politiezone	Noorderkempen
Hulpverlenings­zone	Taxandria
Website	www.rijkevorsel.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Turnhout in de provincie Antwerpen
Portaal    België

Rijkevorsel (plaatselijk dialect: Rièkeveussel/ Veussel) is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente behoort tot het gerechtelijk kanton en kieskanton Hoogstraten. De Kempense gemeente telt ruim 12.000 inwoners.

Tussen 1902 en 1915 werd onder meer een urnenveld uit de IJzertijd aangetroffen. Vermoedelijk kreeg Willibrordus begin 8e eeuw het goed Vorsel geschonken door Pepijn van Herstal. Dit werd later gesplitst in drie heerlijkheden: Hoogstraten, Wortel en Rijkevorsel. De oudste vermelding van Rijkevorsel is van 1194, als Forsela, later werd dit: Vorsel. De precieze betekenis van het woord is niet duidelijk. De parochie van Vorsel, later Rijkevorsel, dateert uit de middeleeuwen. In 1194 werd het patronaatsrecht van de parochie door Jean d'Antoing, deken van Kamerijk, afgestaan aan het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Antwerpen.

Van de heerlijkheid Rijkevorsel is reeds sprake in de 13de eeuw, toen ze aan Weinemar van Gemenich toebehoorde. In 1358 vond een overdracht plaats van Jan I van Cuijk (1312-1357), heer van Hoogstraten, aan zijn broer Hendrik. In 1518 werd Hoogstraten een graafschap onder Antoon I van Lalaing. Rijkevorsel maakte er deel van uit maar behield zijn eigen bestuur.^[1] Dit bleef zo tot de val van het Ancien régime (einde 18e eeuw),

Pieter Breughel de Oude trok rond in de Noorderkempen en Rijkevorsel om het boerenleven te bestuderen.^[2]

Rijkevorsel bleef tot ongeveer 1850 een van de armste Kempense dorpen, waarvan slechts een kwart van de oppervlakte door de landbouw werd ingenomen. Rogge, haver, klaver, boekweit en aardappelen werden er geteeld. 700 ha waren hertogelijk jachtgebied en het overige was woeste grond (heide, moeras en vennen). Er waren een aantal thuiswevers en daarnaast was er nog een jeneverstokerij en een leerlooierij.

Van 1864-1874 werd het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten op het grondgebied van Rijkevorsel gegraven. Vanaf 1870-1924 kwamen er 14 steenovens, welke gebruik maakten van de in de ondergrond aanwezige klei en welke de transportmogelijkheden van het kanaal benutten. Ook stadsmest werd vanuit Antwerpen aangevoerd, waarmee de bodemvruchtbaarheid werd verbeterd. Vanaf 1910 kwamen er ook enkele diamantslijperijen naar Rijkevorsel. Ook werden er enige tijd sigaren vervaardigd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep Rijkevorsel aanzienlijke schade op, waaronder de verwoesting van de kerk door Duits artillerievuur op 26 september 1944.

Zie Lijst van onroerend erfgoed in Rijkevorsel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

• De Sint-Willibrorduskerk in het centrum. De oude kerk werd tijdens de bevrijdingsdagen van de Tweede Wereldoorlog verwoest, er bleef enkel een gevelfragment en de restanten van de toren over. Dit gevelfragment werd op 28 maart 1956 geklasseerd en de toren werd heropgebouwd.
• De Stenen Bergmolen
• De Sint-Jozefkerk, gelegen in het dorp Sint-Jozef. Deze neogotische driebeukige kerk met kruisbeuk en koor werd ontworpen door architect Taeymans en dateert uit 1909. Zij werd ingewijd op 12 september 1912.
• De Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeënkapel te Achtel
• De Sint-Luciakapel, gelegen tussen Molen- en Sint-Willibrordusstraat op ommuurd plantsoentje met drie grote lindebomen. Toegewijd aan reeds vanouds in Rijkevorsel vereerde beschermheilige.
• Het Domein De Hees
• Het gehucht Gammel met industriegebouw
• Het Hof ter Looi

Rijkevorsel ligt in de Noorderkempen op een hoogte van 17-30 meter. Rijkevorsel ligt nabij de Kleine Mark die in noordelijke richting stroomt. Het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten verloopt ten zuiden van de kom in oost-westrichting. Kleilagen in de ondergrond zorgden voor baksteenindustrie waarbij kleiputten ontstonden. Hier zijn natuurgebieden ontstaan zoals de Bonte Klepper ten zuidwesten van de kom. Het bosrijke Domein De Hees ligt ten noordwesten van de kom. Verdere bos- en natuurgebieden liggen ten oosten van het dorp Sint-Jozef.

Volgens Het Nieuwsblad produceerde Rijkevorsel de kleinste afvalberg van Vlaanderen met zo'n 69,76 kg restafval per inwoner.^[12] Buurgemeente Merksplas staat op de tweede plaats.

Bekende personen die geboren of woonachtig zijn of waren in Rijkevorsel of een andere significante band met de gemeente hebben:

• Lodewijk Fransen (1896-1956), politicus en arts
• Francis Bay (1914-2005), dirigent
• Aster Berkhof (1920-2020), schrijver
• Leo Pleysier (1945), schrijver
• George Kooymans (Den Haag 1948-2025), gitarist Golden Earring
• Luk Van Soom (1956), beeldend kunstenaar
• Toon Aerts (1993), veldrijder
• Thijs Aerts (1996), veldrijder
• Paul Stoffels (1962), Belgisch medicus, baron
• Guy Van Den Langenbergh (1968), wielersportjournalist bij De Standaard en Het Nieuwsblad, schrijver
• Constant Janssen (1895-1970), Belgisch arts, vader van Paul Janssen, stichter Janssen Pharmaceutica
• Louis Doms (1897-1982), muzikant en volkskundige
• Willy Geest (Wegé) (1954), striptekenaar
• Emiel Janssen (1926-2017), kanunnik (° Rijkevorsel, 9-11-1926, † Antwerpen, 31-5-2017), voormalig vicaris-generaal en oud-deken van het kapittel van de O.-L.-Vrouwekathedraal te Antwerpen
• Kenneth Kerckhofs (1985), filmmaker en regisseur

Merksplas, Hoogstraten, Sint-Lenaarts, Oostmalle, Sint-Jozef

• Gemeentelijke website Rijkevorsel
• De Singer vzw (muziekclub)
• Rijkevorsel in beeld
• Heemkundige Kring van Rijkevorsel
• Inventaris Onroerend erfgoed

Zie de categorie Rijkevorsel van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.