Lijst van voormalige tuberculose-sanatoria in Nederland

Dit is een lijst van voormalige tuberculose-sanatoria in Nederland. De lijst omvat de complexen waar op enig ogenblik exclusief tuberculose werd behandeld. Op de eerste lijst staan de sanatoria voor langdurige opname. De tweede lijst omvat de zogenaamde dag- of nachtsanatoria, waar tuberculose-lijders enkel overdag of 's nachts verbleven. Bij sanatoria waarbij het onduidelijk is of het om een dag-/nachtsanatorium gaat of om een sanatorium voor langdurige opname, zijn ze opgenomen op de eerste lijst.

Alle sanatoria werden door een veranderende behandelmethode en de daarmee samenhangende afname van het aantal besmettingen gesloten. Indien bekend is dan ook aangegeven wanneer er gestopt is met de (exclusieve) tbc-zorg. Ook staat bij ieder sanatorium aangegeven wat de huidige bestemming is van het gebouw of wanneer het gesloopt is (indien bekend).

Sanatoria

Bewerk
Deze lijst is (mogelijk) incompleet. U wordt uitgenodigd op bewerken te klikken om de lijst uit te breiden.
Naam en exploitant Plaats Straat Begin Eind Doelgroep Architect(en) Huidige situatie Afbeelding
P.W. Janssen Ziekenhuis Almen Ehzerallee 1921 1967 George Nicolaas Itz Horeca
Berg en Bosch van Herwonnen Levenskracht Apeldoorn Soerenseweg 1920 1933 Rooms-katholieken Alexander Kropholler Gesloopt (1933)
Friesch Volkssanatorium van Vereniging tot oprichting en exploitatie van een Friesch Volksanatorium Appelscha Sanatorium­weg 1922 1963 Melle Oenes Meek Gesloopt (behalve laboratorium-gebouw)
St. Jozefsheil van Stichting Sint Jozefsheil Bakel Roessel 3 1951 1961 Mannen, vrouwen en kinderen Willem Maas en Frans van Eekeren

Herman van Balen, F.J. Wiegerinck en Frans van Eekeren (gebouw personeel 1953)

 Zorginstelling
Kalorama van de Hospitaalbroeders van Sint-Johannes de Deo Beek Nieuwe Holleweg 1920 1958 Mannen Bestaande bouw Gesloopt (1959)
Sanatorium Beekbergen van Naamloze vennootschap Sanatorium Beekbergen Beekbergen Loenense­weg 1910 1959 Mannen, vrouwen en kinderen. Later met name Rotterdamse mannen en vrouwen Johannes, Marie Adrianus en Johan van Nieukerken

Jan Gradus en Pieter Koenraad Mensink (verbouwing 1952)

 Zorginstelling
Wilhelminapaviljoen van St. Liduina-vereeniging Bemmel Markt 1922 Vrouwen Adrianus Wilhelmus van 't Hullenaar Gesloopt (ca. 1960)
Berg en Bosch van Herwonnen Levenskracht Bilthoven Professor Bronkhorst­laan 1933 1962 Rooms-katholieken Bernardus Joannes Koldewey en Kees van Moorsel Medisch
Hoog Laren van Vereniging Amsterdamsch Sanatorium voor Borstlijders Blaricum Rijksstraat­weg 1903 Jaren 1950 Amsterdammers Eduard Cuypers Gesloopt (1986)
De Klokkenberg Breda Galderseweg 1954 1970 Kees de Bever en Kees van Moorsel Woonfunctie
Sint Bernardus van R.K. Sanatorium St. Bernardus Gesticht Bredevoort Het Zand 1933 Rooms-Katholieken Bestaande bouw Horeca
Dag en Nachtverblijf, vanaf 1931 Groene Kruis Sanatorium van Zuid Hollandse vereeniging Het Groene Kruis Delft Koepoort­straat 1925 1958 Delftenaren Maurits Theodorus Elout

C.H. Kalis (consultatie­bureau)

 Gesloopt
Dennenoord Doorn Driebergse­straatweg 1901 1931 (of later)
Huis ter Drift van ’s-Gravenhaagsche Vereeniging tot bestrijding der Tuberculose Doorn Drift 1907 (of eerder) 1951 Kinderen, met name uit Den Haag Woonwijk Gesloopt
Middenbosch Doorn Middenlaan 1908 Bestaande bouw Gesloopt
Woudhuis Doorn 1907 (of eerder) 1939 (of later) Kinderen
Hei en Dennen Duizel 1907 Na 1918
St. Jacobus gesticht Eersel Dijk 1926 Rooms-Katholieken Gesloopt
Sanatorium Eerbeek van Vereeniging tot bevordering der gezondheid in de grafische vakken in Nederland Eerbeek Doonweg 7 1922 1951 Grafici Everwijn Verschuyl Woonfunctie
Maria-oord Gennep Stiemensweg 1918 1944 Vrouwen en kinderen Gesloopt
Dekkerswald van Stichting van Rooms-Katholieke Herstellingsoorden voor Longlijders en Zwakke Kinderen Groesbeek Nijmeegse­baan 31 1913 1964 Eduard Cuypers Zorginstelling
De Lighallen van 's-Gravenhaagsche Vereeniging tot bestrijding der Tuberculose

Vanaf 1945: Stichting Haagsch Noodsanatorium

Vanaf 1949: Stichting Haagsch Sanatorium

 Den Haag Doornikse­straat 1907 1964 Mannen en vrouwen, met name uit Den Haag Hendrik Vredenrijk Gerretsen (verbouwing 1939/1940)
Piusgesticht Harderwijk Bruggestraat 1919 Mannen, vrouwen en kinderen
Sonnevanck van Vereniging tot Christelijk Hulpbetoon aan Tuberculoselijders Harderwijk Leuvenumse­weg 1908 1958 Hendrik Jan Tiemens Gesloopt (deels)
Volkssanatorium Hellendoorn van Vereeniging tot Oprichting en Exploitatie van Volkssanatoria voor borstlijders in Nederland Hellendoorn Sanatorium­laan 1902 1974 Mannen en vrouwen Jan Vixseboxse Zorginstelling
Sanatorium Hilversum van Hilversumsche Vereeniging tot bestrijding der Tuberculose Hilversum Soestdijker­straatweg 1920 1961 Vrouwen Everwijn Verschuyl & Zn. (verbouwing 1931) Gesloopt (1969)
Zonnestraal van Algemene Nederlandse Diamantbewerkers­bond Hilversum Loosdrechtse Bos 1928 1957 Diamantslijpers Jan Duiker
Zeehospitium St. Jozef van R.K. Vereeniging tot uitzending van Zwakke en tuberculeuse patiënten St. Jozef Hoek van Holland 's-Graven­zandseweg 1934 1963 Kinderen Marinus Jacobus Leonardus Gadron (uitbreiding 1953) Gesloopt
Limburgsche Groene Kruis Sanatorium van R.K. Vereeniging Het Limburgsche Groene Kruis

Vanaf 1934: Hornerheide van Rooms-katholieke Stichting Gezond Limburg

 Horn Hornerheide 1921 Jaren 1970 Mannen en vrouwen Th.J. Geerts Zorginstelling
Zeehospitium van Stichting Rotterdams Zeehospitium Katwijk Drieplassen­weg 1908 Kinderen Willem Molenbroek Woonfunctie
Hoog Blaricum van Vereniging Amsterdamsch Kindersanatorium Laren Crailoseweg (Huizen) 1912 Jaren 1960 Kinderen Karel Muller Leegstand
Juliana-Oord van Vereeniging tot Behartiging van de Belangen van Nederlandsche lijders aan Been- en Gewrichtstuberculose Laren Leemzeulder 29 1930 Circa 1957 Antonius Petrus van den Brink Zorginstelling
Nederlands Studenten Sanatorium van Stichting Het Nederlandse Studenten Sanatorium Laren Naarderstraat 1947 1965 J. van der Linden
Sanatorium Erica van Vereeniging Zusterhulp (vanaf 1924) Nunspeet Ericaweg 1904 1953 E.P.J. Smith Door brand verwoest (2007), behalve de directeursvilla
Eikenhorst Oosterbeek Utrechtseweg 1931 1932
Sanatorium Zonneveld van Stichting Zeehospitium Zonneveld (vanaf 1929) Oostkapelle 1909 1957 Kinderen Koch Gesloopt
Huize Dennenhof Putten 1903 1928 (of eerder) Mannen
Oranje Nassau's Oord van Stichting Oranje Nassau-oord (Later: Vereeniging tot het oprichten en instandhouden van Herstellingsoorden voor Handels- en Kantoorbedienden, Handelsreizigers en Handelsagenten) Renkum Boslaan (Wageningen) 1901 Jaren 1970 Roelof Kuipers (sanatorium­gebouw) en Eduard Cuypers(verbeteringen en woning) Zorginstelling
Maria-oord van Groene Kruis Rosmalen Vliertwijkse­straat 1945 Ca. 1955 B. Clement Gesloopt
Sophia-stichting Scheveningen Gevers Deynootweg 1880 (vanaf 1904 voor TBC) 1937 Hugo Pieter Vogel Woonfunctie
St. Odagesticht Sint-Oedenrode Deken van Erpstraat 1908 Vrouwen, Rooms-Katholieke Gesloopt (1975)
Zonnegloren van Christelijke Vereeniging tot Oprichting en Instandhouding van Sanatoria voor Lijders aan Tuberculose Soest Soesterbergse­straat 1927 1963 Hermann Friedrich Mertens Gesloopt (2000), met uitzondering van o.a. de portierswoning en de dokterswoning De Zonheuvel
H. Hart van Jezus Son Zonhove-Brink 1919 1957 Kinderen, mannen en vrouwen, met name Rooms-Katholieken Louis Kooken Gesloopt (1985), met uitzondering van het torentje van de kapel
Heliomare van R.K. Vereeniging tot oprichting en instandhouding van R.K. herstellingsoorden voor longlijders en zwakke kinderen Wijk aan Zee Relweg 51 1931 1958 Kinderen, met openlucht­school Arnold Bruning Zorginstelling, onderwijs, sport
Clara-stichting Zandvoort Max Euwestraat 1913 1957 Kinderen, met name Joodse Willem Leliman Gesloopt (1986)
Emma-paviljoen (later Emma-oord) Zevenaar Didamseweg 1924 1965 Gesloopt
Maria Auxiliatrix van Vereniging R.K. Herstellingsoord voor longlijders Venlo Auxiliatrixweg 31 1922 1960 Kinderen en vrouwen (tot 30 jaar), met name Rooms-Katholieken. Met school Gesloopt (2017)

Dag- en nachtsanatoria

Bewerk
Deze lijst is (mogelijk) incompleet. U wordt uitgenodigd op bewerken te klikken om de lijst uit te breiden.
Naam Plaats Straat Begin Eind Soort en/of doelgroep Architect Huidige situatie Afbeelding
Dagsanatorium Almelo De Bolkshoek, Borne 1922 1931 Dagsanatorium Jan Vixseboxse
De Lighallen van Vereeniging tot bestrijding der tuberculose te Amersfoort Amersfoort Bloemweg 1916 1937 Dagsanatorium
Dagsanatorium Beatrixoord, later algemeen ziekenhuis Amsterdam Oosterpark 1923 1976 Dagsanatorium voor kinderen Gesloopt
Dr. van Seventer Sanatorium van Apeldoornsche Vereeniging tot bestrijding der tuberculose Apeldoorn Egerlaan 17 1925 1955 Dagsanatorium, vanaf 1932 ook nachtsanatorium G.W. van den Beld Ateliers
Dagsanatorium van Vereeniging tot bestrijding der tuberculose te Arnhem Arnhem Thomas a Kempislaan 1909 Dagsanatorium
Brederodeduin van Vereeniging ter bestrijding der tuberculose te Haarlem Bloemendaal Bergweg 4-10 1927 1966 Dagsanatorium en nachtsanatorium Harm Korringa Woningen
Groene Kruis Bolsward 1910 Dagsanatorium De Boer
Dagsanatorium van Groene Kruis Breda Mastbos 1908 (of eerder) Dagsanatorium
Dagsanatorium St. Barbaragesticht Culemborg 1923 Dagsanatorium, Rooms-katholiek
Dagsanatorium van Vereeniging tot bestrijding der tuberculose te Deventer Deventer Spijkerpad 1908 1943 (of later) Dagsanatorium Verwoest in de Tweede Wereldoorlog
Bruggerbosch van Enschedesche Vereeniging tot bestrijding der tuberculose Enschede Gronausestraat 752 1923 Dagsanatorium, vanaf 1930 ook nachtsanatorium Willem Karel de Wijs (bouw nachtverblijf 1930) Gesloopt (1970)
Dagsanatorium De Dennenhof van Zutphensche Vereeniging tot bestrijding der tuberculose Gorssel Spoorpad, Joppe 1924 1931 Dagsanatorium voor vrouwen en kinderen
Dagsanatorium Gouda 1920 Dagsanatorium
Rustlust Groningen Coendersweg 1922 Dagsanatorium met openlucht­school (vanaf 1930)
Groene Kruis Harlingen 1910 Dagsanatorium
Het Weusthag van Vereeniging tot bestrijding der tuberculose te Hengelo Hengelo 1915 1937 Dagsanatorium voor mannen, vrouwen en kinderen Jacob van der Goot Woonfunctie
Dagsanatorium Herfte van Zwolsche Vereeniging tot Bestrijding der Tuberculose Herfte Herfterlaan 1922 Dagsanatorium met buitenschool (vanaf 1932) Lourens Krook
Dagsanatorium van Tuberculose-Vereeniging Lochem Lochem 1920 Dagsanatorium
Dag- en Nachtverblijf

van Vereeniging ter bestrijding der tuberculose in Nijmegen

 Nijmegen Sint Annastraat 1923 Dagsanatorium en nachtsanatorium voor vrouwen en kinderen
Dagsanatorium van Vereeniging ter bestrijding der tuberculose in Oldenzaal Oldenzaal Het Beernink 1929 Dagsanatorium Clemens Hardeman
Dagsanatorium Rijssen Rijssen Oosterhofweg 250 1914 1950 Dagsanatorium
Lighallen Rozenburg Rotterdam 1904 Dagsanatorium
Dagsanatorium van R.K. vereeniging tot bestrijding der tuberculose St. Ludwina Schoonhoven Nieuwe Singel 1926 Dagsanatorium
Dagsanatorium van Haarlemsche Vereeniging tot bestrijding der tuberculose Schoten Schoterweg 1906 1927 Dagsanatorium
Lighallen Tilburg Dongenseweg 1914 Jan van der Valk
Utrechtse Dagverblijven van Vereniging Utrechtse Dagverblijven Utrecht Ferdinand Bolstraat Dagsanatorium
Koningin Emma lighallen Vlaardingen Hofsingel 1934 Dagsanatorium Horeca
Veneslat van Vereeniging tot bestrijding der tuberculose te Winterswijk Winterswijk Bredevoortse­straatweg 1912 1930 Dagsanatorium
Zie de categorie Tuberculosis hospitals in the Netherlands van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.