Atelier (beeldende kunst)

Een atelier is een werkplaats, in het bijzonder die van een beeldend kunstenaar (schilder, tekenaar, fotograaf, beeldhouwer).

Een specifieke voorwaarde voor het atelier van een schilder is een niet-wijzigende daglichttoetreding van constante kwaliteit. Daarom is een schildersatelier gewoonlijk voorzien van een raampartij op het noorden om te voorkomen dat er zonlicht in de ruimte valt. Spreekt men van atelierramen, dan bedoelt men hoge ramen op het noorden. Door rechtstreeks zonlicht ontstaan te sterke slagschaduwen, te grote verschillen in intensiteit en kleurtemperatuur van het licht bij wisselende bewolking en, door het draaien van de aarde, een voortdurend veranderende hoek van lichtinval. Bij een atelier is ook de hoogte van belang. Een zware atelierezel heeft, bij staand werken, een uitloop van bijna 3 meter.

Een ideaal atelier heeft ruimte en veel daglicht. Daarom wordt het traditionele atelier vaak ingericht op de zolder van gebouwen, waar met enkele ingrepen grote vensters zijn te maken. Ateliers worden ook wel ingericht in voormalige schoollokalen en fabriekshallen die goede daklichten hebben.

Het woord 'atelier' wordt ook soms gebruikt voor een ruimte waar kunstwerken tentoongesteld en verkocht worden door de kunstenaar zelf, maar in de meeste gevallen wordt een kunsthandel een 'galerie' genoemd.

• 
  Zelfportret van Adriaen van Ostade in zijn atelier, 1663
• 
  Ferdinand Tellgmann, Im Atelier, 1834
• 
  Max Liebermann, Das Atelier des Künstlers, 1902
• 
  Beeldhouwster Gra Rueb in haar atelier, 1940
• 
  Atelier van Jef Schipper in Maastricht, 1947
• 
  Ingo Kühl in zijn atelier in Berlijn, 2015.

Het vinden van een geschikt atelier kan voor kunstenaars een probleem zijn omdat er over het algemeen te weinig betaalbare ruimtes zijn. Grote gemeenten proberen hier soms wat aan te doen door speciale 'atelierwoningen' te bouwen. In Amsterdam is sprake van een zogenaamd broedplaatsenbeleid, waarmee men het aanbod van betaalbare werklocaties voor kunstenaars wil vergroten. In de provincie Gelderland is de SLAK (Stichting Leniging Ateliernood Kunstenaars) actief, een van de grootste en bekendste atelierstichtingen in Nederland. Gebouwen die anders leeg zouden staan worden door de SLAK op tijdelijke basis aan kunstenaars verhuurd.

In sommige gevallen zijn de ateliers van beroemde kunstenaars na hun dood bewaard gebleven of gereconstrueerd en opengesteld voor publiek, waarbij ze tevens functioneren als tentoonstellingsruimte voor hun werk. In Parijs bijvoorbeeld herbergt het voormalige woonhuis-atelier van beeldhouwer Ossip Zadkine tegenwoordig het Musée Zadkine.^[1] Op het plein tegenover Centre Pompidou is door architect Renzo Piano in de eerste helft van de jaren '90 het atelier van Constantin Brancusi gereconstrueerd.^[2]

In Nederland zet de particuliere Dooyewaard Stichting zich in voor het behoud van de oorspronkelijke ateliers en hutten van de voormalige kunstenaarskolonies in en rondom Laren (Larense School). Zij verhuurt deze als woon- en werkplek aan talentvolle kunstenaars.^[3] In Utrecht is het voormalige atelier van beeldhouwer Pieter d'Hont in het historische bolwerk Manenburg nog altijd in gebruik als werkplek voor beeldend kunstenaars^[4] en is op de tweede verdieping van het Centraal Museum het atelier van illustrator en schrijver Dick Bruna minutieus gereconstrueerd.^[5] In Amsterdam is het atelier van beeldhouwer André Volten op afspraak opengesteld voor publiek. In Heumen opende in 2000 Ateliermuseum Jac. Maris. Het bevindt zich in het voormalige paviljoen van de Nationale en Internationale Landbouwtentoonstelling 1913 waar de beeldhouwer en schilder woonde en werkte.^[6] Ook Atelier De Kooi in De Bilt, een van de werkplekken van beeldhouwer en schilder Jits Bakker, kan worden bezocht.^[7]

• Galerie
• Werkplaats

Zie de categorie Ateliers van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.