Herfte

Herfte

buurt van Zwolle Zwolle
Kerngegevens
Provincie	Overijssel Overijssel
Gemeente	Zwolle Zwolle
Stadsdeel	Marsweteringlanden
Coördinaten	52°30'29"NB, 6°9'25"OL
Oppervlakte	7,62 km²
- land	7,23 km²
- water	0,39 km²
Inwoners (2023)	405[1] (53 inw./km²)
Woning­voorraad	145 woningen[1]
Foto('s)
Het dagsanatorium in 1925

Herfte (Zwols: Ärfte) is een buurtschap en voormalige marke in de Nederlandse gemeente Zwolle (provincie Overijssel). Samen met Wijthmen, Zalné en Bedrijventerrein Marslanden-Zuid vormt het de wijk Marsweteringlanden. De naam Herfte is mogelijk een verbastering van de Germaanse termen voor 'oogst' of 'vlas'.^[2]

Het vroegste nu bekende bewijs van bewoning in Herfte stamt uit het jaar 200-300 (n.Chr.). Tijdens de aanleg van de ontginweg naar de Wijthmenerplas zijn er restanten van een waterput en honderden potscherven gevonden die duiden op een boerderij. Vaak was het niet meer dan een kaal gemaakt veldje met een wal er om heen, een raatakker.^[3] Bij opgravingen zijn voorwerpen gevonden die duiden op romeinse invloeden.

Rond 1670 werd er een verdedigingswerk aangelegd op Selhorst vanwege de dreiging die uitging van Bommen Berend. De contouren van de sterkte zijn nog zichtbaar op luchtfoto's.^[4] Toponiem horst betekent grond dat iets hoger ligt dan de omgeving. Sel is mogelijk afgeleid van saal (burcht).

Tussen 1903 en 1941 lag bij Herfte een stopplaats aan de spoorlijn Zwolle - Stadskanaal.

De marke Herfte ontstond omstreeks 1300 nadat het gebied geleidelijk aan ontgonnen was vanaf de hoger gelegen rivierduinen. De marke werd bewoond en bewerkt door de erfgenoten ofwel gewaarden. Ze vormden een zelfbesturend collectief. Het opheffen van de marke in de negentiende eeuw maakte schaalvergroting in de landbouw mogelijk. Er zijn in het landschap van Herfte nog sporen uit de marketijd te vinden zoals hakhoutbosjes, het Erfgenamenbos, de Erfgenamenweg en drinkpoelen.^[5]

In Herfte waren de buitenplaatsen Assevoort, Valkenberg, Veldwijk en Selhorst gevestigd.^[6] Ze bestonden later voort als boerderij. Oude laanstructuren die bij de landhuizen hoorden zijn nog in het Herfter-landschap terug te vinden.

Op landgoed Helmhorst bij Herfte werd in 1922 een dagsanatorium voor lijders aan tuberculose geopend. In 1928 kocht de 'Zwolsche Vereeniging tot bestrijding van Tuberculose' het nabij gelegen vier hectare terrein 'De Ambelt' Hier kwam een openluchtschool voor kinderen in de lagere schoolleeftijd met tuberculose. Deze openluchtschool, 'De Buitenschool' genoemd, zou uitgroeien tot een complex voor speciaal onderwijs met een internaat.^[7]

Tussen 1925 en 1962 bestond het waterschap Herfte. Die organisatie van ingelanden zorgde onder meer voor een gemaal dat landerijen in Zwollerkerspel moet drooghouden. Het bevindt zich op de plek waar de Zalneschewetering in het Kanaal Zwolle-Almelo uitmondt. Circa 28 miljoen m³ water wordt jaarlijks met behulp van twee elektrische pompen via de Zwolse grachten naar het Zwarte Water afgevoerd.^[8]

De Wijthmenerplas is een gemeentelijke recreatieplas die ondanks de naam in Herfte ligt. Hij is ontstaan doordat de firma Van Ossel daar vanaf 1964 zand won, er ontstond toen een zogenoemd zandgat. Dit gat werd door bezoekers vaak 'Van Ossel' genoemd. Het is een van de grootste recreatiegebieden in Overijssel. Jaarlijks trekt het gebied tussen de 200.000 en 300.000 bezoekers.^[9]

Achter de rooms-katholieke kerk 'O.L.V. van Altijddurende Bijstand Herfte-Wijthmen' ligt een begraafplaats.^[10]

Aan de Kuyerhuislaan ligt een Joodse begraafplaats.

• Lijst van rijksmonumenten in Herfte

• Cultuurhistorische analyse van het buitengebied van de gemeente Zwolle
• LandGOEDHerfte verhalen en de historie van Herfte
• Wijthmen.nl verhalen over de historie van Wijthmen , Herfte en Zalné