José Mourinho

Mourinho is de zoon van voormalig keeper van het Portugese elftal Félix Mourinho. Na een loopbaan als profvoetballer studeerde hij sportwetenschappen aan het Instituto Superior de Educação Física in Lissabon.

Mourinho kwam in 1992 in dienst bij Sporting CP als assistent en tolk van Sir Bobby Robson. In 1993 volgde Mourinho Robson naar FC Porto. Toen Robson voor het seizoen 1996/1997 werd aangesteld als trainer van FC Barcelona, volgde Mourinho hem opnieuw als tolk-assistent.

De samenwerking tussen Robson en Mourinho bij FC Barcelona werd een succes met winst van de Copa del Rey en de Europacup II. Bij de viering van de prijzen op het Plaça de Sant Jaume in Barcelona beloofde Mourinho de club eeuwige trouw met het uitroepen van "Hoy, mañana y siempre con el Barça en el corazón" ("Vandaag, morgen en altijd met Barça in het hart").

In 1997 werd Robson ondanks de gewonnen prijzen als trainer vervangen door Louis van Gaal. Mourinho bleef betrokken bij het eerste elftal als assistent-trainer.

Onder Van Gaal ontwikkelde de Portugees zich verder als trainer en hij werd belast met het coachen van Barça B. In december 1998, op een moment dat Van Gaal vanwege teleurstellende resultaten in de competitie onder zware druk stond, coachte hij het eerste elftal in een oefenwedstrijd tegen Rode Ster Belgrado.

In 2000 mocht Mourinho bovendien het eerste elftal coachen in de gewonnen Copa de Catalunya. Na het ontslag van Van Gaal in 2000 eindigde ook de periode van Mourinho bij FC Barcelona. Zijn periode bij FC Barcelona heeft hem gevormd als coach, zo geeft Mourinho aan: "De filosofie van Barça heeft me meer beïnvloed dan welke andere coach dan ook, het is een club met een unieke cultuur. Het waren vier vitale jaren, waarin ik de concepten heb gevormd die ik tegenwoordig in de praktijk breng als coach."^[1][2]

Na periodes als hoofdtrainer bij SL Benfica (2000/01) en União Leiria (2001/02), waar hij de degradatie-kandidaat naar een Europese plek leidde, werd Mourinho in 2002 aangesteld als coach van FC Porto. Hier was hij zeer succesvol en Mourinho groeide uit tot een toptrainer.

Met FC Porto won hij de UEFA Cup in 2003 en de Champions League in 2004. Hij won er bovendien in twee jaar tijd twee landstitels, een keer de beker en ook de Supercup.

In de zomer van 2004 werd Mourinho aangesteld als manager van Chelsea. In zijn eerste seizoen leidde hij de club naar de landstitel, de tweede in de clubgeschiedenis en precies vijftig jaar na de eerste. Chelsea verloor dat seizoen slechts één competitiewedstrijd en kreeg amper 15 tegendoelpunten, een record. Daarnaast won hij ook de EFL Cup.

In het daaropvolgende seizoen 2005/2006 prolongeerde hij met Chelsea deze titel. In zijn derde seizoen werd Chelsea vice-kampioen, maar won wel zowel de FA Cup als de League Cup.

In september 2007 verliet hij onverwacht Chelsea na onenigheid met het bestuur en eigenaar Roman Abramovitsj. Mourinho’s defensieve speelstijl viel niet in de smaak bij Abramovitsj, die aantrekkelijk en aanvallend voetbal verlangde. Volgens de BBC was er ook onenigheid over het aantrekken van spits Andrei Shevchenko, die voor € 40 miljoen van AC Milan werd overgenomen. Mourinho was onwillig de spits op te stellen, terwijl de voorzitter van Chelsea, Roman Abramovitsj, zijn dure investering wilde zien spelen.^[3]

Tijdens de voorbereiding van het seizoen 2008/2009 werd Mourinho hoofdtrainer bij Internazionale. In dat seizoen won Mourinho het Italiaanse kampioenschap en de Italiaanse supercup.

In zijn tweede seizoen, 2009/10, leidde Mourinho Inter zowel naar de landstitel in de Serie A als naar de nationale beker, waarin AS Roma in de finale met 1–0 werd verslagen. Het hoogtepunt van het seizoen was de overwinning in de finale van de Champions League tegen Bayern München op 22 mei 2010, waarmee de historische treble werd voltooid. Voor Mourinho betekende dit zijn tweede Champions League-titel met twee verschillende clubs.

Na de finale gaf Mourinho aan zich verdrietig te voelen, aangezien het waarschijnlijk zijn laatste wedstrijd als coach van Inter was, met Real Madrid als vermoedelijke volgende bestemming. Op 28 mei 2010 werd zijn vertrek naar de Spaanse hoofdstad officieel bevestigd.

Vanaf het seizoen 2010/11 was Mourinho trainer van de Madrileense club Real Madrid, waarmee hij zijn ambitie nastreefde om als eerste coach het kampioenschap in de Portugese, Engelse, Italiaanse en Spaanse competitie te winnen en als eerste trainer de Champions League met drie verschillende clubs te veroveren.

Naar aanleiding van het Champions League-duel met Ajax kreeg Mourinho één match schorsing en een boete van 30.000 euro wegens onsportief gedrag. Hij had Sergio Ramos en Xabi Alonso de opdracht gegeven een tweede gele kaart te pakken, zodat ze minder duels aan de kant zouden staan. Real Madrid kreeg hiervoor een boete van 100.000 euro. Ook Ramos, Alonso en boodschappers Jerzy Dudek en Iker Casillas werden bestraft.^[4]

Op 2 april 2011 kwam de negen jaar durende ongeslagen reeks van Mourinho in thuiswedstrijden in de competitie ten einde. Real Madrid verloor met 0–1 van Sporting Gijón in het Santiago Bernabéu. Voor Mourinho was het zijn eerste thuisnederlaag in 151 wedstrijden.

In de Champions League werden Real Madrid's ambities uitgerekend door aartsrivaal Barcelona stopgezet, dat hen in de halve finale versloeg. Ook in de Spaanse competitie hield Barça Real van de titel. In de Copa del Rey trok Mourinho echter aan het langste eind: in de finale versloeg Real Madrid zijn grote rivaal met 1–0 na verlenging. Hiermee behaalde Mourinho zijn eerste prijs bij Real Madrid en bevestigde zijn reputatie als een trainer die altijd prijzen wint. Voor de club was het de eerste prijs sinds het kampioenschap in 2008.

In zijn tweede seizoen (2011/12) won Mourinho de landstitel met Real Madrid, na een 1–2-overwinning op FC Barcelona in de Clásico. Real Madrid eindigde het seizoen met 100 punten en won 32 van de 38 competitiewedstrijden. In de Champions League bereikte het team de halve finale, waarin het na strafschoppen verloor van Bayern München.

Het seizoen 2012/13 verliep teleurstellend voor Real Madrid: de club strandde opnieuw in de halve finale van de Champions League en greep naast een prijs. Gedurende het seizoen ontstonden conflicten tussen Mourinho en verschillende spelers, waaronder aanvoerder en boegbeeld Iker Casillas. Na drie seizoenen vertrok de Portugees uit Madrid, zonder de Champions League-droom van de Spaanse topclub te kunnen vervullen.

Uiteindelijk werd tijdens Mourinho's regime bij Real Madrid voor 163 miljoen euro aan spelers gekocht. Bovendien kon hij beschikken over een keur aan dure spelers die voor zijn komst al waren gehaald zoals recordaankoop Cristiano Ronaldo (94 mln euro), Kaká (65 mln euro), Benzema (35 mln euro) en Xabi Alonso (30 mln euro). De gemiddelde betaalde transferwaarde van de selectie per seizoen onder Mourinho bedroeg 457 miljoen euro.

Na een tumultueuze periode bij Real Madrid bevestigde Chelsea op 3 juni 2013 dat Mourinho een vier jaar durend contract tekende en wederom aan het roer kwam te staan als manager.^[5] Op 10 juni 2013 werd José Mourinho officieel voorgesteld als nieuwe coach bij de ploeg waar hij in 2005 en 2006 al landskampioen mee werd. Op Stamford Bridge is men ervan overtuigd dat Mourinho dé coach is die Chelsea nieuwe successen kan bezorgen in zowel de competitie als in de Champions League. Hij volgt Rafael Benítez op, die naar SSC Napoli vertrok. Opvallend genoeg zette Mourinho vanaf het begin de tweevoudig Chelsea-speler van het jaar Juan Mata op de bank, tot ongenoegen van het publiek. In de wintertransferperiode werd Mata getransfereerd naar Manchester United voor een bedrag van 45 mln euro.^[6] Aan het eind van het seizoen 2014/2015 bleek Chelsea het sterkste team van de competitie en werd kampioen. Het kampioenschap leverde Mourinho de titel Manager van het Jaar op. Zijn contract werd met vier seizoenen verlengd. Het hierop volgende seizoen vielen de resultaten zwaar tegen en werd Mourinho op 17 december 2015 ontslagen; Chelsea stond op dat moment op de zestiende plaats in de competitie.^[7] Onder Mourinho verloor de ploeg in het seizoen 2015/16 negen keer, meer nederlagen dan in elk ander seizoen uit zijn trainersloopbaan.

Mourinho tekende in mei 2016 een contract tot medio 2019 bij Manchester United, waar hij Louis van Gaal opvolgde. In de verbintenis werd een optie voor nog minstens een seizoen opgenomen. In zijn eerste seizoen pakte Manchester United onder zijn leiding drie prijzen: de Community Shield, de League Cup en de UEFA Europa League, door onder meer AFC Ajax in de finale met 2-0 te verslaan. Hierdoor kwalificeerde United zich voor de UEFA Champions League, terwijl het in de competitie slechts op de zesde plaats was geëindigd.^[8]

Op 25 januari 2018 maakte de clubleiding van Manchester United bekend dat het contract van Mourinho was opengebroken en verlengd tot de zomer van 2020. De Portugees had ook een optie voor een seizoen extra.^[9] De club gaf hem in december van datzelfde jaar zijn ontslag. Manchester United stond op dat moment zesde in de Premier League.

Op 20 november 2019 ondertekende Mourinho een vierjarig contract bij Tottenham Hotspur ("The Spurs") en volgde hiermee Mauricio Pochettino op.^[10][11] Na winst in zijn eerste drie wedstrijden (tegen West Ham United, Olympiakos Piraeus en AFC Bournemouth) liep hij op 4 december 2019 uitgerekend tegen Manchester United tegen zijn eerste nederlaag als Tottenham-trainer (2-1) aan. Mourinho haalde Tottenham weg van de veertiende plaats waarop Pochettino de club had achtergelaten en stond uiteindelijk zelfs even vijfde, maar parkeerde de club in het seizoen 2019/20 uiteindelijk op een zesde plaats. In de Champions League vloog Tottenham er in de achtste finale uit tegen RB Leipzig na een totaalscore van 4-0.^[12]

In het seizoen 2020/21 won Tottenham op de vierde competitiespeeldag met 1-6 bij Manchester United. Na een 2-0-zege tegen Manchester City op de negende speeldag nam Tottenham zelfs een paar weken de koppositie in – voor het eerst sinds augustus 2014 nota bene.^[13] De resultaten gingen echter achteruit en na 33 speeldagen stond Tottenham slechts zevende – onder de Europese plaatsen. Europees was Tottenham op dat moment al uitgeschakeld, nadat de club in de achtste finale verrassend werd uitgeschakeld door Dinamo Zagreb. Ook de FA Cup moest Tottenham al vroegtijdig opgeven na een spectaculaire 5-4-nederlaag tegen Everton FC in de achtste finales.^[14][15] Op 19 april 2021, zes dagen voor de League Cup-finale tegen Manchester City, werd Mourinho ontslagen.^[16][17]

Naast onvrede binnen de spelersgroep lagen ook enkele dramatische cijfers aan de basis van het ontslag: in het seizoen 2020/21 verspeelde Tottenham zeven keer een overwinning of gelijkspel in een competitiewedstrijd nadat het in de laatste tien minuten de netten niet meer kon schoonhouden (goed voor twintig verloren punten), iets wat gezien de verdedigende aanpak van Mourinho nochtans een specialiteit zou moeten zijn. Ook voor Mourinho zelf was 2020/21 een horrorseizoen: de Portugees verloor dertien officiële wedstrijden, meer dan hij ooit in een volledig seizoen verloor. Mourinho haalde bij Tottenham een winstpercentage van 51,16%, enkel bij Leiria scoorde hij ooit slechter.^[18][19][20]

Ook waren er geruchten dat Mourinho was ontslagen omdat hij niet mee wilde doen met de plannen voor een nieuw opgezette European Super League, in tegenstelling tot de baas van The Spurs.^[21]

In aanloop naar het seizoen 2021/22 werd Mourinho aangesteld als hoofdtrainer van AS Roma.^[22] Hier tekende hij een driejarig contract als opvolger van Paulo Fonseca.^[23] Op 25 mei 2022 wist Mourinho met AS Roma de eerste editie van de UEFA Europa Conference League te winnen door Feyenoord met 1–0 te verslaan in de finale. Ruim een jaar later, op 31 mei 2023, stond Mourinho op een podium hoger in de finale van de UEFA Europa League. Deze finale ging na strafschoppen verloren tegen Sevilla. Het was de eerste Europese finale die Mourinho verloor in zijn carrière.

Op 16 januari 2024 maakte de club bekend dat Mourinho ontslagen was als hoofdtrainer vanwege de teleurstellende resultaten. AS Roma stond op dat moment op een negende plaats in de competitie, en werd in de kwartfinale van de Coppa Italia uitgeschakeld door stadgenoot Lazio.^[24]

Na zijn vertrek bij AS Roma werd Mourinho aangesteld als hoofdtrainer van het Turkse Fenerbahçe SK. De club investeerde flink in de selectie, maar prijzen wist Mourinho in zijn eerste seizoen niet te winnen. Na het mislopen van Champions League-voetbal, het team werd uitgeschakeld in de play-offs door SL Benfica, besloot de Turkse topclub op 29 augustus 2025 afscheid te nemen van Mourinho. Ondanks een doorlopend contract tot medio 2026.^[25]

Enkele weken na zijn ontslag in Turkije kondigde SL Benfica aan in onderhandeling te zijn met Mourinho voor zijn aanstelling als hoofdtrainer van de club. Als beursgenoteerde onderneming moet de club dit soort handelingen bekend maken.^[26] Later die dag werd zijn aantreden officieel.^[27]

Mourinho bereikte met twee clubs de UEFA Champions League-finale (met FC Porto in 2004 en met Internazionale in 2010), die hij beide won.

Mourinho wist in vier Europese landen de nationale beker te winnen, waaronder die van de drie sterkste voetbalcompetities. Dit had tot dusver nog geen coach gepresteerd.

De Portugese trainer heeft negen jaar lang geen thuiswedstrijd verloren in competitieverband. Mourinho's laatste nederlaag voor eigen publiek dateerde van 23 februari 2002. Destijds zat hij nog op de bank van FC Porto, dat met 2-3 verloor van Beira-Mar. Daarna begon zijn indrukwekkende reeks, die ten einde kwam op 2 april 2011.^[28] Bij FC Porto bleef hij in de twee daaropvolgende seizoenen nog 38 competitieduels zonder verlies in Estádio do Dragão. Bij Chelsea op Stamford Bridge breidde hij zijn ongeslagen thuisstatus uit met zestig wedstrijden. Met zijn volgende club Internazionale bleef hij 38 wedstrijden zonder verlies in Giuseppe Meazza. 28 duels eindigden in een overwinning, tien keer speelden de Nerazzurri gelijk. Bij Real Madrid was de coach veertien thuiswedstrijden ongeslagen. Dit kwam ten einde met een 0-1 nederlaag tegen Sporting Gijón.
Van die 150 thuiswedstrijden die Mourinho ongeslagen was, zegevierde de Portugese coach 124 keer. Bij FC Porto won hij in zijn twee laatste seizoenen liefst 33 van de 34 thuisduels.

Mourinho werd de eerste hoofdtrainer ooit die met vier verschillende clubs de finale van een grote Europese competitie bereikte en deze vijf finales allemaal won. Hiermee werd hij tevens de derde hoofdtrainer ooit (naast Udo Lattek en Giovanni Trapattoni) die alle drie de Europese clubcompetities won en de eerste die de UEFA-treble behaalde door de UEFA Champions League, UEFA Cup/UEFA Europa League en UEFA Europa Conference League te winnen.