Getabako

Getabako (Japans: 下駄箱 [ɡe̞ta̠ba̠ko̞] Hepburn: [getabako]; Nederlands: schoenenkast) is een type schoenenkast dat wordt gebruikt in Japan. In Japan is het de gewoonte om schoenen uit te trekken wanneer men een woning betreedt of een gebouw met tapijten, tatami, of hardhouten vloeren, zoals parket. Schoenen en uwabaki (binnenschoenen) worden vaak in een getabako opgeborgen. Een getabako is doorgaans geplaatst in een genkan.^[1][2]

Getabako is de rōmaji-transcriptie van de kanji 下駄箱, verdeeld in 4 morae: [ge-ta-ba-ko]. Het is een samenstelling van de zelfstandige naamwoorden 下駄 [geta] (houten slipper) en 箱 [hako] (kast); geta verwijst hier naar de traditionele houten slippers die vroeger werden gebruikt in China en Japan.

• Geta bestaat uit twee karakters en vormen op zichzelf óók een samenstelling. 下駄 [geta] betreft een inheems Japans woord, een zogenaamde: wago (Japans: 和語). Dit type woorden werd gebruikt voordat kanji werden geïntroduceerd om het Japans mee te schrijven. Het eerste karakter van de samenstelling, 下 [ge] (onder), is in de on-lezing. Het tweede karakter 駄 [ta] is in deze samenstelling een ateji. Dit is een karakter met een afwijkende en niet officiële uitspraak, meestal omdat het deel uitmaakt van een inheems Japans woord. Geïsoleerd heeft 駄 de uitspraak [da] als on-lezing. De oorspronkelijke betekenis is: (lastdier) of (bagage dragen), maar de betekenis doet in deze samenstelling niet ter zake, het gaat louter om een representatie van de uitspraak. Letterlijk zou 下駄 misschien geïnterpreteerd kunnen worden als “houten drager”, maar dit is niet de oorspronkelijke betekenis; het gaat om een inheems Japans woord dat houten schoeisel aanduidt. Een grove vertaling zou dus zijn: houten slipper of houten schoen.

• Bako wordt geschreven als het tweede element in de samenstelling en wordt geschreven met de kanji 箱 [hako] (kast), in de kun-lezing. De stemloze medeklinker 'h' verandert in de stemhebbende 'b', zo verandert de uitspraak 'hako' in 'bako'. Dit verschijnsel heet rendaku en doet zich soms voor bij het tweede morfeem in samenstellingen.

Een getabako is grof vertaald een "kast voor geta" maar zal tegenwoordig worden vertaald als: "schoenenkast".^[3]

Getabako treft men aan bij mensen thuis, maar ook op openbare en semi-openbare plekken zoals: scholen, ryokan, onsen, izakaya, etc. Op deze publieke plekken zijn de getabako doorgaans veel groter en soms betreffen het zelfs kluisjes.^[4]

• 
  Genkan met aan de linkerzijde deurtjes voor de getabako.
• 
  Getabako in een grote genkan op een basisschool.
• 
  Getabako bij een schoolkeuken, de tekst herinnert personeel en leerlingen eraan van schoeisel te wisselen.
• 
  Getabako met instructies in het Japans en het Engels.
• 
  Getabako met daarnaast een automatische slipperreiniger.
• 
  Getabako bij een onsen met buiten-voetenbad.
• 
  Getabako in de genkan van een capsulehotel.
• 
  Getabako in de foyer van kabukitheater Kanamaruza, te Kotohira, Kagawa prefectuur.
• 
  Getabako in badhuis Ichinoyu, te Iga, Mie prefectuur.

• genkan

• Hoe zeg je 'schoenenkast' in het Japans? - Hoor de uitspraak van 'getabako' in het Japans.

Zie de categorie Getabako van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.