Ansidei-madonna
| Ansidei-madonna | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Kunstenaar | Rafaël | |||
| Jaar | 1505 | |||
| Techniek | olieverf op paneel (populier) | |||
| Afmetingen | 216,8 × 147,6 cm | |||
| Museum | National Gallery | |||
| Locatie | Londen | |||
| Inventarisnummer | NG1171 | |||
| ||||
De Ansidei-madonna[1] is een altaarstuk van Rafaël uit 1505. Het schilderij bevindt zich sinds 1885 in de collectie van de National Gallery in Londen.
Geschiedenis
Niccolò Ansidei bestelde het schilderij in 1503-04 voor zijn familiekapel in de Servietenkerk San Fiorenzo in Perugia. Deze bescheiden kapel was in 1483 gesticht door zijn vader, Filippo di Ansideo, een welvarende wolhandelaar. Op de zoom van de mantel van de Maagd staat het jaartal "MDV" (1505) vermeld.
Het schilderij bleef tot in de 18e eeuw in de San Fiorenzo. Om een kostbare verbouwing van de kerk te financieren, verkochten de monniken het werk in 1764 aan de Schotse kunsthandelaar Colin Morison. Hij verkocht het werk £1.000, in die tijd een bijzonder hoge prijs, aan Lord Robert Spencer, die het schilderij mogelijk zelf had gezien in Italië tijdens zijn grand tour. Hij bracht het werk naar zijn broer, de 4e Hertog van Marlborough, op Blenheim Palace in Oxfordshire, waar het een van de belangrijkste kunstwerken in privébezit in het Verenigd Koninkrijk werd.
In 1885 besloot de 8e Hertog van Marlborough, gedreven door financiële schulden, de Ansidei-madonna te verkopen. Na een lobby van de Royal Academy stemde de regering Gladstone in met een speciale subsidie voor de aankoop. De National Gallery kocht het schilderij voor £70.000, een recordbedrag, dat meer dan acht keer het jaarlijkse aankoopbudget van het museum bedroeg.
Voorstelling
De Ansidei-madonna is een sacra conversazione (heilig gesprek), waarbij Maria en Jezus worden geflankeerd door heiligen die zich in dezelfde ruimte bevinden. De Madonna zit op een opmerkelijk hoge houten troon zonder armleuningen met de inscriptie "SALVE MATER CHRISTI". Op haar schoot houdt zij een boek vast waarin ze samen met haar zoon leest, een symbool voor de oudtestamentische profetieën over het lijden van Christus. Aan de troon hangt een snoer met kralen van bloedkoraal, dat aan een rozenkrans doet denken. De kleur van de kralen verwijst naar het bloed van Christus. Kleine kinderen droegen in die tijd vaak een sieraad van bloedkoraal als bescherming tegen het kwaad.
Aan de linkerzijde staat Johannes de Doper, gekleed in een kameelharen tuniek en een rode mantel. Hij houdt een transparant kruis van bergkristal vast en wijst naar Jezus. Aan de rechterzijde staat de heilige Nicolaas van Bari, de beschermheilige van de kapel.[2] Hij is afgebeeld als een contemplatieve bisschop, verdiept in zijn boek. Zijn mantel wordt bijeengehouden door een grote robijn met vier parels. Aan zijn voeten liggen drie gouden ballen, verwijzend naar de legende van de drie zakken goud die hij drie arme meisjes als bruidsschat schonk.
Rafael maakte gebruik van een nauwkeurig geometrisch raster om de compositie in harmonieuze derden te verdelen. De monumentale boog en het tongewelf op de achtergrond werden pas in een later stadium over het landschap op de achtergrond heen geschilderd. Deze architecturale setting creëert een gevoel van gewijde ruimte die waarschijnlijk visueel aansloot bij de kapel in Perugia.
Oorspronkelijk bevatte het altaarstuk een predella (voetstuk) met twee of drie verhalende scènes. Hiervan is alleen De prediking van Johannes de Doper bewaard gebleven, die zich eveneens in de National Gallery bevindt.
Rafaël bouwde in Perugia een sterke reputatie op door belangrijke opdrachten aan te nemen. Bij het ontwerpen van de Ansidei-madonna bestudeerde hij nauwkeurig de figuren uit het Altaarstuk van Sant'Onofrio van Luca Signorelli, waarbij hij poses en details zoals het kristallen kruis van Johannes de Doper overnam. De bewondering voor Signorelli, die ook werkzaam was in Perugia, blijkt ook uit ondertekeningen die laten zien dat Maria en de heilige Nicolaas oorspronkelijk nog sterker op zijn voorbeelden leken. Voor het architecturale decor en de serene uitstraling van het werk greep hij echter terug op het werk van zijn leermeester Perugino (Altaarstuk van de Decemviri).
Afbeeldingen
Schilderij met lijst
De prediking van Johannes de Doper (onderdeel van de predella)
Altaarstuk van Sant'Onofrio - Luca Signorelli
Altaarstuk van de Decemviri - Pietro Perugino
Literatuur
- Erika Langmuir (2016). The National Gallery, Companion Guide. Londen: National Gallery Global. p. 149-51
- Pierluigi De Vecchi (1975). Raffaello. Milaan: Rizzoli.
Externe links
- (en) Informatie over het schilderij op de website van de National Gallery of Art. Geraadpleegd op 10 januari 2026.
- (it) informatie over het schilderij op de website van de Fondazione Zeri. Geraadpleegd op 10 januari 2026.
- (en) Cavallini to Veronese, A guide to the works of the major Italian Renaissance Painters. Geraadpleegd op 10 januari 2026.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Ansidei Madonna op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- ↑ Het schilderij staat ook bekend als Madonna en kind met de heilige Johannes de Doper en de heilige Nicolaas van Bari (Engels: The Madonna and Child with Saint John the Baptist and Saint Nicholas of Bari).
- ↑ Filippo di Ansideo wijdde zijn kapel aan de patroonheilige van zijn oudste zoon Niccolò, die op zijn beurt de patroonheilige van zijn oudste zoon Giovanni (Johannes) op het schilderij liet opnemen.
· 
· 