Vlag van Vlaams-Brabant

De keuze voor de leeuw als heraldisch symbool voor Brabant (en de Lage Landen) heeft diepe historische en symbolische wortels. De leeuw werd in de middeleeuwen een van de populairste wapendieren in de heraldiek, voornamelijk omdat hij stond voor kracht, moed en koninklijke waardigheid. Als ‘koning der dieren’ was de leeuw het ideale symbool voor vorsten en ridders die hun macht en dapperheid wilden tonen.

In de Lage Landen werd de leeuw een belangrijk heraldisch embleem voor verschillende vorstendommen. Bij het graafschap Vlaanderen (862-1795), een zwarte leeuw op een geel schild, werd ingevoerd door Filips van de Elzas (1168 - 1191), graaf van Vlaanderen. Ook andere vorstendommen, zoals Henegouwen, Namen, Limburg en Luxemburg, voerden een leeuw in hun wapenschild.

De eerste hertog van Brabant die een leeuw als heraldisch symbool gevoerd schijnt te hebben was Godfried met de Baard. Godfried, toen al graaf van Leuven, kreeg het gebied in 1106 in leen en voerde de leeuw in zijn vaandel. Hendrik I ging later in de twaalfde eeuw deze leeuw in zijn wapen voeren. Of de leeuw en het schild toen al dezelfde kleuren hadden is niet bekend. De eerste twee bronnen die daar ongeveer gelijktijdig over spreken stammen uit het midden van de dertiende eeuw en geven beide een leeuw van goud op een veld van sabel. Sindsdien is het wapen niet meer veranderd.

In 1581 zwoeren de Staten van Brabant de Spaanse koning Filips II af. Dit was voor hen aanleiding de hertogskroon weer te herstellen. Het wapen met de kroon kwam vanaf 1648 ook in gebruik voor Staats-Brabant.

Het departement Bataafs-Brabant van de Bataafse Republiek verving aanvankelijk de kroon door een lauwerkrans. Bij de hernoeming in 1798 naar Departement van de Dommel werd de hertogskroon heringevoerd.

Omdat Brabant in de late middeleeuwen in de Zuidelijke Nederlanden het voornaamste hertogdom was geweest werd de Brabantse leeuw verheven tot het wapen voor België. De hertogskroon werd daarbij uiteraard door een koningskroon vervangen. Verder werden twee leeuwen als schildhouders en de wapenspreuk toegevoegd "L'union Fait la Force". De vlag van België is op het Brabantse wapen gebaseerd, op de kleuren die in het wapen voorkomen.

Op 1 januari 1995 werd de Belgische provincie Brabant verdeeld in een Vlaams, een Waals en een Brussels deel. Zoals boven reeds opgemerkt lijken de wapens van Vlaams- en Waals- Brabant beide nog sterk op het oude wapen van Brabant. Het Vlaamse wapen heeft inmiddels ook schildhouders en is voorzien van een hartschild, doorsneden in drieën van keel, zilver en keel, met andere woorden het wapen van de Vlaams-Brabantse hoofdstad Leuven.