Slapende Cupido

Slapende Cupido
Kunstenaar	Caravaggio
Signatuur	MM di Caravaggio, Malta, 1608 (achterzijde)
Jaar	1608
Techniek	Olieverf op doek
Afmetingen	72 × 105 cm
Museum	Galleria Palatina (Palazzo Pitti)
Locatie	Florence
Inventarisnummer	183
Portaal    Kunst & Cultuur

Slapende Cupido (Italiaans: Amorino dormiente) is een schilderij van Caravaggio, gemaakt in 1608 op Malta. Het is het enige mythologische werk in het late oeuvre van de schilder. Het maakt deel uit van de collectie van de Galleria Palatina in het Palazzo Pitti in Florence.

Caravaggio maakte het schilderij in opdracht van Francesco dell'Antella, een Florentijnse ridder van de Maltezer Orde en secretaris van grootmeester Alof de Wignacourt. Waarschijnlijk was het schilderij een dankbetuiging voor Antella's inzet om pauselijke gratie voor Caravaggio te verkrijgen, die zich op Malta in ballingschap bevond nadat hij Rome had moeten ontvluchten wegens moord. Antella, die een verlichte kunstliefhebber was, heeft waarschijnlijk zelf het onderwerp bepaald.

Het schilderij werd in juli 1609 naar de broer van de opdrachtgever, senator Niccolò dell'Antella, in Florence gestuurd. Op de gevel van het Palazzo Dell'Antella aan het Piazza Santa Croce bracht Giovanni da San Giovanni in 1619-20 een afbeelding van het schilderij aan.

Het schilderij bleef in bezit van de familie tot de erfgenamen van de kinderloos gestorven prior Donato dell'Antella het werk in 1667 verkochten aan kardinaal Leopoldo de' Medici. Graaf Annibale Ranuzzi schreef een brief aan de kardinaal waarin hij hem feliciteerde "met de prachtige aankoop door Uwe Majesteit van dat schilderij van Caravaggio dat toebehoorde aan de prior dell'Antella".^[1] Enkele jaren later kwam het schilderij in de residentie van De' Medici, het Palazzo Pitti, terecht.

Op het schilderij is Cupido te zien, naakt en in een diepe slaap. Hij heeft vleugels op zijn rug, die twee spookachtige bogen om hem heen vormen. Hij is verlicht door een zacht licht dat van links komt, terwijl de achtergrond zeer donker is, wat zorgt voor een intens clair-obscur effect. Dicht bij hem liggen een pijl en boog, een koker vol pijlen ondersteunt zijn nek.

Caravaggio week af van de traditionele iconografie voor voorstellingen van Cupido. De boogpees is slap, en de pijl wijst naar binnen, wat het onschadelijke karakter van deze slapende liefde benadrukt. Radiografische analyse heeft aangetoond dat de figuur oorspronkelijk een klaproos in zijn hand hield en dat er een uil achter hem zat, twee klassieke verwijzingen naar het thema slaap. Dit kan worden uitgelegd als een allegorie op de beheersing van passies of een verwijzing naar de gelofte van kuisheid van de Maltezer Ridders. In vergelijking met het zes jaar eerder ontstane Amor vincit omnia, vertoont deze voorstelling van Cupido bijna tragische trekken. De kunsthistoricus Sebastian Schütze benadrukt dat "niets overblijft van de kinderlijke onschuld en de spontane vrolijkheid van de oude god van de liefde".^[2]

Waar zeventiende-eeuwse critici de figuur als buitengewoon mooi beschreven, hebben moderne kunsthistorici en medische onderzoekers een ander perspectief. Sommigen denken dat de schilder een ziek of zelfs dood kind heeft afgebeeld. De vreemde houding en prominente buik hebben ertoe geleid dat sommige experts een medische diagnose hebben gesteld, zoals reumatoïde artritis^[3] of rachitis.^[4] Deze theorieën benadrukken het opmerkelijke realisme van Caravaggio in zijn late periode, waarbij het fysiologische de voorrang krijgt boven het psychologische of het geïdealiseerde. Tegelijkertijd benadrukken andere experts dat de huidige indruk wordt vertekend door de slechte staat van het doek.^[5]

• 
  Kopie op de gevel van het Palazzo Dell'Antella
• 
  Amor vincit omnia

• Laurent Bolard (2010). Caravage. Fayard. p. 189-90
• Carlos Hugo Espinel (1994). Caravaggio's "Il Amore Dormiente": a sleeping cupid with juvenile rheumatoid arthritis. In: The Lancet, vol. 344, no 8939, 24 december 1994. p. 1750-1752
• S. Frenk en MA. Faure-Fontenla (1995). Rachitis, not arthritis, in Caravaggio's sleeping child. In: The Lancet, vol. 345, no 8952, 25 maart 1995. p. 801
• Helen Langdon (2000). Caravaggio: A Life. Boulder: Westview Press. p. 354-55
• Sybille Ebert-Schifferer (2009). Caravage. Parijs: éditions Hazan. p. 291-20
• Sebastian Schütze (2017). Caravaggio, The Complete Works. Keulen: Taschen. p. 273, 425-27
• John T. Spike (2010). Caravaggio. New York: Abbeville Press. p. 343, 346

• (en) informatie over het schilderij op de website van de Gallerie degli Uffizi. Geraadpleegd op 20 november 2025.
• (it) informatie over het schilderij op de website van de Fondazione Zeri. Geraadpleegd op 20 november 2025.

Zie de categorie Sleeping Cupid by Caravaggio van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.