De waarzegster

De waarzegster
De waarzegster
Kunstenaar Caravaggio
Jaar 1594-95
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 115 × 150 cm
Museum Capitolijnse Musea
Locatie Rome
Inventarisnummer PC 131
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
De waarzegster
De waarzegster
Kunstenaar Caravaggio
Jaar 1595-98
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 99 × 131 cm
Museum Louvre
Locatie Parijs
Inventarisnummer INV 55 ; MR 105
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

De waarzegster is een schilderij van Caravaggio waarvan twee versies bewaard zijn gebleven. De eerste (Italiaanse titel: La Buona Ventura) uit circa 1594 maakt deel uit van de collectie van de Capitolijnse Musea in Rome. De tweede versie (Franse titel: La diseuse de bonne aventure) uit circa 1595 maakt deel uit van de collectie van het Louvre in Parijs, waar het in de Grande Galerie te zien is.

Geschiedenis

De datering van de twee versies van De waarzegster was onderwerp van veel discussie. Hoewel de Romeinse versie lang als kopie werd gezien door de slechte staat van het doek, zijn moderne kunsthistorici het erover eens dat dit het origineel is. Uit röntgenonderzoek blijkt dat het is geschilderd over een studie van Caravaggio's leermeester, Cavalier d'Arpino. Dit wijst op een datering uit de tijd dat Caravaggio nog in diens atelier werkte (vroege jaren 1590).

Kardinaal Francesco Maria del Monte, de belangrijke beschermheer van Caravaggio, had de Romeinse versie van het schilderij in bezit. Zijn erfgenamen verkochten het in 1628 aan kardinaal Pio di Savoia. Paus Benedictus XIV verwierf de uitgebreide verzameling van Pio di Savoia in 1750 voor de Capitolijnse Musea.

De Parijse versie werd waarschijnlijk vervaardigd in opdracht van Gerolamo Vittrici, vice-camerlengo van paus Clemens VIII, die drie schilderijen kocht van Caravaggio. Wellicht gaf zijn zoon Alessandro Vittrici het doek in 1647 aan paus Innocentius X, lid van de familie Pamphili. In 1665 schonk prins Camillo Pamphili het werk aan de Franse koning Lodewijk XIV. Gian Lorenzo Bernini overhandigde het schilderij, waarvan hij geen hoge dunk had, tijdens zijn reis naar Parijs. Hij was getuige van de opening van de kist waarin het schilderij zich bevond. Door een lekkage bleek het ernstige waterschade te hebben opgelopen. In de zeventiende eeuw enkele werd het doek vergroot; de veer op de hoed van de jongeman is een resultaat van deze aanpassing.

Voorstelling

Op dit genretafereel voorspelt een jonge vrouw[1] de toekomst van een keurig geklede jongeman. Terwijl ze dit doet, steelt ze onopvallend zijn ring, die tegenwoordig nauwelijks meer zichtbaar is. De vrouw draagt een witte tulband en een tweekleurige sjaal die over haar rechter schouder is gebonden. Het lijkt alsof de jongeman, met zijn linkerhand in zijn zij, zo onder de indruk is van de avances het meisje dat hij niet doorheeft dat hij wordt beroofd. Hij draagt een hoed met veren en een zwaard aan zijn riem. De kleding en het zwaard zijn met een scherp oog voor detail geschilderd, zoals gebruikelijk was in de zestiende-eeuwse kunst.

Schilderijen met een horizontale formaat kwamen rond 1600 veel voor in Venetië, maar waren nog steeds zeldzaam in Rome. De hoofdpersonen op De waarzegster zijn bij de taille afgesneden en worden in een ondiepe ruimte afgebeeld, verlicht door een lichtstraal die van links komt. Zoals op veel schilderijen van Caravaggio zijn de figuren levensgroot afgebeeld.

Invloed

De biograaf Giovanni Pietro Bellori gebruikte De waarzegster als hét voorbeeld van Caravaggio’s radicale naturalisme. Hij beschreef hoe de schilder de klassieke beelden en de traditie van Rafaël afwees en in plaats daarvan een toevallige voorbijgangster van de straat plukte om als model te dienen. Hoewel dit verhaal waarschijnlijk een legende is – de afgebeelde kleding was veel te netjes voor de werkelijke armen in die tijd – illustreert het de enorme impact die Caravaggio’s directe stijl maakte op zijn tijdgenoten.

In 1603 droeg de dichter Gaspare Murtola een madrigaal op aan Caravaggio's De waarzegster, waarin hij het bedrog van de vrouw vergelijkt met Caravaggio's illusionistische manier van schilderen.  Het madrigaal is gericht aan Caravaggio zelf: Non so qual sia più maga / O la donna, che fingi, / O tu che la dipingi. / Di rapir quella è vaga / Coi dolci incanti suoi / Il core e 'l sangue a noi. Tu dipinta, che appare / Fai, che viva si veda. Fai, che viva, e spirante altri / la creda. (Ik weet niet wie de grootste tovenares is / De vrouw die je portretteert / Of jij die haar schildert. Door de zoetste bezwering / Verlangt ze ernaar / Ons hart en bloed te stelen. Jij wilt in je portret / Haar levende, ademende beeltenis / Voor anderen reproduceren, zodat ook zij het kunnen geloven.)[2]

Waarschijnlijk liet Caravaggio zich inspireren door theaterscènes uit de Commedia dell'Arte die een groot succes hadden. Het schilderij kan echter ook in een moralistische context worden gelezen, als een waarschuwing om geen vertrouwen te stellen in valse vleiers die ons tot zonde willen verleiden. Het schilderij kende een groot succes en werd nagebootst door vele volgelingen van Caravaggio, zoals Vouet en Manfredi.

Afbeeldingen

Literatuur

  • Sybille Ebert-Schifferer (2009). Caravage. Parijs: éditions Hazan.
  • Jürgen Müller (2010). Weitere Gründe dafür, warum die Maler lügen. Überlegungen zu Caravaggios Handlesender Zigeunerin aus dem Louvre. In: Steffen Haug et al. (red.). Arbeit am Bild. Ein Album für Michael Diers. Keulen: König.
  • Catherine Puglisi (1998). Caravaggio. Londen: Phaidon Press Limited.
  • L. Salerno (1966). Poesia e simboli nel Caravaggio. In: Palatino, X, 2
  • Gérard-Julien Salvy (2008). Le Caravage. Parijs: Gallimard.
  • Sebastian Schütze (2017). Caravaggio, The Complete Works. Keulen: Taschen. p. 82, 83, 92, 332-34, 340-42
  • John T. Spike (2010). Caravaggio. New York: Abbeville Press.
Zie de categorie The Fortune Teller by Caravaggio (Paris) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.