NDSM-terrein

**NDSM-terrein**
buurt van Amsterdam
Kerngegevens
Stadsdeel	Noord
Plaats	Amsterdam
Coördinaten	52°24'5,76"NB, 4°53'29,44"OL
Foto('s)
	Muurschildering van Anne Frank bij STRAAT Museum (2022)

Het NDSM-terrein is een buurt in ontwikkeling^[1] aan de Noordelijke IJ-oevers West in Amsterdam-Noord, op het terrein van de voormalige scheepswerf van de Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij (NDSM).

Het NDSM-terrein met het Crane Hotel Faralda in de voormalige hijskraan (2016)

Op dit terrein van 791.670 m²^[2] worden de oude hallen en loodsen herontwikkeld tot nieuwe bestemmingen, waaronder kantoorruimte voor de creatieve sector. De voormalige timmerwerkplaats is het hoofdkantoor van Paramount Benelux. Op het NDSM-terrein staan ook de NDSM Loods met een oppervlakte van 20.000 m² en een hoogte van meer dan 20 meter, de Docklandshal van 6.000 m² en twee in onbruik geraakte hellingbanen met daaronder ateliers en werkruimtes.

Het voormalige werfgebouw, de lasloods, de timmerwerkplaats, de smederij en de hellingbanen met hijskraan werden in 2007 aangewezen als rijksmonument.

Het STRAAT Museum voor straatkunst, het gedenkteken Naald van Goedkoop, de creatieve ruimte Moving Arts Centre Amsterdam (MACA) en het Crane Hotel Faralda zijn gevestigd op het terrein.

Van 2022 tot 2034 wordt NDSM-West getransformeerd tot een hoogbouwwijk met maximaal vijfduizend woningen. Een toren van 120 meter moet een herkenbaar punt worden voor de buurt.

Het NDSM-werfveer (lijn F4) verbindt het NDSM-plein met het Centraal Station. Het Houthavenveer (lijn F7) verbindt het NDSM-plein met de Pontsteiger.

Gebouwen

Timmerwerkplaats

Na restauratie van de voormalige timmerwerkplaats door de architect Max van Aerschot, verhuisde in februari 2007 het hoofdkantoor van MTV Networks Benelux (het latere Paramount Benelux) van Studio Concordia in Bussum naar het gebouw op het NDSM-terrein. De gevels en het dak zijn in oude stijl hersteld en binnen in de loods is een geheel nieuwe ruimte opgetrokken.

Baanderij

De Baanderij was vanaf 1957 het kantoor, de montagehal en de kantine van de NDSM. Het pand werd volledig gerenoveerd en op de begane grond werd een brasserie gevestigd met een terras aan het water. Op de eerste en tweede verdieping vestigden zich bedrijven.

Lasloods

De oude lasloods wordt verbouwd van scheepshal tot evenementenhal en kantoorunits voor nieuwe media. Het bedrijf Aarding was de laatste scheepsbouwer in de hal.

NDSM Loods

In een van de grootste loodsen waar de scheepsbouw plaatsvond, ontwikkelt Stichting Kinetisch Noord een "culturele broedplaats" en voorzieningen voor theater, podiumkunsten, een skatepark en andere publieksevenementen.

Hellingbanen

Het gebied rondom de hellingbanen vormt een plein voor activiteiten en evenementen zoals voorstellingen, filmopnames of concerten.

Evenementen

Het NDSM-terrein staat bekend om de vele evenementen die er jaarlijks plaatsvinden of -vonden, waaronder exposities, try-outs, kleine en grote voorstellingen, festivals en feesten. Voorbeelden:

Robodockfestival (2005 tot 2010)

Over het IJ Festival (locatietheaterfestival, vanaf 2017)
DGTL Festival Amsterdam (elektronische muziek, vanaf 2013)
Pleinvrees (elektronische muziek, 2010 tot 2024)^[3]
Into the Woods (vanaf 2017, tijdens Amsterdam Dance Event)^[4]^[5]
Tropikali^[6]

Geschiedenis

In mei 1984 werd de NDSM failliet verklaard. Het werfterrein kwam onder beheer van stadsdeel Amsterdam-Noord, dat in eerste instantie inzette op conservering in de hoop op behoud van werkgelegenheid. Om een herstart mogelijk te maken onderhielden oud-werknemers de installaties op het terrein nog vijf jaar lang. In 1989 diende zich een kandidaat aan: scheepswerf Vervako kon een order krijgen voor drie vrachtschepen, waarvoor het eigen terrein in Heusden te klein was. Terwijl de NDSM-werf weer bedrijfsklaar werd gemaakt, woedde echter op 25 januari 1990 een zware storm over West-Europa die de portaalkraan onherstelbaar beschadigde. Daardoor moest het plan worden afgeblazen.

De vier gegraven dokken op het noordwestelijke deel van de NDSM waren al in 1987 in gebruik genomen door scheepsreparatiebedrijf Shipdock Amsterdam BV (vanaf 2003 Amsterdam Ship Repair, vanaf 2005 Shipdock BV, en vanaf januari 2015 Damen Shiprepair Amsterdam).

De leegstaande gebouwen op het zuidoostelijke deel van het NDSM-terrein werden na verloop van tijd gekraakt. Hieruit ontwikkelde zich een kunstenaarsbroedplaats met betaalbare woon- en werkruimten voor kunstenaars, ambachtslieden en ondersteunende bedrijfjes. Zij verenigden zich in de Stichting Kinetisch Noord, die vanaf 2001 met subsidie van diverse instanties de nieuwe gebruiksmogelijkheden mocht proberen. Eind 1999 diende Kinetisch Noord bij het stadsdeel Amsterdam-Noord een plan in voor de herontwikkeling van de voormalige scheepswerf. In juni 2002 presenteerde Kinetisch Noord haar Plan van Aanpak voor de ontwikkeling van de NDSM-werf tot "grootste broedplaats van Nederland". In juli 2006 werden de grote scheepsloods, het buitenterrein en de scheepshellingen aan de stichting overgedragen.

Projecten die de huurders van de NDSM-werf tot nu toe hebben ontwikkeld of nog gaan ontwikkelen, zijn:

Dazzleville, 900 m² tijdelijke, beschilderde ateliers op het buitenterrein.
De Oostvleugel, 2.250 m² theaterwerkplaatsen en voorstellingsruimte aan de oostkant van de NDSM-loods.
Kunststad, ruim 7.000 m² gestapelde werkplaatsen en vrije kavels in de NDSM-loods.
Sectie 4, jongerencluster van ruim 4.000 m² bestaande uit een skatepark, een boulderrots/grot, muziekstudio's, multifunctionele projectruimtes en een Hiphopschool.
De Noordstrook, 6.000 m² ateliers, artist-in-residence, horeca en experimentele programmerings- en tentoonstellingsruimtes.
Horecapaviljoen De Houten Kop, café en voorstellingsruimte van gerecycleerd materiaal en stro.
Hellingen X en Y, 2.500 m² ambachtelijke ateliers en een undergroundkantine voor werfgebruikers.
Duurzame energie: een warmtepomp, een windmolen in de kraan, bid- en tankstation ‘God en Gas’ voor spiritualiteit en mobiliteit (een tankstation met plantaardige olie), en mobiele tuinen en een mobibliotheek.

Sinds 2002 staan er afgedankte trams op het terrein die in gebruik zijn genomen door kunstenaars. Het betreft de GVB-drieassers 896 en 965 en de RET-gelede wagen 319 (ex-269).

In 2012 zijn voorzieningen voor een jachthaven aangelegd, waarvoor een zeshonderd meter lange golfbreker in het IJ is gemaakt. In september 2012 werd hier voor het eerst de HISWA gehouden.^[7]

Hensen Kraan 13, de grote kraan op het NDSM-terrein, werd in juli 2013 gedemonteerd en op 26 juli 2013 naar een werf in Franeker overgebracht om te worden opgeknapt en verbouwd tot luxe-hotelkamers. Op 22 oktober 2013 keerde de kraan terug als het Crane Hotel Faralda, bestaande uit drie hotelsuites en een televisiestudio.^[8] Sinds 2021 is het STRAAT-museum gevestigd op NDSM, met wisselende straatkunst-objecten.