Kerststal

In de christelijke traditie is een kerststal of kerstkribbe een voorstelling van een stalletje met daarin de belangrijkste figuren die een rol speelden in het kerstverhaal rond de geboorte van Jezus. Het geheel wordt rond Kerstmis uitgestald, vooral bij katholieke gezinnen, vaak onder de kerstboom. Boven de stal of op het dak van de stal wordt vaak een ster opgehangen om de kerstster (ster van Bethlehem) te symboliseren die volgens het kerstverhaal boven de stal verscheen bij de geboorte van Jezus.

De invoering van de kerststal wordt toegeschreven aan Franciscus van Assisi, die in het jaar 1223 in Greccio (Italië) een levende kerststal liet maken. Deze werd beschreven door de franciscaner prior en dichter Tommaso da Celano (c. 1185 – c. 1265) en vormt een tableau in de weergave van Franciscus' leven door Giotto in de Sint-Franciscusbasiliek (Assisi). Franciscus en Giotto hebben de kerststal zoals wij die nu kennen beïnvloed. Daarvóór werd namelijk op kerstdag een kribbe geplaatst op of naast het altaar tijdens de Heilige Mis. Spoedig kwamen daar meerdere figuren bij. De franciscanen bevorderden dit gebruik in kerken en gezinnen.^[1]

Volgens de traditie werd Jezus in een stal geboren, wat berust op de voerbak die genoemd wordt in Lukas 2:7.

Naast Jezus, Maria en Jozef zijn nog andere figuren aanwezig. Dieren, vaak een os en een ezel, herders die vaak een paar schapen bij zich hebben (Lukas 2:16) en de wijzen uit het oosten (Mattheus 3:11), volgens de traditie drie in getal, die soms met kamelen zijn gekomen. Boven de stal, op het dak of aan de hemel, schijnt de kerstster of kondigt een engel de geboorte aan met een trompet of bazuin.

Soms wordt het kerstverhaal nagespeeld via losse beeldjes of via een levende kerststal. In sommige gezinnen, zeker in het katholieke zuiden, was het gebruikelijk het kerstverhaal na te spelen. De advent begon met de os in de stal en Maria, Jozef en de ezel op enige afstand van de stal. De kribbe en de engel komen erbij op kerstavond. Het kind, de herders en de schapen worden op eerste kerstdag toegevoegd. In het nieuwe jaar komen de drie koningen in zicht; op 6 januari betreden de koningen met hun geschenken de stal. Deze complete voorstelling blijft staan tot Maria Lichtmis, op 2 februari.^[2]

In veel plaatsen is het gebruikelijk om een levende kerststal met echte mensen en dieren neer te zetten, verwant met het tableau vivant en het kerstspel. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan de omgeving. Vooral in Zuid-Italië zijn levende kerststallen zeer populair. In Nederland is de levende kerststal van Enter bekend. Enkele maanden voor Kerstmis wordt, in samenwerking met plaatselijke artsen, aan zwangere vrouwen gevraagd of ze hun kindje daarvoor beschikbaar willen stellen.

Een bekende kerststal is die op het Sint-Pietersplein voor de Sint-Pietersbasiliek in Rome Deze bestaat sinds 1982, naar een idee van Paus Johannes Paulus II. Sinds 1999 komt de 25 meter hoge boom voor deze stal uit Badia en het mos van de berg Fumaiolo bij Verghereto, waar de Tiber begint.

Een bekende levensgrote kerststal is die in de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch. Hierbij wordt niet alleen de stal uitgebeeld, maar ook een groot deel van de omgeving, waardoor het tafereel de gehele kooromgang in beslag neemt.

• In Catalonië en andere regio's omvat de kerststal traditioneel een caganer, een figuur van een poepend mannetje.

• 
  Kerststal met Wajang-poppen, Museum Sonobudoyo, Yogyakarta
• 
  Kerststal in de Sint-Jacob-op-Koudenberg in Brussel
• 
  Levende kerststal in Polen
• 
  Kerststal in Oostenrijk
• 
  Kerststal in Eglwys Tudno, een oude kerk aan de noordkant van Pen y Gogarth in Conwy in Wales
• 
  Veel bedrijven spelen in op de kerstperiode; een kerststal gemaakt met gepersonaliseerde Coca-Cola-flessen

• Kerstdorp

Zie de categorie Kerststal van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.