O dennenboom

O dennenboom (Duits: O Tannenbaum) is een bekend kerstlied van Duitse oorsprong.

Het oorspronkelijke Duitstalige lied zou zijn voortgekomen uit een tekst van een zestiende-eeuws Silezisch volksliedje van de populaire componist Melchior Franck (1579–1639), Ach Tannenbaum ("Och sparrenboom"). De Duitse filoloog Georg Büchmann (1822–1884) wijst echter in zijn literaire citatenverzameling uit 1864, Geflügelte Worte, op een nog oudere bron: het lied Es hing ein Stallknecht seinen Zaum ("Daar hing een stalknecht zijn toom"), dat al tussen 1550 en 1580 de volgende strofe bevatte:^[1][2]

O Tanne, du bist ein edler Zweig,
Du grünest Winter und die liebe Sommerzeit
Wenn alle Bäume dürre sein
So grünest du, edles Tannenbäumelein

("O spar je bent een edele tak, je kleurt groen in de winter en in de lieve zomertijd. Als alle bomen dor zijn, dan kleur je groen, edel sparrenboompje".)

De Duitser Joachim August Zarnack (1777–1827), naast predikant en weeshuisdirecteur ook verzamelaar van volksliedjes, schreef geïnspireerd door deze tekst in 1819 O Tannenbaum. Dit was een tragisch liefdeslied, waarin de spar de betrouwbaarheid symboliseert tegenover de ontrouwe minnaar.^[3]

Het lied werd pas een kerstlied toen Ernst Anschütz (1780–1861), leraar uit Leipzig, in 1824 de tekst herschreef.^[4] Hij behield het eerste vers van Zarnack en voegde er twee verzen aan toe, waarin de 'Dennenboom' als kerstboom bezongen werd. Kerstbomen waren intussen onderdeel van het kerstfeest geworden. Het eerste vers bevatte bij Zarnack de tekst Wie treu sind deine Blätter, vanwege het contrast tussen de trouwe boom en de ontrouwe geliefde. In het lied van Anschütz bleef dat gehandhaafd, tot in de twintigste eeuw de tekst Wie grün sind deine Blätter populair werd.

De melodie^[5][6][7][8] is van een bekend volkswijsje uit de zestiende eeuw, dat onder andere als Es lebe hoch der Zimmermannsgeselle ("Hoera voor de timmermansgezel") al vóór 1799 gezongen werd en ook als studentenlied (Lauriger Horatius: "gelauwerde Horatius") populair was.^[9]

Het kerstlied werd in vele talen vertaald, maar zou in het Nederlands over een spar moeten gaan. Het Duitse Tanne is een valse vriend van het Nederlandse den; een kerstboom is nooit een den.

Omdat de melodie zo bekend en eenvoudig te zingen is, worden er wereldwijd nogal eens andere teksten op gezet. Twee voorbeelden:

• The Red Flag, het partijlied van sociaaldemocratische partijen op de Britse eilanden, waaronder de Labour Party.
• Maryland, my Maryland, in 1861 geschreven door James Ryder Randall en sinds 1939 het officiële volkslied van Maryland^[10][11]; ook in sommige andere Amerikaanse deelstaten werd of wordt de melodie op deze manier gebruikt.