J.F.A. Göbel

J.F.A. Göbel
Jo Göbel op zijn trouwfoto (1934)
Persoonsinformatie
Nationaliteit	Nederlands
Geboortedatum	15 september 1900
Geboorteplaats	Assen
Overlijdensdatum	9 juli 1967
Overlijdensplaats	Arnhem
Opleiding en beroep
Beroep(en)	architect
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Johannes Frederikus Adrianus Göbel (roepnaam Jo); Assen, 15 september 1900 – Arnhem, 9 juli 1967) was een Nederlandse architect die zijn belangrijkste werk in Assen realiseerde. Hij heeft een duidelijk stempel gedrukt op het stadsgezicht van Assen in de jaren '20 en '30 vooral met zijn ontwerpen in kubistisch-expressionistische stijl. In de jaren dertig maakten meer katholieke architecten de overstap naar de Delftse School, en Göbel was daarin zelfs wat laat. De stijlomslag die hij maakte was echter zo radicaal, van het modernisme van de Nieuwe Haagse School naar het traditionalisme van de Delftse School, dat hij hiermee ook nationaal van enige betekenis is geworden.

Jo Göbel werd geboren in Assen als het zesde kind van Hendrik Wilhelm Göbel en Maria Johanna Zetz. Zijn vader, Hendrik Wilhelm, was een eerste generatie Nederlander, aangezien diens vader Heinrich Göbel, een Duitse koopman uit Rijnland-Palts, naar Nederland was gekomen. Hendrik Göbel begon zijn carrière als kelner bij Hotel Somer in Assen en ontpopte zich tot een ondernemend man die later een 'bierhalle' en een brandstoffenhandel begon. Hij was een van de voormannen van de katholieke gemeenschap in de stad, onder meer als voorzitter van het Rooms-Katholiek Armbestuur en de katholieke middenstandsvereniging De Hanze.

In tegenstelling tot zijn broers en zussen, die middenstanders werden of ermee trouwden, koos Jo voor een carrière als architect. Tussen 1921 en 1924 volgde hij een studie Bouwkunde in Amsterdam. Tijdens zijn studie ontmoette hij waarschijnlijk Jan van Dongen jr., met wie hij later bij de bouw van de Rooms-katholieke kerk aan de Dr. Nassaulaan zou samenwerken. Na zijn studie keerde Göbel in 1925 terug naar Assen om als architect te werken.

Het jaar 1934 was een topjaar voor Göbel, zowel persoonlijk als professioneel. Hij trouwde met Jacoba Johanna Kruse (roepnaam Co), met wie hij zeven kinderen zou krijgen (onder wie de latere beeldhouwer Henk Göbel), en was in hetzelfde jaar betrokken bij vijf omvangrijke projecten: de bouw van de Rooms-katholieke kerk, het woonhuis aan de Vaart ZZ 41a, het kledingmagazijn van Herman Jansen aan de Kerkstraat, het woonhuis aan de Emmastraat 6 en het onuitgevoerde project Nieuw Valkenstijn. Samen werkten ze in feite als een tweemanszaak, waarbij Jo de architect was en Co de administratie verzorgde, soms tot diep in de nacht.

De stijl van Göbel onderging een opmerkelijke evolutie. In zijn studietijd maakte hij nog een ontwerp voor een nieuwe kerk in Assen in neo-gotische stijl. Eenmaal als architect gevestigd in Assen, ontwikkelde hij echter een moderne, kubistische stijl, met invloeden van eerst de Amsterdamse School en later ook de Nieuwe Haagse School. Hij bewonderde vooral het werk van Willem Dudok. De eerste keer dat hij zich volledig uitleefde in deze stijl was in het woonhuis voor A. Kramer aan de Plataanweg 3 in 1931.

In de tweede helft van de jaren dertig begon Göbel zich, net als andere katholieke architecten, meer te richten op een traditionele richting, de Delftse School. Deze stroming, geïnspireerd door middeleeuwse romaanse kerkbouw, werd geleid door architecten als Marinus Jan Granpré Molière en Alexander Kropholler. Göbel kwam in aanraking met deze stijl door zijn samenwerking met Jan van Dongen en Bernard Koldewey. Zijn laatste werk in de stijl van de Nieuwe Haagse School was de manufacturenzaak van Herman Jansen in Emmen in 1937. Na een periode van opzichterschappen bouwde hij zijn eerste werk in de stijl van de Delftse School in 1941; de herbouw van het pand Vaart Noordzijde 12-18 in Assen.

Enkele van Göbels meest prominente projecten in Assen zijn:

• Woonhuis Plataanweg 3 (1931): Zijn eerste 'kubistische' huis, gebouwd voor Albert Kramer. Het is een rijksmonument.
• De Rooms-katholieke kerk aan de Dr. Nassaulaan (1934): Göbel werkte als uitvoerend architect voor Jan van Dongen jr. aan dit project. De kerk is een rijksmonument.
• Woonhuis Vaart ZZ 41a (1934): Een hoogtepunt in zijn oeuvre, gebouwd voor Josephus Hermannus Suurmeijer. Dit pand kan gezien worden als een gesamtkunstwerk omdat Göbel bijna alles aan het huis ontwierp en vastlegde in bijna vijftig tekeningen. Dit pand is tevens een rijksmonument.
• Nieuw-Valkenstijn (1934): Dit project, een groot landhuis op de plek van de havezate Vredeveld, wordt als het absolute hoogtepunt in zijn werk gezien. Het ontwerp was het meest uitgesproken in zijn oeuvre, en het is waarschijnlijk het enige plan waarvoor hij een maquette liet maken. Het plan werd echter nooit gerealiseerd vanwege financieringsproblemen.
• Dubbele woning Het Kanaal 173-175 (1936): Göbel ontwierp deze woning voor zijn vrienden en geestverwanten Evert en Coba Rinsema. Het is een gemeentelijk monument.
• Woonblok Vaart NZ 12-18 (1941): Dit pand, in 2016 afgebroken, was het eerste pand dat Göbel ontwierp in de stijl van de Delftse School.

In 1945 verhuisde Jo Göbel met zijn gezin naar Arnhem, waar hij echter moeilijk aan werk kwam. Hij had wél veel opdrachten in de omgeving van Zevenaar, vaak voor de restauratie van panden met oorlogsschade. Zijn samenwerking met collega Bernard Koldewey bleef een constante factor. Deze samenwerking bereikte zijn hoogtepunt bij de bouw van de abdijkerk in Egmond in 1954. Göbel trad hierbij op als uitvoerend architect, een rol die Koldewey zelf onder Kropholler had vervuld, die de rest van het complex ontwierp. Het jaar 1954 bracht echter een tragische wending, toen Koldewey ongeneeslijk ziek werd. Dit was waarschijnlijk de reden dat Göbel besloot in loondienst te gaan als uitvoerend architect bij Kraaijvanger Architecten, een stap die een einde maakte aan de financiële zorgen van zijn gezin. Göbel overleed in het harnas na een kort ziekbed op 9 juli 1967, kort voor zijn 67e verjaardag.

Hieronder volgt een selectie van Göbels werken, inclusief de projecten met een monumentenstatus.

• Assen, Marktstraat 24 – winkelpand Herman Jansen (verbouwing) (P) – 1926
• Assen, Het Kanaal 5 – woonhuis voor H. Mulder (G) – 1927
• Assen, Venestraat 187 – woonhuis voor G.H. Jeurissen – 1927
• Assen, Venestraat 61 - woonhuis voor J. Kalsbeek (afgebroken) - 1927
• Assen, Broeklaan 7 – woonhuis voor H. de Kruijff – 1927
• Assen, Steendijk 138 – woonhuis voor Tj. Bakker – 1928
• Assen, Rolderstraat 16-18 – winkel/woonhuis schoenmaker Lubbers – 1928
• Assen, Vaart NZ 118 – dubbel woonhuis voor RK-Kerkbestuur (G) – 1928
• Assen, Bosstraat 19 – woonhuis voor H. van der Laan – 1931
• Vries, Oude Rijksweg 1 - Hotel Het Wapen van Leiden (herbouw na brand) – 1932
• Assen, Plataanweg 3 – woonhuis voor A. Kramer (R) – 1931
• Assen, Rolderstraat 30-32 – verbouwing brandstoffenhandel Göbel – 1933
• Assen, Molenstraat 61 – verbouwing bakkerij H.L. Stoker (afgebroken) – 1933
• Assen, Dr. Nassaulaan 3B – RK-kerk (R) (architect: J.G.A. van Dongen, Göbel als uitvoerend architect) – 1934
• Assen, Emmastraat 6 – woonhuis voor J. Schreuder – 1934
• Assen, Vaart ZZ 41a – woonhuis voor J.H. Suurmeijer (R) – 1934
• Assen, Kerkstraat 31 – modemagazijn Herman Jansen – 1934
• Assen, Anreperstraat 134-140 – 2 x dubbel woonhuis voor G. Keizer – 1935
• Assen, Het Kanaal 173-175 – dubbel woonhuis voor E. Rinsema (G) – 1936
• Assen, Groningerstraat 117-121 – drie woonhuizen voor L.J. de Vos – 1936
• Emmen, Hoofdstraat 46 – manufacturenzaak voor Herman Jansen – 1937
• Assen, Markt 7 – verbouwing Zusterhuis voor het bestuur van de O.L.V. Stichting (architect: B.J. Koldewey, Göbel als uitvoerend architect) – 1938
• Lobith, Kerk Maria Onbevlekt Ontvangen – uitbreiding van de kerk (architect: B.J. Koldewey, Göbel als opzichter) (G) – 1939
• Assen, Vaart NZ 12-18 – herbouw van het door een bombardement verwoeste pand voor mr. L.G. Tijs uit Harderwijk (afgebroken) – 1941
• Assen, Groningerstraat 15 – verbouwing kapperszaak van Hogenbirk (afgebroken) – 1941
• Assen, Nieuwe Huizen 6 – voornamelijk interne verbouwing van winkelpand C.J. Fikkers – 1941
• Amersfoort, Anna Paulownalaan – een landhuis voor Chr. W. Göbel (niet uitgevoerd) – 1942
• Utrecht, Donkerstraat 7 – verbouwing van café ‘cabaret Modern’ (mogelijk niet gerealiseerd) – 1943
• Assen, Kanaalstraat 16-18 – dubbel woonhuis voor J.T. Le Roux (niet uitgevoerd) – 1944
• Zevenaar, restauratie van de R.K. Andreaskerk (architect: B.J. Koldewey, Göbel als uitvoerend architect) (R) – 1946
• Tolkamer, Veerstraat 10-16 - kantoor en winkelpanden W.F. d’Harvant (in samenwerking met B.J. Koldewey) – 1947(?)
• Tolkamer, Europakade 6 – restauratie huis van dr. A.J. Reijers (in samenwerking met B.J. Koldewey) – 1947(?)
• Tolkamer, s-Gravenwaardsedijk 46 – woonhuis voor A.H. Jansen – 1949
• Pannerden, Deukerdijk 1 – herbouw cafe van Wed. Th. J. Berns-Willemsen – 1950
• Herwen, Keurbeek 25 – woonhuis voor H.W. Teunissen – 1950
• Egmond-Binnen, Abdijlaan 26 - bouw van de abdijkerk van de Sint Adelbertabdij (uitvoerend architect) (R) – 1953
• Nijmegen, Broerstraat 15-17 - Firma Oostvogel (uitvoerend architect in dienst van Kraaijvanger architecten) (G) – 1954

P: Provinciaal monument, G: Gemeentelijk monument, R: Rijksmonument

• 
  Kledingmagazijn H. Jansen aan de Kerkstraat, Assen
• 
  Twee dubbelwoonhuizen aan de Anreperstraat, Assen
• 
  Woonhuis aan de Bosstraat, Assen
• 
  Woonhuis aan de Plataanweg, Assen
• 
  Woonhuis aan Het Kanaal, Assen
• 
  Dubbel woonhuis aan Het Kanaal, Assen
• 
  Bouwtekening gemaakt voor de verbouwing van brandstoffenhandel H.W. Göbel, Assen
• 
  Hotel aan de Oude Rijksweg, Vries
• 
  Kledingwinkel aan de Hoofdstraat, Emmen
• 
  Woonhuis aan de Emmastraat, Assen
• 
  Woonhuis aan de Vaart Zuidzijde
• 
  Schoenmakerij en woning aan de Rolderstraat, Assen
• 
  Dubbel woonhuis aan de Vaart Noordzijde, Assen
• 
  Woonhuis aan de Steendijk, Assen
• 
  Woonhuis aan de Venestraat, Assen
• 
  Woonblok aan de Groningerstraat, Assen
• 
  Woonblok aan de Vaart Noordzijde, Assen (afgebroken)

• Lijst van Nederlandse architecten

Zie de categorie J.F.A. Göbel van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.