Nieuw-Valkenstijn
Nieuw-Valkenstijn was een ambitieus architectonisch project uit de jaren 30 van de 20e eeuw met het doel om een nieuw landhuis te bouwen op de locatie van de voormalige havezate Vredeveld in Assen, later bekend als Valkenstijn. Hoewel het project in een vergevorderd stadium was, is het uiteindelijk nooit gerealiseerd.
Geschiedenis
Voorgeschiedenis en erfenis
De havezate Vredeveld, gelegen in Assen, werd vanaf de 19e eeuw ook Valkenstijn genoemd, naar zijn toenmalige eigenaar, Augustinus van Valkenstijn. Na zijn overlijden in 1882 liet Van Valkenstijn het landhuis en bijbehorende landgoed na aan het plaatselijke Rooms-Katholieke armbestuur, tot grote verrassing van de begunstigden, aangezien Van Valkenstijn zelf nooit in de kerk kwam. Het armbestuur kwam daardoor onverwacht in het bezit van een aanzienlijk landgoed.
Ontwikkeling van het plan
Begin jaren 30 van de 20e eeuw, met de aantreding van de ondernemende pastoor J.G.A. Mets in Assen in 1931, kwam er een nieuwe dynamiek in het katholieke leven in de stad. Pastoor Mets was initiatiefnemer van diverse projecten, waaronder de bouw van een nieuwe kerk. In deze periode, rond 1934, ontstond een plan voor het bouwvallige landhuis Valkenstijn. Onder leiding van H.W. Göbel, voorzitter van het armbestuur en eveneens een ondernemend figuur, werd besloten het landgoed actiever te beheren en het oude landhuis af te breken en te vervangen door een nieuw pand.
Het ontwerp voor dit nieuwe landhuis, genaamd Nieuw-Valkenstijn, werd toevertrouwd aan zijn zoon, architect J.F.A. Göbel. Voor architect Göbel bood dit project een uitgelezen kans om zijn architectonische visie volledig te ontplooien. Hij ontwierp een groots landhuis in de stijl van de Nieuwe Haagse School, waarbij zijn bewondering voor architect Willem Dudok duidelijk naar voren kwam; de stijl kan dan ook als 'Dudokiaans' worden omschreven.
Voortgang en stranding
Het project Nieuw-Valkenstijn kende een aanzienlijke voortgang. Er had reeds een aanbesteding plaatsgevonden en in het archief van het parochieel armbestuur zijn nog diverse bouwtekeningen en een bestek van bijna 30 pagina's bewaard gebleven, wat de gedetailleerdheid van het plan onderstreept. Theoretisch zou het landhuis met deze documentatie zelfs vandaag de dag nog gebouwd kunnen worden.
De realisatie strandde echter door financiële en praktische obstakels. De financiering bleek problematisch, mede doordat de plannen om bouwkavels aan de rand van het landgoed uit te geven op bezwaren stuitte bij de gemeente. Hoewel een huurder, rechter mr. Hofdijk, was gevonden die het pand voor enkele jaren wilde huren, kon niet aan zijn voorwaarde worden voldaan dat het landhuis vóór een bepaalde datum voltooid moest zijn. Ondanks deze tegenslagen werd het plan tot minstens 1943 aangehouden. Het definitieve afstel kwam waarschijnlijk in 1945, toen architect Göbel naar Arnhem verhuisde.
Betekenis en erkenning
Göbel beschouwde het ontwerp van Nieuw-Valkenstijn als een hoogtepunt in zijn carrière. Hij liet door maquettebouwer Buursink een gedetailleerde maquette van het ontwerp maken, die hij tentoonstelde op tentoonstellingen van de architectenbond N.I.V.A.
In 2025 werd de maquette voor het eerst publiekelijk tentoongesteld op Open Monumentendag in het parochiehuis in Assen. Er zijn gesprekken gaande om de maquette op te nemen in de collectie van het Drents Museum, wat de historische en architectonische waarde van het onuitgevoerde project verder onderstreept.
- Bronnen
- Eerlijke kunst, traditie en innerlijke harmonie, De bouwers van Assen deel 3; Jo Göbel, door Bertus Boivin en Anthony Ruijtenbeek, Asser Historisch Tijdschrift 2025-03