Plombières (België)

Plombières
Blieberg

Gemeente in België
(Details)
Geografie
Gewest	Wallonië
Provincie	Luik
Arrondissement	Verviers
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	53,17 km² (2023) 83,42% 5,89% 10,69%
Coördinaten	50° 44' NB, 5° 58' OL
Bevolking (bron: Statbel)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkings­dichtheid	10.814 (01/01/2025) 49,41% 50,59% 203,38 inw./km²
Leeftijdsopbouw – 0-17 jaar – 18-64 jaar – 65 jaar en ouder	(01/01/2025) 20,71% 59,23% 20,06%
Politiek en bestuur
Burgemeester	Michelle Habets (URP)
Bestuur	URP, OCP
Zetels URP OCP Réagir	21 10 9 2
Economie
Gemiddeld inkomen	19.706 euro/inw. (2022)
Werkloosheids­graad	8,46% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode 4850 4850 4851 4851 4852	Deelgemeente Montzen Moresnet Gemmenich Sippenaeken Homburg
Zonenummer	087
NIS-code	63088
Politiezone	Pays De Herve
Hulpverlenings­zone	Vesdre - Hoëgne & Plateau
Website	www.plombieres.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Verviers in de provincie Luik
Foto('s)
Kasteel van Beusdael
Portaal    België

Plombières (Nederlands: Blieberg; Duits: Bleyberg of Bleiberg) is een plaats en gemeente in het Waalse gewest, in de provincie Luik, arrondissement Verviers, in België. De gemeente telt ruim 10.000 inwoners. De gemeente is Franstalig met slapende faciliteiten voor Nederlandstaligen en vrijwillige faciliteiten voor Duitstaligen.

De namen Plombières en Blieberg komen van de winning van looderts ('plomb' is het Franse woord voor lood). Dit vond in de middeleeuwen plaats op de Braesberg of Bleyberg ('Blei' is het Duitse woord voor lood) en vervolgens iets zuidelijker bij de Mijnzetel van Plombières.

De fusiegemeente is in 1977 gevormd toen de gemeenten Gemmenich, Homburg, Montzen, Moresnet en Sippenaeken samengevoegd werden. De nieuwe gemeente werd genoemd naar het gehucht Plombières dat, tot de verfransing van de naam in 1919, Bleyberg heette en dat zich door de gevestigde nijverheid tot een centrum had ontwikkeld.

De gemeente grenst met haar Duitstalige Belgische buurgemeente Kelmis aan het drielandenpunt met het Duitse Aken en het Nederlandse Vaals.

Ten westen grenst Plombières aan de Vlaamse gemeente Voeren. Het Beusdalbos ligt op het grondgebied van beide gemeenten. Het grensoverschrijdende Preusbos ligt voor een stuk op het grondgebied van de gemeente Plombières en reikt over buurgemeente Kelmis tot in Duitsland en tot in Nederland; ten zuiden van Vaals.

Een markant bouwwerk in de gemeente is het spoorviaduct van Moresnet.

Het dorpje Blieberg heeft zijn snelle ontwikkeling in de loop van de negentiende eeuw te danken aan de aanwezigheid van lood en zink in zijn ondergrond. Tot rond 1820 was "Bleyberg" (Blieberg is hiervan een spellingvariant) een eenvoudig gehucht waar drie gemeenten, te weten Gemmenich, Homburg en Montzen in elkaar overliepen.

In verscheidene geschriften uit de veertiende en vijftiende eeuw komt men als verwijzingen tegen o.a. Bladersbergh, Blaesbergh, Bredersberg, Braesberg en Bleyberg. Deze verwijzingen zijn zonder twijfel de oudere benamingen van het huidige Plombières. Overigens bestaat er ook nog heden ten dage een heuvel en gelijknamige straat in Plombières die "Braesberg" wordt genoemd. Men weet niet hoe oud de ertsmijn in werkelijkheid is. Van Keltische, Romeinse of Frankische oorsprong heeft men echter geen sporen kunnen vinden. Zeker is dat de ertsmijn reeds in het midden van de veertiende eeuw geëxploiteerd werd.

Tot de opheffing van het hertogdom Limburg hoorde Blieberg tot de Limburgse hoogbank Montzen. Net als de rest van het hertogdom werd Blieberg bij de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden door de Franse Republiek in 1795 opgenomen in het toen gevormde departement Ourthe.

De taalscheiding in het historische hertogdom Limburg is sinds 1977 aanzienlijk versterkt doordat er drie verschillende eentalige gemeenten zijn gevormd op het oorspronkelijk Platdietse territorium: Voeren (Nederlands), Plombières (Frans) en Kelmis (Duits). Bij de Belgische talentellingen in de 19e eeuw gaven de meeste mensen aan Duitstalig te zijn. Dat veranderde na de oorlogen.

De oorspronkelijke naam van het plaatsje luidt Bleyberg, wat loodberg betekent in het lokale Platdietse dialect. Deze naam verwijst naar de winning van looderts ter plaatse in de middeleeuwen. In 1919 is de naam van het gehucht verfranst naar Plombières.^[1] Dit is gebeurd in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en als uiting van Belgisch (Franstalig) nationalisme. Later kreeg de fusiegemeente de naam van dit dorp.

Zie Lijst van beschermd erfgoed in Plombières voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

• Mijnzetel van Plombières en de Geultunnel, restanten van het mijnverleden.
• Natura 2000-gebied Vallei van de Geul stroomafwaarts van Kelmis, zie: Natuur en landschap.
• Amerikaanse militaire begraafplaats Henri-Chapelle aan de N612, op de grens met Aubel en vernoemd naar de nabijgelegen plaats Hendrik-Kapelle.
• Koning Boudewijntoren bij het Drielandenpunt met Nederland en Duitsland.
• In Sippenaken, vlakbij de grens met Voeren en Nederland, staat een monument dat herinnert aan de Dodendraad in de Eerste Wereldoorlog.
• Door de gemeente loopt de spoorlijn 24 (voornamelijk goederenvervoer) die aangelegd werd door de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog en die het heuvellandschap doorkruist met de bouwwerken viaduct van Moresnet, Gemmenichertunnel en tunnel en viaduct van Remersdaal. De oude trajecten van de spoorlijnen 38, 39 (deels) en 39A zijn omgevormd tot RAVeL-fiets- en wandelpad. De lijnen waren verbonden met lijn 24 bij het station Montzen.

Kastelen

In de gemeente staan meerdere kastelen, de meeste zijn in privébezit en zijn niet toegankelijk:

• Kasteel van Beusdael in Sippenaken
• kastelen Alensberg, Bempt, Schimper en Eulenburg in Moresnet
• kastelen Broeck en Streversdorp in Montzen
• kasteel van Berlieren en kasteel van Vieljaeren in Homburg
• kastelen van Genêts en Boffereth in Blieberg

Kerken

• Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk in het dorp Blieberg
• Sint-Brixiuskerk in Homburg
• Sint-Hubertuskerk in Gemmenich
• Sint-Lambertuskerk in Sippenaeken
• Sint-Remigiuskerk in Moresnet
• Maria Helpsterkapel met kruisweg in Eiksken
• Sint-Stefanuskerk in Montzen
• Sint-Rochuskerkje in Montzen-Gare
• Agnus Deikerk aan de N612
• Mariakapel in Völkerich
• Verder tal van wegkruisen en -kapelletjes, zie: Lijst van weg- en veldkapellen in Blieberg

De plaats Plombières ligt in het Geuldal op een hoogte van ongeveer 150 meter. De beekjes Tunisbach en Weschbach zijn zijriviertjes van de Geul. De lood- en zinkmijnen en de daaruit voortvloeiende metallurgische activiteit hebben tot verontreiniging met zware metalen geleid, waardoor de zinkflora zich kon vestigen. Voor de aanleg van de zinkmijn is de rivier de Geul verlegd en heeft men de Geultunnel aangelegd.

De gemeente ligt in een gebied waar drie taalgebieden - het Nederlandse, Franse en Duitse - samenkomen. In het gebied wordt (werd?) Platdiets gesproken, een Limburgs-Ripuarisch grensdialect. In de westelijke dorpen Sippenaeken en Homburg neigt dit dialect meer naar het Limburgs, in de oostelijke deelgemeenten Gemmenich, Montzen en Moresnet meer naar het Ripuarisch. Het is niet duidelijk wat de status van het Platdiets in deze streek anno 2019 is. In de deelgemeente Homburg is het Platdiets zo goed als verdwenen.^[3]

Door de gebeurtenissen in de Eerste en Tweede Wereldoorlog keerde de bevolking zich om politieke redenen af van het Duits en het daarmee geassocieerde Platdiets, ten gunste van het Frans, toen de dominante officiële taal van België. Zo was tot 1918 in Bleyberg het Hoogduits de taal die in de kerk en parochieschool gebezigd werd; na 1918 was dit het Frans. Deze verfransing blijkt ook uit de diverse talentellingen. Bij de telling van 1930 beschouwde slechts in enkele dorpen de meerderheid van de bevolking zichzelf als Franstalig; na de Tweede Wereldoorlog was dat in alle dorpen het geval. Bij het vastleggen van de taalgrens in 1962 werd het gebied dan ook ingedeeld bij Franstalig Wallonië.

Omdat de spreektaal van in elk geval een deel van de autochtone bevolking in 1963 Platdiets was, werd toen besloten om de mogelijkheid open te laten Nederlandse of Duitse taalfaciliteiten in te stellen, indien de bevolking daar om zou vragen ('slapende faciliteiten'). Hiervoor zou toestemming nodig zijn van de federale regering in een koninklijk besluit. Tot op heden zijn deze faciliteiten officieel nooit ingesteld. Wel besloot de gemeente in 2001, samen met de naburige gemeenten Welkenraedt en Baelen, een begin te maken met het verlenen van informele Duitse taalfaciliteiten. Dit gebeurde naar aanleiding van de toestroom van Duitstaligen uit zowel de Duitstalige Gemeenschap van België als uit de regio Aken (Duitsland). Voor de in de gemeente wonende Nederlanders (onder andere zoals de meertalige Hein Simons afkomstig uit Nederlands Zuid-Limburg) zijn tot op heden geen Nederlandse taalfaciliteiten beschikbaar.

• Website van de gemeente
• Diksjonäär van et Jömelejer Plat — Het dialect
• VVV Drie Grenzen

Zie de categorie Plombières van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.